Jeleśnia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jeleśnia
Stara Karczma w Jeleśni
Stara Karczma w Jeleśni
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat żywiecki
Gmina Jeleśnia
Liczba ludności (2008) 4098
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 34-340
Tablice rejestracyjne SZY
SIMC 0055372
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Jeleśnia
Jeleśnia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jeleśnia
Jeleśnia
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Jeleśnia
Jeleśnia
Ziemia 49°38′30″N 19°19′37″E/49,641667 19,326944

Jeleśniawieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Jeleśnia. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie bielskim. Miejscowość jest siedzibą gminy Jeleśnia.

Środowisko[edytuj]

Położenie i ukształtowanie terenu[edytuj]

Przez Jeleśnię płyną dwie rzeki: Sopotnia i Koszarawa. Według Jerzego Kondrackiego, autora naukowo opracowanej regionalizacji geograficznej Polski Jeleśnia leży w dwóch regionach geograficznych: w Beskidzie Makowskim i Beskidzie Żywieckim, a granicę między tymi regionami w obrębie Jeleśni stanowi rzeka Koszarawa[1]. Beskid Żywiecki to kraina zamknięta od północnego zachodu pasmem Beskidu Śląskiego, od wschodu Podhalem, a od południa częścią Karpat Słowackich. Jeleśnia leży u stóp najwyższych gór Beskidu Żywieckiego: Pilska, Babiej Góry, Romanki i Rysianki, na południowy wschód od Żywca, oddalonego o 14 km. Ukształotwanie terenu jest różnorodne. Różnica wzniesień pomiędzy najniżej położoną Jeleśnią (450 m n.p.m.), a masywem Pilska (1557 m n.p.m.), sięga 1107 m. Jeleśnia sąsiaduje bezpośrednio z Przyborowem, Krzyżową, Sopotnią Małą, Sopotnią Wielką, Mutnem, Pewlą Małą i Pewlą Wielką, a pośrednio z Koszarawą, Korbielowem i Huciskiem.

Przyroda[edytuj]

Powierzchnia gminy to 13 845 ha. Dawniej większe przestrzenie pokrywał las bukowy, jodłowy i modrzewiowy. Obecnie jednak przeważa las świerkowy z dodatkiem sosny i jodły, zwłaszcza w reglu górnym. Ponieważ gospodarka ludzka trzebiła las, dlatego gdzieniegdzie zachowały się niewielkie ostępy dawnej puszczy karpackiej. Dzisiaj chronią je rezerwaty: na Pilsku (15,41 ha), w pobliżu Hali Rysianka o powierzchni 26,7 ha (stary drzewostan złożony z jodeł, buków, świerków i jaworów, liczących 190-230 lat) oraz rezerwat Romanka (98,45 ha), ze wspaniałym lasem świerkowym górnoreglowym.

Gleby są płytkie, ze znaczną domieszką krzemionką, próchnicy, żelaza, a w partiach niższych piaszczysto-gliniane.

Klimat[edytuj]

Klimat Jeleśni, właściwy jest strefie górskiej i charakteryzuje się dużą amplitudą średnich temperatur rocznych oraz wysokimi, często gwałtownymi opadami w okresie letnim, które wywołują spiętrzanie się wód, a nawet powodzie. Główne rzeki – Koszarawa i Sopotnia – zbierają po drodze mniejsze potoki (Krzyżówka, Glinne i Buczynka), tworząc erozyjną dolinę, w której zamknięta jest główna część miejscowości. Ilość opadów w ciągu roku mieści się w granicach 945 – 1510 mm. Średnia temperatura roczna wynosi 7,7 st. C. W sumie klimat jest dość surowy i kapryśny.

Historia Jeleśni[edytuj]

Pierwsze pisane wzmianki o Jeleśni pochodzą z XVI wieku, jednak historia regionu sięga setki lat wstecz. Jeleśnia, leżąc w Kotlinie Żywieckiej, stanowiła własność panów żywieckich. Cała Żywiecczyzna należała od najdawniejszych czasów historycznych do kasztelanii oświęcimskiej i do dzielnicy krakowskiej.

Przełom XIV i XV wieku to okres, który charakteryzował się osłabieniem władzy królewskiej, a wzrostem wpływów możnych. Trwały ciągłe spory, które rozstrzygano przy użyciu siły. Dochodziło do zbrojnych starć i najazdów, grasowały zbrojne drużyny panów małopolskich, bandy rabusiów. Gdy zamieszki przybrały na sile, król Kazimierz IV Jagiellończyk wykupił po długich pertraktacjach w 1457 roku Księstwo Oświęcimskie, przyłączył je do województwa krakowskiego i później oddał je Piotrowi Komorowskiemu. Odtąd aż do XVII wieku tereny te pozostały we władaniu magnackiej rodziny Komorowskich. Po śmierci jednego z Komorowskich, Żywiecczyzna podzielona została na trzy "państwa": suskie, ślemieńskie i żywiecko-łodygowickie, którego centrum stanowił Żywiec. Jeleśnia weszła w skład państwa żywieckiego.

Wielka fortuna Komorowskich, zaczęła się rozpadać. Mikołaj Komorowski oddał w 1624 roku dobra żywieckie w zastaw królowej Konstancji, żonie Zygmunta III Wazy. Tymczasem dobra suskie i ślemieńskie, w wyniku zawartego małżeństwa weszły w posagu do rodziny Wielopolskich, która w roku 1676 wykupiła od egzekutorów testamentu Jana Kazimierza również dobra żywieckie, i stała się w ten sposób właścicielem dawnych posiadłości Komorowskich. W rękach tej rodziny znajdowały się ona aż do początku XIX wieku. W roku 1772 Żywiecczyzna znalazła się pod zaborem austriackim, a w roku 1838 nabyli ją Habsburgowie, którzy posiadali ją do 1945 roku.

Przewodnik turystyczny z 1914 tak opisał miejscowość: Wieś o 3000 m[ieszkańców], ważna stacya turystyczna dla turystów, dążących na Pilsko i Babią Górę. Biegnie stąd gościniec do Polhory na Węgrzech przez przełęcz Na Hlinie; wózek można dostać w gospodzie Witeka. Restauracye (gdzie można też przenocować) Kubicy koło dworca i Witeka koło kościoła, nadto kilka szynków żydowskich. Na okoliczne góry ścieżki znaczone; ruch turystyczny i narciarski bardzo duży, przeważnie niemiecki... [2]

Zabytki[edytuj]

Kościół parafialny pw. św. Wojciecha
Inne budowle sakralne
  • Murowana kaplica z początku XIX wieku znajdującą się w Jeleśni Dolnej z kamienną figurą Chrystusa upadającego pod krzyżem z 1826 r. Ponadto dotrwało do naszych czasów szereg kamiennych figur i kapliczek przydrożnych pochodzących z przełomu XIX i XX wieku.
Stara Karczma
 Osobny artykuł: Karczma w Jeleśni.

Stoi przy dawnym trakcie handlowym nazwanym szlakiem miedziowym.

Imprezy[edytuj]

  • "Gody Jeleśniańskie" – przegląd grup kolędniczych i zespołów jasełkowych oraz wystawa zdobnictwa bibułkowego – styczeń i luty
  • "Wiosenny Redyk" – obrzęd wypędzania owiec na halę – maj
  • "Dni Jeleśni" – impreza folklorystyczna od 1981 roku – lipiec
  • "Hołdymas gazdowski" – impreza podsumowująca sezon prac polowych
  • "Puchar Korbielowa" – zawody narciarskie – ferie zimowe
  • "Puchar Pilska" – zawody narciarskie – marzec

Zakwaterowanie[edytuj]

  • Centrum Konferencyjno-Wypoczynkowe "Vesta"
  • Pools Nederlands pension " Villa Martin"
  • kwatera noclegowa Tara
  • DW Maria
  • kwatera noclegowa Jaś i Małgosia

Zakłady pracy[edytuj]

Jednym z większych zakładów pracy jest "Delphi Automotive System Poland"; w 2005 r. powstała rozlewnia wód mineralnych "Żywiec Zdrój".

Przysiółki[edytuj]

(w nawiasach podano zasięg terytorialny, według ulic)

  • Bory Juraszkowe (część ul. Myśliwskiej, ul. Nad Sopotnią, ul. Tartaczna)
  • Do Boru (część ul. Myśliwskiej)
  • Gajka (ul. Jałowcowa)
  • Kiełbasów (ul. Kiełbasów, ul. Leśna)
  • Pyrgiesi (ul. Energetyczna, ul. Pyrgiesów)
  • Stara Wieś (ul. Brzozowa, ul. Bukowa, ul. Grabowa, ul. Jaśminowa, ul. Jesionowa, ul. Malinowa, ul. Porzeczkowa, ul. Starowiejska)
  • Szymury (ul. Szymury)

Dojazd[edytuj]

Autobusem: z Żywca, kurs: Żywiec-Pewel Wielka (tylko do dworca PKP), Żywiec-Jeleśnia Rynek (w dni nauki szkolnej), Żywiec-Sopotnia Mała, Żywiec-Sopotnia Wielka, Żywiec-Koszarawa, Żywiec-Korbielów, Katowice-Korbielów (kurs przyspieszony).

Pociągiem: relacja: Żywiec-Sucha Beskidzka oraz Zakopane-Częstochowa

Ciekawostki[edytuj]

18 kwietnia 2008 na terenie Jeleśni (przystanek PKS Mutne oraz ulica Polna- Jeleśnia Środek) kręcono zdjęcia do filmu obyczajowego "Senność".

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  2. M. Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Galicyi, Bukowinie, Spiszu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim, Lwów 1914, reprint Krosno 1998, ISBN 83-87282-44-8, s. 389

Linki zewnętrzne[edytuj]