Most

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy konstrukcji architektonicznej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Most podwieszony (wantowy). Most Solidarności w Płocku przez Wisłę. Największy i najdłuższy most w Polsce o rekordowej rozpiętości najdłuższego przęsła – 375 metrów.
Most łukowy. Römerbrücke w Trewirze
Most żeliwny
(pierwszy w świecie)
nad rzeką Severn, Anglia
Most wiszący. Clifton Bridge nad rzeką Avon
Most linowy. Tanise-Totsukawa w Japonii
Most zwodzony w ’s-Hertogenbosch
Most wspornikowy w Quebecu
Pierwszy na świecie stalowy most spawany w Maurzycach przez Słudwię

Most – rodzaj przeprawy w postaci budowli inżynierskiej, której konstrukcja pozwala na pokonanie przeszkody wodnej lub lądowej[1] skonstruowana w taki sposób, że pod nią pozostaje wolna przestrzeń (w odróżnieniu od nasypu). Przęsłem mostu nazywamy odległość poziomą mierzoną pomiędzy jego podporami. Bywa, że przęsłem nazywana jest konstrukcja nośna rozpięta między tymi podporami.

Mosty dzielimy na[2]:

  • przepusty – budowle mostowe prowadzone przez nasypy (według innych definicji są to niewielkie mosty do rozpiętości 2-3 metry)[3]
  • mosty rzeczne – nad przeszkodami wodnymi (rzeki, jeziora, zatoki, morskie cieśniny itp.), popularnie zwane mostami[4][5]
  • mosty inundacyjne (zalewowe) – przęsła lub mosty nad terenami zalewowymi
  • wiadukty – nad suchymi przeszkodami (doliny, wąwozy), również nad drogowymi i kolejowymi trasami komunikacyjnymi
  • estakady – nad terenami zabudowanymi.

Klasyfikacja mostów[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na rodzaj drogi prowadzonej po moście dzielone są one następująco:

  • drogowe – przez most prowadzony jest ruch komunikacji samochodowej
  • kolejowe – przez most prowadzona jest trasa kolejowa
  • wodne (akwedukty) – przez most prowadzony jest kanał wodny, bądź grawitacyjnie strumień wody
  • mosty przemysłowe (suwnice, mosty przeładunkowe)
  • kładki piesze – dla ruchu pieszego

Ze względu na charakter ustroju nośnego:

  • stałe
  • ruchome (obrotowe, przesuwne, podnoszone, klapowe)

Ze względu na rodzaj materiału:

Można spotkać rozwiązania, w których podpory wykonane są z innego tworzywa niż przęsła, np. stalowe przęsła na filarach z cegły (most stalowo-ceglany).

Z uwagi na liczbę przęseł możemy wyróżnić mosty jedno-, dwu-, lub wieloprzęsłowe.

W zależności od konstrukcji pomostu wyróżniamy mosty płytowe, belkowe, skrzynkowe, a także sklepione, łukowe i kratowe.

Z uwagi na sposób podparcia przęsła mosty dzielone są na: wolnopodparte, wspornikowe, łukowe, wantowe i wiszące, o przęsłach stałych lub ruchowych (mosty zwodzone, obrotowe, uchylne i przetaczane).

Most podwieszony (most wantowy) – to most o płycie przęsła zawieszonej na cięgnach mocowanych na wieżach zwanymi również pylonami. Przykładem takiego mostu jest największy i najdłuższy most w Polsce – Most Solidarności w Płocku przez Wisłę o rekordowej rozpiętości najdłuższego przęsła – 375 metrów, będącego najdłuższym przęsłem w Polsce i tej części Europy. Długość mostu głównego (podwieszonego) wynosi 615 metrów, natomiast długość całkowita mostu to 1712 metrów.

Most wiszący – płyta przęsła zawieszona jest na cięgnach (kablach) mocowanych na podporach, lub na wieżach zwanych podobnie jak w moście wantowym pylonami. Przykładem mostu wiszącego jest:

Most obrotowy – najciekawszymi przykładami są: most drogowy w Giżycku z 1898 lub wąskotorowy most w Rybinie na szlaku Żuławskiej Kolei Dojazdowej – oba o przęsłach obracanych ręcznie (przez jednego człowieka) w poziomie. W Szczecinie nad Regalicą znajduje się jedyny w Polsce czynny kolejowy most zwodzony.

Najstarsze (i czasem spotykane do dnia dzisiejszego) rozwiązania mostów to mosty wiszące zbudowane z lian, lin z ewentualnym wypełnieniem kłodami. Dużym osiągnięciem inżynierskim była zbudowana w V w. p.n.e. przeprawa pontonowa przez Bosfor (zbudowana na polecenie Dariusza I). Największy rozwój budownictwa mostowego miał miejsce w okresie cesarstwa rzymskiego. Do ważniejszych przykładów konstrukcji z tego czasu należy Most Trajana nad rzeką Dunaj z 104 r. W okresie średniowiecza nie powstawały zbyt ciekawe przykłady tego typu rozwiązań. Wyjątkiem jest Most Karola postawiony w Pradze w 1357. Dopiero w XVIII w. powstały kolejne ciekawe rozwiązania inżynierskie. Należy do nich pierwszy na świecie most żeliwny z 1779 r. nad rzeką Severn w Anglii, w 1874 r. w USA zbudowano pierwszy duży most stalowy, a w 1875 r. we Francji został zbudowany pierwszy most żelbetowy.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Podstawowymi elementami konstrukcji mostu są filary, na których za pośrednictwem łożysk mostowych opierają się przęsła. Skrajne podpory noszą nazwę przyczółków. W dawnych mostach drewniane filary znajdujące się w wodzie były chronione przed naporem kry przez izbice.

Pierwszym na świecie mostem z materiałów innych niż drewno i kamień jest most Iron Bridge wykonany w 1779 z elementów z lanego żeliwa, otwarty do eksploatacji 1 stycznia 1781 roku w Ironbridge w Shropshire w Anglii. Skonstruowany on został tak samo, jak do tamtych czasów budowano mosty drewniane: elementy mostu łączono ze sobą na wpusty i kliny, nie używając żadnych później powszechnie w takich konstrukcjach stosowanych elementów, jak śruby i nity. Szczeliny uszczelniano blachą ołowianą. Ruch drogowy na tym moście wstrzymano dopiero w roku 1934 i to wcale nie dlatego, że żeliwo w nim popękało lub skorodowało, a dlatego, że skarpy wąwozu – doliny rzeki Severn, nad którą został przeprowadzony – ulegały systematycznemu osuwaniu się i zbliżały się do siebie na tyle, że most poważnie odkształcił się. Mimo to stoi bez żadnych uszkodzeń do dziś.

Najwyższe mosty (odległość od zwierciadła wody)[7][edytuj | edytuj kod]

Lp. Zdjęcie Most Miejsce Rok budowy Wysokość [m]
1 BeipanjiangDugeByHighestBridges.jpg Beipanjiang (Duge)  Chiny 2016 565
2 Siduhe Bridge-4.jpg Siduhe  Chiny 2009 496
3 Puente Baluarte, Mexico1.jpg Baluarte  Meksyk 2012 403
4 Hegigio 090.jpg Hegigio Gorge Pipeline  Papua-Nowa Gwinea 2005 393
5 Balinghe Bridge-1.jpg Ba Lin He  Chiny 2009 370
6 Beipanjiang Suspension Road Bridge-2.jpg Beipanjiang 2003  Chiny 2003 366
7 Aizhai Bridge-8.jpg Aizhai  Chiny 2012 336
8 Liuchonghe Bridge-1.jpg Liuchonghe  Chiny 2012 336
9 Beipanjiang Highway Suspension Bridge-3.jpg Beipanjiang 2009  Chiny 2009 318
10 Liuguanghe Bridge-1.jpg Liuguanghe  Chiny 2001 297
11 Zhijinghe River Bridge-1.jpg Most nad Zhijinghe  Chiny 2009 294
12 Mind the Gap, Royal Gorge Bridge.jpg Royal Gorge  Stany Zjednoczone 1929 291

Mosty o najdłuższych przęsłach w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Mosty o najdłuższych przęsłach w Polsce[8]
Lp. Obraz Nazwa Lokalizacja Przeszkoda Rodzaj konstrukcji Materiał konstrukcji Rok oddania do użytku Rozpiętość całkowita obiektu [m] Rozpiętość najdłuższego przęsła [m]
1. Most Solidarności w Płocku 4040.jpg Most Solidarności Płock Wisła Podwieszony Stal,
2 Pylony – stal
2007 615,0 375,0
2. Torun budowa mostu Zawackiej 2013-05-20.jpg Most im. gen. E. Zawackiej Toruń Wisła Łukowy Stal,
2 Łuki – stal
2013-12-077 grudnia 2013 540,0 270,0
3. New bridge (Rędziński).jpg Most Rędziński Wrocław Odra,
Wyspa Rędzińska
Podwieszony Beton,
1 Pylon – beton
2011 612,0 256,0
4. Siekierkowski Bridge 02.jpg Most Siekierkowski Warszawa Wisła Podwieszony Konstrukcja zespolona,
2 Pylony – beton
2002 500,0 250,0
5. Most im. Tadeusza Mazowieckiego w Rzeszowie-edytuj-.jpg Most Tadeusza Mazowieckiego Rzeszów Wisłok, zbiornik bezpieczeństwa PGE EC Rzeszów Podwieszony Konstrukcja zespolona,
1 Pylon – beton
2015 482[9] 240[10]
6. Gdansk John Paul II Bridge 2010.JPG Most III Tysiąclecia im. Jana Pawła II Gdańsk Martwa Wisła Podwieszony Konstrukcja zespolona,
1 Pylon – beton
2001 380,0 230,0
7. Pulawy-John-Paul-2-bridge.jpg Most im. Jana Pawła II Puławy Wisła Łukowy Konstrukcja zespolona,
1 Łuk – stal
2008 1038,2 212,0
8. POL Kwidzyn bridge 03.jpg Most pod Kwidzynem KorzeniewoOpalenie
(Województwo pomorskie)
Wisła Extradosed Beton,
3 Pylony – beton
2013 808,4 204,0
9. Macharski Bridge over the river Vistula, Expressway S7, Mogiła, Nowa Huta, Krakow, Poland.jpg Most im. kardynała Franciszka Macharskiego w Krakowie Kraków Wisła Podwieszony Beton,
4 Pylony – beton
2017[11] 706,0[12] 200,0
10. Link do obrazu Most w Dobczycach Dobczyce Raba Podwieszony Konstrukcja zespolona,
2[13] Pylony – beton
2012 645,5[14] 180,0
11. Most swietokrzyski pk.jpg Most Świętokrzyski Warszawa Wisła Podwieszony Konstrukcja zespolona,
1 Pylon – beton
2000 430,0 180,0
12. Most autostradowy pod Grudziądzem 2012 04 09.jpg Most pod Grudziądzem Grudziądz Wisła Belkowy Beton 2011 400,0 180,0
13. Most Kotlarski w Krakowie Front.JPG Most Kotlarski Kraków Wisła Łukowy Stal,
1 Łuk – stal
2001 166,6 166,0
14. S3 Wolin Most.jpg Most w Wolinie Wolin Cieśnina Dziwna Łukowy Konstrukcja zespolona,
1 Łuk – stal
2003 664,45 165,0
15. Warsaw North Bridge - May 10th 2011.JPG Most Marii Skłodowskiej-Curie Warszawa Wisła Belkowy Konstrukcja zespolona 2012 795,0 160,0
16. Żółty most, pomarańczowy rower.jpg Most Milenijny Wrocław Odra,
Zatoka przystani rzecznej –
Zimowisko Osobowice
Podwieszony Beton,
2 Pylony – beton
2004 923,5 153,0
17. Most w Mszanie powiat wodzisławski 2015.jpg Most autostradowy w Mszanie Mszana Potok Kolejówka, łącznica autostrady, dolina Extradosed Beton; głowice słupów – stal. 2014 402,5 130,0
18. Przemyśl, Most Brama Przemyska - fotopolska.eu (345719).jpg Most Brama Przemyska Przemyśl San Podwieszony Konstrukcja zespolona,
1 Pylon – beton
2012 229,5 114,0
19. Most Unii Europejskiej.jpg Most Unii Europejskiej Konin Warta Podwieszony 2007 200,0[15] 80,0

Najstarsze mosty w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Zachowane[edytuj | edytuj kod]

Warszawa, budowa mostu Kierbedzia, 1862
Most łukowy w Bydgoszczy (1851) – jeden z najstarszych zachowanych mostów kolejowych w Polsce

Niezachowane[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wojciech Radomski Henryk Czudek: Podstawy mostownictwa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 7. ISBN 83-01-02893-9.
  2. Józef Głomb: Drogowe budowle inżynierskie. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1988, s. 21-25. ISBN 83-206-0727-2.
  3. Józef Głomb: Drogowe budowle inżynierskie. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1988, s. 22. ISBN 83-206-0727-2.
  4. Sztuka świata. Słownik terminów L-Ż. tom 18. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 2013, s. 77-78. ISBN 978-83-213-4727-1.
  5. Witold Szolginia: Ilustrowana encyklopedia dla wszystkich. Architektura i Budownictwo. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1975, s. 235.
  6. Siwowski i inni, Pierwszy polski most kompozytowy w badaniach, „Builder”, R.21, nr 5, 2017, ISSN 1896-0642 [dostęp 2018-02-20] (pol.).
  7. List of 500 Highest International Bridges (ang.). [dostęp 3.12.2012].
  8. Mosty. mostypolskie.pl. [dostęp 10/01/2011].
  9. Most im. Tadeusza Mazowieckiego w Rzeszowie już otwarty!.
  10. Niesamowita panorama Rzeszowa z pylonu Mostu Tadeusza Mazowieckiego [SUPER ZDJĘCIA].
  11. gddkia.gov.pl [dostęp 2014-02-03].
  12. Trasa Nowohucka w Krakowie [dostęp 2014-02-03].
  13. Kładki, przewodnik, mosty, footbridge.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  14. To będzie najdłuższy most w Małopolsce! - Gazetakrakowska.pl, www.gazetakrakowska.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  15. Nowe mosty w Koninie i Płocku [dostęp 2014-02-03].
  16. Anna Plenzler: Szlak zabytków techniki w Wielkopolsce. Poznań: Wielkopolska Organizacja Turystyczna, 2011, s. 15. ISBN 978-83-60519-30-1.
  17. Iwona Barańska: Architektura Kalisza w dobie Królestwa Kongresowego. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2002, s. 154. ISBN 83-85638-24-5.
  18. Monografia mostów województwa kujawsko-pomorskiego. Brda i Kanał Bydgoski. Tom II z serii: Mosty z biegiem rzek pod red. Krzysztofa Dudka. Bydgoszcz – Grudziądz 2012. Wydawca: Związek Mostowców Rzeczypospolitej Polskiej Oddział Pomorsko-Kujawski. ​ISBN 978-83-934160-2-8​.
  19. Chwaściński B., Julian Majewski, [w:] Słownik polskich pionierów techniki, red. Orłowski B., Katowice 1984, s. 129. ​ISBN 83-216-0339-4​.
  20. Żydowo – wieś w powiecie koszalińskim.