Małyń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Małyń
wieś
Ilustracja
Kościół w Małyniu
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat poddębicki
Gmina Zadzim
Sołectwo Małyń
Liczba ludności (2011) 144[1]
Strefa numeracyjna 43
Kod pocztowy 99-232
Tablice rejestracyjne EPD
SIMC 0720527
Położenie na mapie gminy Zadzim
Mapa lokalizacyjna gminy Zadzim
Małyń
Małyń
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Małyń
Małyń
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Małyń
Małyń
Położenie na mapie powiatu poddębickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu poddębickiego
Małyń
Małyń
Ziemia51°47′12″N 19°01′37″E/51,786667 19,026944

Małyńwieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie poddębickim, w gminie Zadzim. Położona nad Nerem.

W skład sołectwa Małyń wchodzi także osada Józefów[2].

Małyń uzyskał lokację miejską w 1549 roku, zdegradowany po 1654 roku[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1392 r. i dotyczy osoby Nicolausa de Malin. Dzieje osadnictwa na tym terenie są jednak o wiele wcześniejsze. Wykryto tu cmentarzysko z okresu wpływów rzymskich (I-II w. n.e.) Stwierdzono też istnienie gródka rycerskiego, datowanego na XIII-XIV w., należącego do Poraitów, którzy przyjęli nazwisko Małyńskich. Małyń w 1549 r. otrzymał przywilej lokacyjny i został miastem. Była to jednak lokacja nieudana - ostatnia wzmianka o miejskiej godności Małynia pochodzi z 1654 r. Pod koniec XVIII w. wieś należała do Michała Boxy z Siemkowic Radoszewskiego, który „rezydował we dworze nad stawem z drzewa rżniętego”, następnie Małyń przeszedł w ręce Stefana Wituskiego herbu Gozdawa. Ostatnimi właścicielami wsi byli Świętochowscy.

W dniu 4 grudnia 1863 r. pomiędzy Małyniem a Kłoniszewem miała miejsce potyczka oddziałów Birtusa i Żuawa (62 jeźdźców) z rosyjskim oddziałem mjr. Dmitrowa. Zginęło pięciu powstańców, a siedmiu, w tym rannego Jana Birtusa, pojmano do niewoli. Parafia istniała tu przed 1398 r.

Miejscowa szkoła, ufundowana przez właściciela pobliskiego Jeżewa, nosi imię jego córki Krystyny Wituskiej (1920-1944). Ta bohaterska dziewczyna, członkini Armii Krajowej w Warszawie, została skazana przez Niemców na karę śmierci i ścięta toporem w więzieniu Halle/Saale. W opracowaniu Wandy Kiedrzyńskiej wydano jej listy i grypsy więzienne pisane do rodziców i przyjaciół w książce pt. „Na granicy życia i śmierci” (Warszawa 1970). Tuż przed ścięciem, w pożegnalnym liście do rodziców pisała: „Mój ostatni obowiązek względem Polski i Was - to umrzeć dzielnie”.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa sieradzkiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obecny, neogotycki kościół św. Andrzeja Apostoła wzniesiono w latach 1905-1912 na miejscu poprzedniego, drewnianego z 1752 r. zbudowanego staraniem Stanisława Gajewskiego h. Ostoja. W kościele tym są dwie chrzcielnice: gotycka, kamienna z 2 połowy XV w. lub początku XVI w. i druga - drewniana, renesansowa z 1555 r. Na cmentarzu przykościelnym znajduje się kaplica Wituskich z tablicą epitafijną poświęconą Krystynie Wituskiej.

Istnieje tu też młyn wodny z 1911 r. (w latach 1950-1991 użytkowany przez Gminną Spółdzielnię), który wrócił do prawowitego właściciela.

Na planie dawnego, zniszczonego dworu, odbudowano nowy.

Małyń nie zachował cech miejskiego rozplanowania i zbliżony jest do typu niewielkiej wsi-ulicówki.

Według rejestru zabytków NID[4] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • kościół parafialny pw. św. Andrzeja, 1905, nr rej.: 323/A z 24.09.1986
  • dwór, 2 poł. XIX w., nr rej.: 378 z 29.12.1989

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. Sołectwa na stronie gminy
  3. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 50-51.
  4. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 18 września 2008].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Duszka M., Małyń, gniazdo Małynskich, [w:] "Echo" nr 41/1996,
  • Ruszkowski A., "Sieradz i okolice", Sieradz 2000

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]