Małyń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Małyń
wieś
Ilustracja
Kościół w Małyniu
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat poddębicki
Gmina Zadzim
Sołectwo Małyń
Liczba ludności (2011) 144[1]
Strefa numeracyjna 43
Kod pocztowy 99-232
Tablice rejestracyjne EPD
SIMC 0720527
Położenie na mapie gminy Zadzim
Mapa konturowa gminy Zadzim, po prawej znajduje się punkt z opisem „Małyń”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Małyń”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Małyń”
Położenie na mapie powiatu poddębickiego
Mapa konturowa powiatu poddębickiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Małyń”
Ziemia51°47′12″N 19°01′37″E/51,786667 19,026944

Małyńwieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie poddębickim, w gminie Zadzim. Położona nad Nerem.

W skład sołectwa Małyń wchodzi także osada Józefów[2].

Małyń uzyskał lokację miejską w 1549 roku, zdegradowany po 1654 roku[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1392 r. i dotyczy osoby Nicolausa de Malin. Dzieje osadnictwa na tym terenie są jednak o wiele wcześniejsze. Wykryto tu cmentarzysko z okresu wpływów rzymskich (I-II w. n.e.) Stwierdzono też istnienie gródka rycerskiego, datowanego na XIII-XIV w., należącego do Poraitów, którzy przyjęli nazwisko Małyńskich. Małyń w 1549 r. otrzymał przywilej lokacyjny i został miastem. Była to jednak lokacja nieudana - ostatnia wzmianka o miejskiej godności Małynia pochodzi z 1654 r. Pod koniec XVIII w. wieś należała do Michała Boxy z Siemkowic Radoszewskiego, który „rezydował we dworze nad stawem z drzewa rżniętego”, następnie Małyń przeszedł w ręce Stefana Wituskiego herbu Gozdawa. Ostatnimi właścicielami wsi byli Świętochowscy.

W dniu 4 grudnia 1863 r. pomiędzy Małyniem a Kłoniszewem miała miejsce potyczka oddziałów Birtusa i Żuawa (62 jeźdźców) z rosyjskim oddziałem mjr. Dmitrowa. Zginęło pięciu powstańców, a siedmiu, w tym rannego Jana Birtusa, pojmano do niewoli. Parafia istniała tu przed 1398 r.

Miejscowa szkoła, ufundowana przez właściciela pobliskiego Jeżewa, nosi imię jego córki Krystyny Wituskiej (1920-1944). Ta bohaterska dziewczyna, członkini Armii Krajowej w Warszawie, została skazana przez Niemców na karę śmierci i ścięta toporem w więzieniu Halle/Saale. W opracowaniu Wandy Kiedrzyńskiej wydano jej listy i grypsy więzienne pisane do rodziców i przyjaciół w książce pt. „Na granicy życia i śmierci” (Warszawa 1970). Tuż przed ścięciem, w pożegnalnym liście do rodziców pisała: „Mój ostatni obowiązek względem Polski i Was - to umrzeć dzielnie”.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa sieradzkiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obecny, neogotycki kościół św. Andrzeja Apostoła wzniesiono w latach 1905-1912 na miejscu poprzedniego, drewnianego z 1752 r. zbudowanego staraniem Stanisława Gajewskiego h. Ostoja. W kościele tym są dwie chrzcielnice: gotycka, kamienna z 2 połowy XV w. lub początku XVI w. i druga - drewniana, renesansowa z 1555 r. Na cmentarzu przykościelnym znajduje się kaplica Wituskich z tablicą epitafijną poświęconą Krystynie Wituskiej.

Istnieje tu też młyn wodny z 1911 r. (w latach 1950-1991 użytkowany przez Gminną Spółdzielnię), który wrócił do prawowitego właściciela.

Na planie dawnego, zniszczonego dworu, odbudowano nowy.

Małyń nie zachował cech miejskiego rozplanowania i zbliżony jest do typu niewielkiej wsi-ulicówki.

Według rejestru zabytków NID[4] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • kościół parafialny pw. św. Andrzeja, 1905, nr rej.: 323/A z 24.09.1986
  • dwór, 2 poł. XIX w., nr rej.: 378 z 29.12.1989

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Małyń w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2018-02-07] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Sołectwa na stronie gminy
  3. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 50-51.
  4. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 18 września 2008].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Duszka M., Małyń, gniazdo Małynskich, [w:] "Echo" nr 41/1996,
  • Ruszkowski A., "Sieradz i okolice", Sieradz 2000

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]