Michał Drzymała

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Michał Drzymała
Ilustracja
Michał Drzymała w Grodzisku Wielkopolskim
Data i miejsce urodzenia 13 września 1857
Zdrój, Królestwo Prus
Data i miejsce śmierci 25 kwietnia 1937
Grabówno, II RP
Zawód, zajęcie rolnik
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Grób Michała Drzymały w Miasteczku Krajeńskim

Michał Drzymała (ur. 13 września 1857 w Zdroju, zm. 25 kwietnia 1937 w Grabównie) – polski chłop z Poznańskiego, w latach 1904–1909 prowadził spór z administracją Królestwa Prus o pozwolenie na budowę domu; wóz Drzymały stał się symbolem walki z germanizacją w zaborze pruskim[1].

Walka Drzymały z administracją niemiecką[edytuj | edytuj kod]

Na początku XX wieku Michał Drzymała stał się sławny w Polsce (a także w Europie) z powodu ciągnącego się przez blisko 4 lata sporu z władzami pruskimi dotyczącego możliwości zbudowania domu na zakupionej w 1904[2] od niemieckiego kupca działce we wsi Kaisertreu (tak od 1871 roku zaborcy nazywali wieś Podgradowice, po 1918 roku wieś powróciła do polskiej nazwy, a w roku 1939 przemianowano ją na Drzymałowo) pod Rakoniewicami, w powiecie grodziskim[1].

Pruskie prawo wymagało uzyskania zgody administracji państwowej na wzniesienie budynku[1]. Realizujące politykę germanizacji władze wybiórczo wykorzystywały ten przepis na niekorzyść ludności polskiej[1]. W tej sytuacji Drzymała kupił wóz cyrkowy, w którym zamieszkał[1]. Władze pruskie chciały ten wóz usunąć, argumentując, iż stojący w jednym miejscu przez ponad 24 godziny wóz jest domem. W tej sytuacji Drzymała systematycznie, codziennie przesuwał ów wóz na niewielką odległość, co dało mu argument, iż jako pojazd ruchomy nie podlegał przepisom prawa budowlanego. Przez kilka lat trwała sądowo-administracyjna walka, w której stosowano kruczki prawne; władze pruskie zaczęły nękać Drzymałę za drobne uchybienia i w końcu udało im się usunąć wóz[1]. Wówczas Drzymała zamieszkał w lepiance, którą wkrótce po tym zburzono ze względu na naruszenie przepisów przeciwpożarowych (ustawienie piecyków bez właściwego zabezpieczenia)[1]. W tej sytuacji Drzymała był zmuszony sprzedać działkę. Drzymała ostatecznie nabył inną parcelę, ze starym domem, na remont którego niepotrzebna była zgoda urzędów.

Od 1928 mieszkał w Grabównie[3], gdzie zmarł 25 kwietnia 1937[4]. 29 kwietnia 1937 został pochowany na cmentarzu w Miasteczku Krajeńskim[3][5].

Jego żoną była Józefa, z którą miał synów Piotra i Jana[5]. Jego prawnukiem jest przedsiębiorca Zbigniew Drzymała[6].

Symbolika oporu Drzymały[edytuj | edytuj kod]

Walka Drzymały o możliwość zbudowania domu, a zwłaszcza wykorzystywanie przezeń luk w prawie pruskim stały się głośne w Polsce i w świecie. Głos w tej sprawie zabierali m.in. Maria Konopnicka, Henryk Sienkiewicz i Bolesław Prus, a spoza Polski m.in. Lew Tołstoj. Osoba Drzymały, a zwłaszcza ów słynny wóz stały się symbolem chłopskiego oporu wobec zaborcy i germanizacyjnych praktyk stosowanych wobec Polaków przez państwo pruskie. Znaczenie symboliczne jego oporu dostrzegali i Niemcy, skoro po jego śmierci żaden z niemieckich zakładów stolarskich w Wyrzysku nie chciał wykonać trumny, tak że podjąć się tego musiał miejscowy, polski zakład meblarski E. Zehnera[7].

Michał Drzymała został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1937)[8]. W 1939 r. jego rodzinną wieś przemianowano na Drzymałowo.

Postać Michała Drzymały wspomina Jan Pietrzak w pieśni Żeby Polska była Polską (1981).

Wóz Drzymały[edytuj | edytuj kod]

Wóz Drzymały w Rakoniewicach (1907)
Replika wozu Drzymały w Drzymałowie
Rekonstrukcja wnętrza wozu na Narodowej Wystawie Rolniczej w Poznaniu (2018)

Cyrkowy wóz Drzymały urósł do rangi symbolu walki o polskość. W rzeczywistości wozy Drzymały były dwa:

  • pierwszy, cyrkowy kupił sam Drzymała[2],
  • w 1908 Komitet Drzymałowski po zebraniu funduszy zamówił w poznańskiej fabryce powozów i uprzęży Dzieciuchowicz & Laube nowy wóz. W połowie kwietnia 1908 r. przekazano Drzymałom wóz, który miał 8 m długości, 2,5 m szerokości i 2,26 m wysokości. Aby zaizolować wnętrze podłogę i dach wykonano z dwóch warstw desek z warstwą korka pomiędzy nimi. W środku była mająca 7,5 m² kuchnia i pokój o powierzchni 15,5 m². Drzymałowie mieszkali w nim do marca 1909 roku, gdy musieli opuścić Podgradowice. Wóz pozostał we wsi, w ogrodzie wójta. W 1910 roku przewieziono go do Poznania. W kwietniu 1910 roku jako darowizna prawnika Jarogniewa Drwęskiego, Tadeusza Jaworskiego i drukarza Bernarda Milskiego został przewieziony do Krakowa i za zgodą Rady Miasta wpisany do zbiorów Muzeum Narodowego. Ustawiono go w Barbakanie i był jedną z atrakcji obchodów rocznicy Bitwy pod Grunwaldem, którą zorganizowano w dniach 15–17 lipca 1910 roku. Potem został przewieziony na Wawel, gdzie stał do 1920 roku. W 1921 roku zaproponowano przekazanie go do Muzeum Narodowego w Poznaniu lub do Cytadeli warszawskiej, ale z powodu braku zainteresowania postanowiono sprzedać wóz na aukcji. Uzyskane pieniądze miały być przeznaczone na wykonanie dokumentacji fotograficznej i zakup dzieł sztuki. 1 czerwca 1922 roku wóz sprzedano za 80 000 marek polskich Józefowi Butyńskiemu mieszkającemu na Prądniku Czerwonym. Fragment wozu opisany jako Tablica pamiątkowa z wozu Michała Drzymały znajduje się w zbiorach muzeum w Dziale Rzemiosła, Kultury Materialnej i Militariów[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g Jerzy Kwiatek: Polska – Urokliwy świat małych miasteczek. Wyd. 3. Warszawa: Sport i Turystyka Muza SA, 2006, s. 452. ISBN 83-7319-993-4.
  2. a b Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska. Warszawa: Sport i Turystyka, 1996, s. 414. ISBN 83-7079-589-7.
  3. a b Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska. Warszawa: Sport i Turystyka, 1996, s. 596-597. ISBN 83-7079-589-7.
  4. Ś. p. Michał Drzymała. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 96 z 29 kwietnia 1937. 
  5. a b Manifestacja polityczna na pogrzebie ś. p. Drzymały. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 99 z 5 maja 1937. 
  6. Krzysztof Trębski: Fotel z katapultą. Wprost [dostęp z dnia: 2015-12-15]
  7. P. Zehner, „Ostatni mebel” Drzymały, „Przegląd Wielkopolski”, rok 2003, numer 1-2, s. 74
  8. M.P. z 1937 r. nr 98, poz. 139
  9. Diana Błońska, Wóz Michała Drzymały. Historia narodowej pamiątki, „Kwartalnik Historii kultury Materialnej” (67), 2019, s. 275-285.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof Raniowski: Rody ziemi wolsztyńsko-babimojskiej. Wyd. 1. Wolsztyn: Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy, 2005, s. 149, 174 zawierają wywód przodków Michała Drzymały. ISBN 83-89208-09-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]