Przejdź do zawartości

Natalia Piekarska-Poneta

Dodaj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Natalia Piekarska-Poneta
Data i miejsce urodzenia

10 stycznia 1937
Jeleśnia

Data i miejsce śmierci

18 października 2013
Oświęcim

Zawód, zajęcie

nauczycielka, pisarka, działaczka społeczna

Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Cytaty w Wikicytatach

Natalia Piekarska-Poneta (ur. 10 stycznia 1937 w Jeleśni, zm. 18 października 2013 w Oświęcimiu) – polska nauczycielka, od 2004 roku honorowa obywatelka miasta Katowice, działaczka podziemia w okresie stalinowskim, członkini Związku Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego, pisarka, działaczka społeczna.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]
Budynek szkoły średniej w Chorzowie, gdzie uczyła się Natalia Piekarska i jej koleżanki
Budynek sądu w Bytomiu, gdzie w 1953 r. osądzono licealistki z Chorzowa
Budynek byłego Domu Poprawczego w Wodzisławiu Śląskim
Nagrobek na cmentarzu parafialnym przy ulicy Francuskiej
Katowice Murcki: Skwer Natalii Piekarskiej-Ponety

Najwcześniejsze lata spędziła w miejscowości urodzenia, następnie rodzina przeniosła się do Katowic[1][2]. Uczyła się m.in. w Publicznej Szkole Powszechnej nr 8 im. Bolesława Chrobrego w Katowicach przy ulicy Świerczewskiego (przemianowana na Raciborską)[3]. Gdy po śmierci Józefa Stalina zmieniono w 1953 nazwę miasta Katowice na Stalinogród, brała udział w drukowaniu ulotek protestacyjnych np. Precz z komunizmem[4] i pisaniu na murach wezwań typu: Precz ze Stalinogrodem, Komuna to zaraza, Śmierć komunie[5].

Została zatrzymana przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej[6] wieczorem 18 marca 1953 roku. Zatrzymano w tej sprawie również dwie koleżanki z Państwowego Liceum Ogólnokształcącego dla Pracujących w Chorzowie: Zofię Klimondę i Barbarę Galas. Zarzucono jej m.in. rozrzucanie z okna ulotek antypaństwowych. W czasie przesłuchań była bita i poniżana. Wyrokiem sądu wojewódzkiego z 8 czerwca 1953 roku skazano ją na umieszczenie w zakładzie poprawczym. Przebywała m.in. w areszcie śledczym w Katowicach przy ulicy Mikołowskiej. Ze schroniska dla nieletnich w Wodzisławiu Śląskim zbiegła 24 września 1953 roku. Pojmano ją ponownie w Gdańsku 2 czerwca 1955 roku[7], gdzie uczyła się pod swoim nazwiskiem w szkole sportowej[8] – Technikum Wychowania Fizycznego w Gdańsku Wrzeszczu[9]. Po powtórnym zatrzymaniu przewieziono ją na Górny Śląsk do Schroniska dla Nieletnich w Zabrzu[10] przy ulicy 1 Maja[11].

Po wyjściu na wolność przejściowo pracowała w sklepie Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska. Kontynuowała naukę m.in. w Liceum Kulturalno-Oświatowym w Gliwicach[12]. Kwalifikacje nauczycielskie uzyskała, pracując i ucząc się, w Liceum Pedagogicznym dla Pracujących w Opolu[13]. Następnie ukończyła Studium Nauczycielskie w Raciborzu (funkcjonowało od 1954 do 1973 roku[14]) oraz Wyższą Szkołę Pedagogiczną w Opolu. Ponad 30 lat pracowała jako nauczycielka[15] m.in. w Sławniowicach i w Rybniku[16]. Do Szkoły Podstawowej Nr 14 w Rybniku Chwałowicach przeszła w roku szkolnym 1978/79[17].

Poszukiwanie zaginionych i wybrakowanych dokumentów sądowych doprowadziło do jej prawnego zrehabilitowania. W 2004 roku otrzymała tytuł Honorowego Obywatela Miasta Katowice[18] i symboliczne klucze do miasta. Swoje przeżycia z lat stalinowskich opisała w książkach: Byłam nie tylko na Mikołowskiej, wydanej w 1996[19] oraz Siedziałam za Katowice: wspomnienia (dwa wydania)[20]. Opublikowała też dużego formatu książkę z ilustracjami w kolorze dla dzieci Malutki, Robokop, Plaskaty i Bani (2000) oraz tomiki poezji: Bańki Mydlane (2003), Taniec Motyli (2004), Perturbacje: wiersze (2008) oraz Plamy na słońcu (2008)[21]. Brała udział w spotkaniach autorskich[22][23].

Zarząd Regionu Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność” uhonorował represjonowaną medalem „Serce Solidarności” 22 kwietnia 2004[24]. W październiku 2010 roku otrzymała „Medal Mikołaja z Rybnika W Służbie Oświaty”[25]. Otrzymała Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski[16][26].

Natalia Piekarska-Poneta była członkinią: Stowarzyszenia Piłsudczyków, Związku Artystów Polskich, honorowym członkiem Zrzeszenia Literatów im. Jana Pawła II w Chicago[27][28]. Należała również do Związku Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego w Katowicach, gdzie w Oddziale w Rybniku została wybrana do Zarządu Oddziału[29].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Jej rodzicami byli Stanisław i Anna Piekarscy, mieszkańcy Jeleśni[10]. Pobrali się w 1927 roku[30]. W czasie kryzysu gospodarczego lat dwudziestych XX wieku rodzice prowadzili piekarnię. Matka następnie zajęła się krawiectwem oraz przyuczaniem do tego zawodu dziewcząt. a ojciec wstąpił do wojska[30]. W czasie II wojny światowej został pojmany przez wojsko sowieckie. Z transportu kolejowego w głąb Związku Sowieckiego udało mu się zbiec w grupce kilku osób. Powrócił na krótko do domu i skierował się do polskiego wojska na Zachodzie[31], gdzie zaginął[32].

Okoliczności życiowe zmuszały Natalię Piekarską do zmian miejsca zamieszkania[33]. Podczas wojny, jak przekazał jej starszy brat, mieszkali kolejno w 33 domach[33]. Mieszkała m.in. w Jeleśni, Krzeszowicach[34], Katowicach, Rybniku, Białej koło Prudnika[35], Raciborzu i Wodzisławiu Śląskim, gdzie spędziła ostatnie lata życia[36].

Miała kilku braci. Starszych: Włodzimierza i Edwarda, oraz młodszego Tadeusza[37].

Wyjeżdżała za granicę kraju. Odwiedziła ZSRR (w latach 60. XX wieku)[13] i USA (w 2009 roku)[23].

Ostatnie pożegnanie w dniu 22 października 2013 roku rozpoczęło się uroczystością w kościele Mariackim w Katowicach[38]. Spoczywa na cmentarzu w Katowicach przy ulicy Francuskiej[39].

W kulturze – upamiętnienie

[edytuj | edytuj kod]

Wystąpiła w półgodzinnym filmie dokumentalnym Henryka Urbanka[40] Lekcja Stalinogrodu wyświetlonym przez TVP1 2 maja 1995 roku[41]. Tytuł filmu nawiązuje do faktu, że protestujące osoby są uczennicami.

W 2011 roku etiuda filmowa Bajka, opowiadająca o działalności Natalii Piekarskiej-Ponety, a nakręcona przez uczniów Gimnazjum Nr 3 im. Józefa Pukowca w Rybniku zajęła równorzędne pierwsze miejsce w swojej kategorii wiekowej w konkursie Muzeum Historii Polski w Warszawie pt. „Rówieśnicy”[42]; utwór został wyróżniony podczas Festiwalu Filmów Dokumentalnych w Gdyni w 2012 r[43].

W 2022 roku w Gdyni film dokumentalny ...musimy się na nowo policzyć w reżyserii Grzegorza Wojciecha Tomczaka, o spotkaniu Natalii Piekarskiej-Ponety i Anny Walentynowicz w Koszalinie w 2008 roku, wziął udział w filmowym XIV Festiwalu NNW (Niepokorni Niezłomni Wyklęci)[44].

Na mocy uchwały Rady Miasta Katowice z 17 grudnia 2014 roku imieniem Natalii Piekarskiej-Ponety nazwano skwer, położony w dzielnicy Murcki, w rejonie ulicy Karola Bohdanowicza obok Zespołu Szkół nr 2 im. Jarosława Iwaszkiewicza przy ulicy W. Goetla[45].

Twórczość

[edytuj | edytuj kod]
  • Byłam nie tylko na Mikołowskiej, Miejska Biblioteka Publiczna im. Konstantego Prusa w Rybniku, „Kasta” Nysa, 1996 ISBN 83-901718-4-8,
  • Malutki, Robokop, Plaskaty i Bani, „Kasta” Nysa, 2000 ISBN 83-908820-2-7,
  • Bańki mydlane[46][47], Wydawnictwo Scriba, Racibórz, 2003 ISBN 83-88932-60-8, wstęp: Ryszard Frączek,
  • Taniec motyli, Wydawnictwo Scriba, Racibórz, 2004 ISBN 83-88932-11-X,
  • Siedziałam za Katowice, Wydawnictwo Scriba, Racibórz, 2004 ISBN 83-88932-41-1, Od wydawcy: Ryszard Frączek, wstęp: Krystyna Kiereta,
  • Siedziałam za Katowice: Wspomnienia, Wydawnictwo Scriba, Racibórz, 2005, wydanie II poszerzone ISBN 83-88932-76-4, Wstęp: Norbert Niestolik, wydawca: Ryszard Frączek
  • Plamy słońca, „Komdruk-Komag” Gliwice, [2008] ISBN 978-83-88937-50-7, wstęp: Władysław Panasiuk,
  • Perturbacje, „Komdruk-Komag” Gliwice, [2008] ISBN 83-88937-39-1, słowo wstępne: Marian Kosiński,
  • Wanda Gizicka, Ziarenka myśli, „Komdruk-Komag” Gliwice, [2011] ISBN 978-83-88937-82-8, posłowie: Natalia Piekarska-Poneta.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 15.
  2. ↑ Ireneusz Stajer: Rodzeństwo po latach. www.nowiny.rybnik.pl, 2008-12-24. [dostęp 2012-01-16].
  3. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 28.
  4. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 49.
  5. ↑ Siedziałam za Katowice – Natalia Piekarska-Poneta [online], glucholazy.pl, 24 października 2006 [dostęp 2012-01-16] [zarchiwizowane z adresu 2012-07-31].
  6. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 41.
  7. ↑ Katalog osób „rozpracowywanych” przez organa bezpieczeństwa państwa komunistycznego [online], bip.ipn.gov.pl [dostęp 2012-01-16].
  8. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 74.
  9. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 72.
  10. ↑ a b Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej [online], www.katalog.bip.ipn.gov.pl [dostęp 2025-10-15].
  11. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 80.
  12. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 81.
  13. ↑ a b Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 94.
  14. ↑ Historia – Akademia Nauk Stosowanych w Raciborzu [online] [dostęp 2025-03-16].
  15. ↑ Natalia Piekarska-Poneta. www.skarbiec-slaski.itatis.pl. [dostęp 2012-01-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-20)].
  16. ↑ a b Rafał Jabłoński, Siedziałam na Bogumińskiej • Wodzisław Śląski [online], www.nowiny.pl, 12 czerwca 2012 [dostęp 2025-10-30].
  17. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 95.
  18. ↑ Honorowi Obywatele Miasta. www.katowice.eu. [dostęp 2012-01-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-02)].
  19. ↑ Natalia Piekarska-Poneta: Byłam nie tylko na Mikołowskiej. Nysa: Miejska Biblioteka Publiczna im. Konstantego Prusa, 1996. ISBN 83-901718-4-8.
  20. ↑ Wspomnienia.... www.literaci.org. [dostęp 2012-01-16].
  21. ↑ Piekarska-Poneta, Natalia (1937−). alpha.bn.org.pl. [dostęp 2012-01-16].
  22. ↑ Barbara Musiałek, „Trzeba coś zrobić”. Historia Natalii Piekarskiej-Ponety – nastolatki, która sprzeciwiła się Stalinogrodowi • Żory [online], ezory.pl, 13 października 2025 [dostęp 2025-11-13], Wspomnienia świadka.
  23. ↑ a b Redakcja, Przyjaciołom, Bogu i naturze - Wieczór autorski Natalii Piekarskiej – Ponety [online], Dziennik Związkowy, 10 kwietnia 2009 [dostęp 2025-11-10].
  24. ↑ IPN: Sesja popularnonaukowa „Armia Krajowa i konspiracja poakowska na ziemi rybnickiej 1942–1947” – Rybnik. archiwum.ipn.gov.pl. [dostęp 2025-12-03].
  25. ↑ Redakcja, Dzień Nauczyciela: wyróżnienia dla pedagogów [online], www.rybnik.com.pl [dostęp 2025-10-27].
  26. ↑ Katarzyna Pachelska, Spacer po Katowicach śladami Natalii Piekarskiej-Ponety [online], Ślązag.pl [dostęp 2025-10-30], Informacja podana w trakcie filmu.
  27. ↑ Natalia Poneta Piekarska − honorowy członek. www.literaci.org. [dostęp 2012-01-16].
  28. ↑ „Mądrość schowana na nic niepotrzebna...” [online], niedziela.pl [dostęp 2025-10-15].
  29. ↑ Natalia Piekarska-Poneta, Bańki mydlane, Racibórz: Wydawnictwo Scriba, 2003, 4. s. okładki, ISBN 83-88932-60-8, Biograficzne dane na temat autorki tomu wierszy opracował recenzent i redaktor Ryszard Frączek. W bloku książki 12 barwnych ilustracji, do tego barwne fotografie znajdują się na stronie tytułowej, 1. i 4. stronie okładki. Stron 52 + 2 nlb.
  30. ↑ a b Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 19.
  31. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 31.
  32. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 29.
  33. ↑ a b Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 18.
  34. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 22.
  35. ↑ Antoni Weigt, W stalinowskim więzieniu, „Tygodnik Prudnicki”, 6 (324), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 9 lutego 1997, s. 3, ISSN 1231-904X.
  36. ↑ Zmarła Natalia Piekarska-Poneta, mieszkanka Wodzisławia, honorowa obywatelka Katowic. Nowiny.pl, 2012-10-23. [dostęp 2012-10-23]. (pol.).
  37. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 21.
  38. ↑ Aktualności-old - Zmarła Honorowa Obywatelka Miasta Katowice... [online], www.katowice.eu [dostęp 2025-11-03].
  39. ↑ Oznaczenie lokalizacji grobu w dokumentach cmentarnych: C1 F-664,22 (Cmentarz przy ulicy Francuskiej, sektor F)
  40. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 108.
  41. ↑ Lekcja Stalinogrodu, [w:] Biblioteka Śląska, „Gość Niedzielny”, LXXII (18), Gość Telewizyjny, Katowice, 30 kwietnia 1995, s. 19, ISSN 0137-7604 [dostęp 2025-10-27], Dostępny on-line: https://sbc.org.pl/Content/80123/PDF/80123.pdf.
  42. ↑ Rozstrzygnięto konkurs Muzeum Historii Polski „Rówieśnicy” [online], dzieje.pl, 29 listopada 2011 [dostęp 2025-10-23].
  43. ↑ Miasto w skrócie, „Gazeta Rybnicka: Bezpłatny miesięcznik społeczno-kulturalny” (10/508), Rybnickie Centrum Kultury, Rybnik, październik 2013, s. 5, ISSN 1232-437X [dostęp 2025-12-13].
  44. ↑ … musimy się na nowo policzyć [online], Festiwal NNW [dostęp 2025-10-23].
  45. ↑ Uchwała nr IV/16/14 Rady Miasta Katowice z dnia 17 grudnia 2014 r. w sprawie nadania placowi położonemu na terenie miasta Katowice nazwy "Skwer Natalii Piekarskiej-Ponety". bip.um.katowice.pl, 2014-12-24. [dostęp 2017-01-10]. (pol.).
  46. ↑ Piekarska-Poneta 2004 ↓, s. 4. strona okładki.
  47. ↑ Piekarska-Poneta 2005 ↓, s. 4. strona okładki.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natalia_Piekarska-Poneta&oldid=78298799”