Jeleśnia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jeleśnia
Stara Karczma w Jeleśni
Stara Karczma w Jeleśni
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat żywiecki
Gmina Jeleśnia
Liczba ludności (2008) 4098
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 34-340[1]
Tablice rejestracyjne SZY
SIMC 0055372
Położenie na mapie gminy Jeleśnia
Mapa lokalizacyjna gminy Jeleśnia
Jeleśnia
Jeleśnia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jeleśnia
Jeleśnia
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Jeleśnia
Jeleśnia
Położenie na mapie powiatu żywieckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu żywieckiego
Jeleśnia
Jeleśnia
Ziemia49°38′30″N 19°19′37″E/49,641667 19,326944

Jeleśniawieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Jeleśnia. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie bielskim. Miejscowość jest siedzibą gminy Jeleśnia.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Jeleśnia:[2][3]

przysiółki
Janikówka
części wsi
Baranowa, Cwajnowa, Do Szewczyków, Donaci, Janiki, Juraszki, Larysia, Pyrgiesi, Rapacze, Rówienki, Smagoniowa, Sumlasia, Szymury, Waligórowa

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Położenie i ukształtowanie terenu[edytuj | edytuj kod]

Przez Jeleśnię płyną dwie rzeki: Sopotnia i Koszarawa. Według Jerzego Kondrackiego, autora naukowo opracowanej regionalizacji geograficznej Polski, Jeleśnia leży w dwóch regionach geograficznych: w Beskidzie Makowskim i Beskidzie Żywieckim, a granicę między tymi regionami w obrębie Jeleśni stanowi rzeka Koszarawa[4]. Beskid Żywiecki to kraina zamknięta od północnego zachodu pasmem Beskidu Śląskiego, od wschodu Podhalem, a od południa częścią Karpat Słowackich. Jeleśnia leży u stóp najwyższych szczytów Beskidu Żywieckiego: Pilska, Babiej Góry, Romanki i Rysianki, na południowy wschód od Żywca, oddalonego o 14 km. Ukształtowanie terenu jest różnorodne. Różnica wzniesień pomiędzy najniżej położoną Jeleśnią (450 m n.p.m.) a masywem Pilska (1557 m n.p.m.) sięga 1107 m. Jeleśnia sąsiaduje z Przyborowem, Krzyżową, Sopotnią Małą, Sopotnią Wielką, Mutnem, Pewlą Małą i Pewlą Wielką. W dalszej okolicy leżą Koszarawa, Korbielów i Hucisko.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia gminy to 13 845 ha. Dawniej większe przestrzenie pokrywał las bukowy, jodłowy i modrzewiowy. Obecnie jednak przeważa las świerkowy z dodatkiem sosny i jodły, zwłaszcza w reglu górnym. Z powodu gospodarki leśnej tylko gdzieniegdzie zachowały się niewielkie ostępy dawnej puszczy karpackiej. Dzisiaj chronią je rezerwaty: na Pilsku (15,41 ha), w pobliżu Hali Rysianka o powierzchni 26,7 ha (stary drzewostan złożony z jodeł, buków, świerków i jaworów, liczących 190-230 lat) oraz rezerwat Romanka (98,45 ha), ze wspaniałym lasem świerkowym górnoreglowym.

Gleby są płytkie, ze znaczną domieszką krzemionki, próchnicy, żelaza, a w partiach niższych są piaszczysto-gliniane.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat Jeleśni właściwy jest strefie górskiej i charakteryzuje się dużą amplitudą średnich temperatur rocznych oraz wysokimi, często gwałtownymi opadami w okresie letnim, które wywołują spiętrzanie się wód, a nawet powodzie. Główne rzeki – Koszarawa i Sopotnia – kumulują po drodze wody mniejszych potoków (Krzyżówka, Glinne i Buczynka), tworząc erozyjną dolinę, w której położona jest główna część miejscowości. Ilość opadów w ciągu roku mieści się w granicach 945–1510 mm. Średnia temperatura roczna wynosi 7,7 st. C.

Historia Jeleśni[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze piśmiennicze wzmianki o Jeleśni pochodzą z XVI wieku, jednak historia regionu sięga setki lat wstecz. Jeleśnia, leżąc w Kotlinie Żywieckiej, stanowiła własność panów żywieckich. Cała Żywiecczyzna należała od najdawniejszych czasów historycznych do kasztelanii oświęcimskiej i do dzielnicy krakowskiej.

Przełom XIV i XV wieku to okres, który charakteryzował się osłabieniem władzy królewskiej przy równoczesnym wzroście wpływów możnych. Trwały ciągłe spory, które rozstrzygano przy użyciu siły. Dochodziło do zbrojnych starć i najazdów, po okolicy grasowały zbrojne drużyny panów małopolskich oraz bandy rabusiów. Gdy zamieszki przybrały na sile, król Kazimierz IV Jagiellończyk wykupił po długich pertraktacjach w 1457 roku Księstwo Oświęcimskie, przyłączył je do województwa krakowskiego i później oddał je Piotrowi Komorowskiemu. Odtąd aż do XVII wieku tereny te pozostały we władaniu magnackiej rodziny Komorowskich. Po śmierci jednego z Komorowskich Żywiecczyzna podzielona została na trzy "państwa": suskie, ślemieńskie i żywiecko-łodygowickie, którego centrum stanowił Żywiec. Jeleśnia weszła w skład tego ostatniego.

Wielka fortuna Komorowskich zaczęła się rozpadać. Mikołaj Komorowski oddał w 1624 roku dobra żywieckie w zastaw królowej Konstancji, żonie Zygmunta III Wazy. Tymczasem dobra suskie i ślemieńskie, w wyniku zawartego małżeństwa, weszły w posagu do rodziny Wielopolskich, która w 1676 roku wykupiła od egzekutorów testamentu Jana Kazimierza również dobra żywieckie i stała się w ten sposób właścicielem dawnych posiadłości Komorowskich. W rękach tej rodziny znajdowały się one aż do początku XIX wieku. W 1772 roku Żywiecczyzna znalazła się pod zaborem austriackim, a w 1838 roku nabyli ją Habsburgowie, którzy posiadali ją do 1945 roku.

Przewodnik turystyczny z 1914 roku tak opisał miejscowość: Wieś o 3000 m[ieszkańców], ważna stacya turystyczna dla turystów, dążących na Pilsko i Babią Górę. Biegnie stąd gościniec do Polhory na Węgrzech przez przełęcz Na Hlinie; wózek można dostać w gospodzie Witeka. Restauracye (gdzie można też przenocować) Kubicy koło dworca i Witeka koło kościoła, nadto kilka szynków żydowskich. Na okoliczne góry ścieżki znaczone; ruch turystyczny i narciarski bardzo duży, przeważnie niemiecki... [5]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół parafialny pw. św. Wojciecha
Inne budowle sakralne
  • Murowana kaplica z początku XIX wieku znajdującą się w Jeleśni Dolnej z kamienną figurą Chrystusa upadającego pod krzyżem z 1826 roku. Ponadto do czasów współczesnych przetrwał szereg kamiennych figur i kapliczek przydrożnych pochodzących z przełomu XIX i XX wieku.
Stara Karczma
 Osobny artykuł: Karczma w Jeleśni.

Stoi przy dawnym trakcie handlowym nazwanym szlakiem miedziowym.

Imprezy[edytuj | edytuj kod]

  • "Gody Jeleśniańskie" – przegląd grup kolędniczych i zespołów jasełkowych oraz wystawa zdobnictwa bibułkowego – styczeń i luty
  • "Wiosenny Redyk" – obrzęd wypędzania owiec na halę – maj
  • "Dni Jeleśni" – impreza folklorystyczna od 1981 roku – lipiec
  • "Hołdymas gazdowski" – impreza podsumowująca sezon prac polowych
  • "Puchar Korbielowa" – zawody narciarskie – ferie zimowe
  • "Puchar Pilska" – zawody narciarskie – marzec

Zakwaterowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Centrum Konferencyjno-Wypoczynkowe "Vesta"
  • Pools Nederlands pension " Villa Martin"
  • kwatera noclegowa Tara
  • DW Maria
  • kwatera noclegowa Jaś i Małgosia

Zakłady pracy[edytuj | edytuj kod]

Jednym z większych zakładów pracy jest "Delphi Automotive System Poland". W 2005 roku powstała rozlewnia wód mineralnych "Żywiec Zdrój".

Przysiółki[edytuj | edytuj kod]

(w nawiasach podano zasięg terytorialny, według ulic)

  • Bory Juraszkowe (część ul. Myśliwskiej, ul. Nad Sopotnią, ul. Tartaczna)
  • Do Boru (część ul. Myśliwskiej)
  • Gajka (ul. Jałowcowa)
  • Kiełbasów (ul. Kiełbasów, ul. Leśna)
  • Pyrgiesi (ul. Energetyczna, ul. Pyrgiesów)
  • Stara Wieś (ul. Brzozowa, ul. Bukowa, ul. Grabowa, ul. Jaśminowa, ul. Jesionowa, ul. Malinowa, ul. Porzeczkowa, ul. Starowiejska)
  • Szymury (ul. Szymury)

Dojazd[edytuj | edytuj kod]

Autobusem: z Żywca, kurs: Żywiec-Pewel Wielka (tylko do dworca PKP), Żywiec-Sopotnia Mała, Żywiec-Sopotnia Wielka, Żywiec-Koszarawa, Żywiec-Korbielów, Żywiec-Krzyżówki, Kraków-Korbielów (kurs przyspieszony).

Pociągiem: relacja: Żywiec-Sucha Beskidzka oraz Zakopane-Katowice

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

18 kwietnia 2008 na terenie Jeleśni (przystanek PKS Mutne oraz ulica Polna- Jeleśnia Środek) kręcono zdjęcia do filmu obyczajowego "Senność".

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. GUS. Rejestr TERYT
  4. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  5. M. Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Galicyi, Bukowinie, Spiszu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim, Lwów 1914, reprint Krosno 1998, ​ISBN 83-87282-44-8​, s. 389

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]