Most kolejowy nad Jeziorem Pilchowickim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Most kolejowy nad Jeziorem Pilchowickim
Ilustracja
Długość całkowita 151,68 m
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Miejscowość Strzyżowiec
Podstawowe dane
Przeszkoda Jezioro Pilchowickie
Szerokość:
• całkowita

4 m
Wysokość 40 m
Liczba torów 1
Data budowy 1905–1906
Położenie na mapie gminy Wleń
Mapa lokalizacyjna gminy Wleń
Most kolejowy nad Jeziorem Pilchowickim
Most kolejowy nad Jeziorem Pilchowickim
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Most kolejowy nad Jeziorem Pilchowickim
Most kolejowy nad Jeziorem Pilchowickim
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Most kolejowy nad Jeziorem Pilchowickim
Most kolejowy nad Jeziorem Pilchowickim
Położenie na mapie powiatu lwóweckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu lwóweckiego
Most kolejowy nad Jeziorem Pilchowickim
Most kolejowy nad Jeziorem Pilchowickim
Ziemia50°57′54,4″N 15°39′29,4″E/50,965111 15,658167

Most kolejowy nad Jeziorem Pilchowickimmost nad Jeziorem Pilchowickim w pobliżu wsi Strzyżowiec, w województwie dolnośląskim, w Polsce. Został zbudowany w latach 1905–1906. Przez most przebiega obecnie nieczynna linia kolejowa nr 283.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kratownicowa konstrukcja mostu

Most wzniesiono w latach 1905–1906[1] w ramach budowy linii Jelenia Góra–Żagań (Kolej Doliny Bobru)[2], która powstawała od 1902 r.[3] Most ma bardzo podobną konstrukcję do oddanego do użytku w 1904 roku[4] mostu w Racławicach Śląskich[5]: wspiera się na dwóch betonowo-kamiennych filarach[3], oddalonych od siebie o 85 m, na których spoczywa główna część mostu[1], nitowana[3], 135-metrowa paraboliczna, stalowa konstrukcja kratowa[1]. Całkowita długość mostu wynosi 151,68 m, a szerokość wynosi 4 m[3].

Usytuowany został około 40 m nad dnem zbiornika, co czyni go jednym z najwyższych mostów w kraju. Początkowo most wznosił się nad suchą doliną, która została zalana wodą po otwarciu w 1912 roku zapory w Pilchowicach[1], największej wówczas zapory kamienno-betonowej w Europie, według projektu prof. Ottona Intzego. Obie inwestycje były powiązane, bowiem zapora miała mieć funkcję przeciwpowodziową, energetyczną i turystyczną, a linia kolejowa miała zapewnić do niej dojazd. Oficjalne otwarcie mostu odbyło się 16 listopada 1912 r. w obecności cesarza Wilhelma II[3].

Niedaleko mostu znajduje się przystanek kolejowy Pilchowice Zapora[6]. W 1945 roku wycofujący się Niemcy podjęli nieudaną próbę wysadzenia mostu. Poczynione szkody po wojnie szybko naprawiono[7] i w 1946 r. wznowiono ruch[3]. Od końca 2016 roku linia kolejowa biegnąca przez most z uwagi na zły stan jest wyłączona z ruchu rozkładowego, a ostatnie przejazdy specjalne odbyły się w 2017 r.[8] Istnieją plany jej rewitalizacji i przywrócenia do funkcjonowania[7], m.in. samorząd województwa dolnośląskiego zabiegał o przejęcie linii nr 283 Jelenia Góra – Lwówek Śląski w celu jej rewitalizacji na potrzeby Kolei Dolnośląskich[9].

Obiekt ten wykorzystano przy kręceniu filmów Skąpani w ogniu (1963) i Kocham kino (1987), odwzorowano go także w grze komputerowej Zaginięcie Ethana Cartera[10]. W pobliżu mostu kolejowego toczy się akcja powieści kryminalnej Huberta Hendera Zapora (2013)[11][12].

Most jako sceneria filmu Mission: Impossible 7[edytuj | edytuj kod]

Tory kolejowe linii nr 283 przebiegające po moście

W 2020 roku pojawiły się informacje, jakoby most miał stać się kadrem filmu Mission: Impossible 7Informacje powiązane z artykułem „Mission: Impossible 7” w Wikidanych. Informacje te po raz pierwszy podał Piotr Rachwalski, prezes Kolei Dolnośląskich w latach 2014–2019[2], w planach filmowców rzekomo było zrealizowanie sceny wysadzania mostu[13] i w związku z tymi planami w oględzinach mostu w grudniu poprzedniego roku uczestniczyli przedstawiciele Wojska Polskiego[2] (na miejscu zniszczonego mostu przewidziano budowę nowej przeprawy[9], ale ze środków krajowych[8]). Producent polskich zdjęć do filmu pod koniec lipca zaprzestał zaprzeczać i potwierdził plany dotyczące realizacji zdjęć na moście, plan jego zniszczenia i budowy nowego obiektu[14].

Most figuruje w wojewódzkiej ewidencji zabytków, ale nie w rejestrze zabytków[14]. Pogłoski o możliwych planach jego wysadzenia przyczyniły się do wszczęcia procedury mającej na celu wpisanie go do rejestru zabytków[15], z wnioskiem w tej sprawie wystąpiła Fundacja Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska[9]. Przeciwko planom zniszczenia mostu zaprotestował w lipcu 2020 roku w liście do premiera Mateusza Morawieckiego przewodniczący Międzynarodowego Komitetu Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego dr Miles Oglethorpe[14]. Również z ekspertyzy zamówionej przez producentów filmu u dr. inż. Józefa Rabiegi z Katedry Mostów i Kolei Politechniki Wrocławskiej wynika, że most wymaga stosunkowo niewielkich napraw, a jego konstrukcja jest bardzo cenna[16].

W czerwcu 2020 roku marszałek województwa dolnośląskiego, Fundacja Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska oraz przedstawiciele obiektów figurujących na Mapie Zabytków Techniki podpisali porozumienie o utworzeniu Dolnośląskiego Szlaku Zabytków Techniki, który miał obejmować także most w Pilchowicach. W chwili podpisania porozumienia most był zamknięty dla zwiedzających[9], ale jego stan techniczny był dobry – do wymiany kwalifikowała się tylko drewniana nawierzchnia, która służyła do nadzoru technicznego. Most jest także wpisany na listę dziedzictwa technicznego Dolnego Śląska[8].

W lipcu 2020 r. wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego Paweł Lewandowski potwierdził informacje na temat planów zniszczenia mostu na potrzeby filmu Mission: Impossible 7[17], powiedział, że „Nie każda stara rzecz jest zabytkiem”[18]. Jednocześnie prezes PKP Polskie Linie Kolejowe, do której należał ówcześnie most, poinformował że spółka skupiała się wyłącznie na przekazaniu linii samorządowi woj. dolnośląskiego, który wyraził chęć reaktywacji ruchu. Jednocześnie wskazał, że jeżeli inny podmiot zechciałby sfinansować odbudowę tego mostu (po jego zniszczeniu), spółka przychyli się do takiej oferty[19]. Na początku sierpnia reżyser filmu Christopher McQuarrie ogłosił, że most jest w złym stanie, nie zasłużył na bycie zabytkiem i nawet nie jest oryginalnym mostem z początku XX w. i wskazał, że jego zniszczenie odbędzie się z korzyścią dla sztuki oraz polskiej gospodarki i środowiska[16].

Krytycznie wobec wysadzenia mostu odnieśli się m.in. radny wojewódzki Patryk Wild[8], posłowie Małgorzata Tracz czy Robert Kwiatkowski[20]. W lipcu 2020 r. Fundacja Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska powiadomiła wojewódzkiego konserwatora zabytków o uszkodzeniach mostu związanych być może z celową dewastacją[21]. Plany wysadzenia mostu potępiło także Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich[22] i Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce[23]. Dwudziestu dziewięciu naukowców z całego kraju wystosowało apel do do premiera Mateusza Morawieckiego, by powstrzymał Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przed wydaniem zgody na zniszczenie mostu[24]. W sierpniu 2020 wiceminister kultury i generalna konserwator zabytków Magdalena Gawin zapewniła, że most nie może zostać wyburzony, gdyż od marca 2020 jest objęty tzw. ochroną tymczasową w związku z rozpoczętą procedurą wpisu do rejestru zabytków[25].

Fundacja Thesaurus złożyła pozew przeciwko PKP PLK dotyczący ochrony konstytucyjnego prawa do korzystania z narodowego dziedzictwa, zakazu podejmowania przez PKP PLK jakichkolwiek działań grożących jego zniszczeniem oraz wydawania zgód na takie działania przez podmioty trzecie. Ponadto fundacja złożyła zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa obietnicy udzielenia korzyści majątkowej w wysokości 7 mln zł przez prezesa polskiej firmy biorącej udział w produkcji filmu oraz niedopełnienia obowiązków przez wiceministra kultury Pawła Lewandowskiego i funkcjonariuszy Centralnego Biura Antykorupcyjnego[26].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Jezioro Pilchowickie, Zapora Pilchowicka, elektrownia wodna Pilchowice (pol.). Dolina Bobru. [dostęp 2020-07-13].
  2. a b c Bartosz Klimas-11 lipca 2020, Niebawem decyzja w sprawie stuletniego mostu. Zostanie zabytkiem czy wyleci w powietrze?, regiony.rp.pl, 11 lipca 2020 [dostęp 2020-07-21] (pol.).
  3. a b c d e f Beata Maciejewska, Jak przed 111 laty budowano wyjątkowy most, który ma zniszczyć Tom Cruise, wroclaw.wyborcza.pl, 26 lipca 2020 [dostęp 2020-07-28].
  4. Stanisław Stadnicki: Wiszący Most odkrywa swoje tajemnice. (pol.). Racławice Śląskie w Internecie. [dostęp 2020-07-13].
  5. Stanisław Stadnicki: Największy most i największa katastrofa inżynieryjna ziemi prudnickiej (część II) (pol.). kolejpodsudecka.pl, 19 lipca 2009. [dostęp 2020-07-13].
  6. Antoni Witczak: Most kolejowy nad Jeziorem Pilchowickim i Stacja Pilchowice Zapora (pol.). www.atrakcjetechniki.karr.pl. [dostęp 2020-07-13].
  7. a b Michał Szymajda: Linia Jelenia Góra – Lwówek Śląski do przejęcia przez dolnośląski samorząd (pol.). Rynek Kolejowy, 20 stycznia 2020. [dostęp 2020-07-13].
  8. a b c d Mateusz Kokoszkiewicz, Wiceminister kultury kłamie nt. mostu, który ma wysadzić Tom Cruise. "Nie jest w żadnej ruinie, niszczenie go to terroryzm", wroclaw.wyborcza.pl, 31 lipca 2020 [dostęp 2020-07-31].
  9. a b c d Beata Maciejewska, Tom Cruise jednak wysadzi zabytkowy most na Dolnym Śląsku? Filmowcy i wojsko wspólnie go przeglądali, Wrocław Wyborcza.pl, 20 lipca 2020 [dostęp 2020-07-20].
  10. „Wiszący” most kratownicowy nad Jeziorem Pilchowickim (pol.). Polska Niezwykła.pl. [dostęp 2020-07-13].
  11. Zapora - Hubert Hender, Oficynka [dostęp 2020-08-04].
  12. Paweł Jamroz, Zapora Pilchowicka, miejscapolski.pl [dostęp 2020-08-03] (pol.).
  13. Piotr Słowiński: Urząd marszałkowski uspokaja, że most w Pilchowicach nie zostanie wysadzony (pol.). www.radiowroclaw.pl, 22 marca 2020. [dostęp 2020-07-13].
  14. a b c Beata Maciejewska, Światowa organizacja pisze do premiera Morawieckiego w obronie mostu, który ma wysadzić Tom Cruise, wroclaw.wyborcza.pl, 24 lipca 2020 [dostęp 2020-07-24].
  15. Bartosz Klimas: Niebawem decyzja w sprawie stuletniego mostu. Zostanie zabytkiem czy wyleci w powietrze? (pol.). Rzeczpospolita, 11 lipca 2020. [dostęp 2020-07-13].
  16. a b Beata Maciejewska, Reżyser "Mission: Impossible" kłamie w sprawie mostu Pilchowickiego. I nadal chce most wysadzać, wroclaw.wyborcza.pl, 7 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-08].
  17. Jakub Madrjas, Wiceminister kultury potwierdza zamiar wysadzenia… części mostu w Pilchowicach, www.rynek-kolejowy.pl, 29 lipca 2020 [dostęp 2020-07-30].
  18. Sebastian Łupak, ”Mission: Impossible” w Polsce. Wiceminister kultury o moście Pilchowickim: nie każda stara rzecz to zabytek, film.wp.pl, 28 lipca 2020 [dostęp 2020-08-04].
  19. Prezes PLK: Nie podejmujemy żadnych działań związanych z mostem w Pilchowicach, www.rynek-kolejowy.pl [dostęp 2020-08-06] (pol.).
  20. Jakub Madrjas, Posłowie i samorządowcy bronią mostu w Pilchowicach, www.rynek-kolejowy.pl, 29 lipca 2020 [dostęp 2020-07-30].
  21. Beata Maciejewska, Rozkradają most Pilchowicki. "Żeby mieć uzasadnienie, że to ruina, którą może wysadzić Tom Cruise", wroclaw.wyborcza.pl, 3 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-03].
  22. Most w Pilchowicach – barbarzyńskie plany. snap.org.pl. [dostęp 2020-08-04].
  23. Apel do premiera rządu RP Mateusza Morawieckiego w sprawie obrony oraz zachowania zabytkowego mostu Pilchowicach na Dolnym Śląsku. vdg.pl, 2020-08-04. [dostęp 2020-08-09].
  24. Ludzie nauki protestują przeciwko wysadzeniu mostu w Pilchowicach. Piszą do premiera Morawieckiego. polskatimes.pl, 2020-08-04. [dostęp 2020-08-09].
  25. Sebastian Łupak, Generalny Konserwator Zabytków dla WP: most pilchowicki nie może być wyburzony, film.wp.pl, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-04].
  26. Joanna Urbańska-Jaworska, Doniesienie do prokuratury o łapówce za zgodę na wysadzenie mostu w Pilchowicach. Mieli o niej wiedzieć wiceminister kultury i CBA i nic nie zrobili, wroclaw.wyborcza.pl, 13 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-13].