Nikator żółtorzytny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nikator zółtorzytny
Nicator gularis[1]
Hartlaub & Finsch, 1870
Nikator zółtorzytny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina nikatory
Rodzaj Nicator
Gatunek nikator żółtorzytny
Synonimy

Laniarus gularis[2]

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Nikator żółtorzytny (Nicator gularis) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny nikatorów. Występuje we wschodniej i południowej Afryce. Niezagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy opis tego gatunku okazał się w roku 1870; jego autorami są Otto Finsch i Gustav Hartlaub. Nowy gatunek pojawił się w Die Vogel Ost-Afrikas jako Nicator gularis[4]; nazwa akceptowana obecnie (2014) przez IOC[4]. Holotyp pochodził z Chupanga (Mozambik). Trzy inne egzemplarze trafiły do Muzeum Brytyjskiego (obecne Muzeum Historii Naturalnej w Londynie); pozyskane zostały przez Johna Kirka[4], szkockiego lekarza, naturalisty i odkrywcy.

Nikator żółtorzytny jest gatunkiem monotypowym[5][6]. Osobniki z doliny Zambezi (od Zambii po centralny Mozambik) zostały opisane jako N. gularis phyllophilus (Clancey, 1980), ze względu na jaśniejsze, brązowe czoło, bardziej szarożółty tył głowy i szyję oraz jaśniejszy wierzch ciała; poza tym różnice nikłe. Klasyfikacja nie przyjęła się[6][5]. Niektórzy autorzy uznają nikatora żółtorzytnego i żółtobrzuchego (N. chloris) za konspecyficzne[6]. Zuluska nazwa tego ptaka brzmi loosa i oznacza „tego, który pilnuje zwierząt” (nikator wyjada pasożyty żyjące na dużych ssakach; patrz Ekologia)[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Wymiary według Antona Reichenowa: całkowita długość ciała 200–230 mm, w tym ogon 100–110 mm i dziób 19–22 mm; skrzydło mierzy 90–110 mm długości, skok 26–31 mm długości[2]. Masa ciała samców 40–63 g, samicy 29–41 g[6]. Nieznaczny dymorfizm płciowy. U samca czoło i przednia część wierzchu głowy szarobrązowe. Po bokach głowa jasnobrązowa, przed okiem biała i żółta plamka. Gardło płowobrązowe, na brodzie kolor wpada w biel. Poza tym jak nikator zółtobrzuchy. Wierzch ciała ciemny o barwie oliwkowej, jaśniejszy na kuprze. Pióra na krawędziach skrzydła, górnych pokrywach nadogonowych zwieńczone żółtą plamką, podobnie jak chorągiewki zewnętrzne sterówek. Spód ciała białawy. Tęczówka brązowa (według Shelleya orzechowa), dziób o barwie rogowej, nogi i stopy łupkowoszare. Samicę odróżniają brak żółtej plamy przed okiem (na kantarku) i nieznacznie mniejsze rozmiary[8].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Nikator żółtorzytny występuje we wschodniej Afryce. Jego zasięg rozpościera się od południowej Somalii na południe poprzez południowo-wschodnią Kenię, północno-wschodnią i wschodnią Tanzanię, południową Zambię, częściowo południowe, wschodnie i południowo-wschodnie Zimbabwe, większość Malawi i południowego Mozambiku po północno-wschodnie RPA. Izolowane populacje występują w w skrajnie południowo-wschodniej Demokratycznej Republice Konga a także przyległych obszarach północno-zachodniej Zambii[6].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Występuje w nizinnych lasach, zbiorowiskach rzecznych na obrzeżach rzek[6] oraz środowisku zwanym thornveld (jest to obszar trawiasty charakteryzujący się obecnością akcji i innych kolczastych roślin)[9]. Przeważnie N. gularis przebywa w gęstych zaroślach drzew[8], w tym przedstawicieli Brachystegia[9].

Żeruje pojedynczo lub parami, niekiedy w stadach mieszanych[6]. W skład pożywienia wchodzą prostoskrzydłe (Orthiptera), modliszki (Mantodea), chrząszcze (Coleoptera)[6], scynkowate (Scincidae), gąsienice. Do tego zbiera kleszcze z powierzchni skóry dużych ssaków, np. fakoszerów (Phacochoerus aethiopicus), niali grzywiastej (Tragelaphus angasii), impali (Aepyceros melampus), zebry stepowej (Equus burchelli) i dujkerów czerwonych (Cephalophus natalensis)[9].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

W Kenii i Tanzanii lęgi stwierdzano w czerwcu, listopadzie i grudniu[6]. Gniazdo to niestaranna platforma z patyków[9] (z kolei Shelley pisze o gnieździe w kształcie kubeczka), fragmentów pnączy, drobniejszych gałązek[9], liści bambusa, traw, korzonków. Jedno zbadane gniazdo zawierało trzy jaja o wymiarach około 22 na 18 mm[8].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje gatunek za najmniejszej troski (LC, Least Concern). Ogólna populacja nieznana, liczebność osobników z południowego Mozambiku szacuje się na ponad 10 tys. sztuk (2004). Nikator żółtorzytny występuje w trzech obszarach uznanych za ostoje ptaków IBA, jest to m.in. Park Narodowy Sumbu[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nicator gularis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Anton Reichenow: Die Vögel Afrikas. T. 2. 1902-1903, s. 555.
  3. Nicator gularis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. a b c Otto Finsch & Gustav Hartlaub: Die Vogel Ost-Afrikas. 1870.
  5. a b F. Gill & D. Donsker: Nicators, reedling & larks. IOC World Bird List (v4.3). [dostęp 15 września 2014].
  6. a b c d e f g h i Fishpool, L. & Tobias, J.: White-throated Nicator (Nicator gularis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2013). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions [on-line]. 2005.
  7. Guy Upfold & Hugh Chittenden: Eastern Nicator. BirdInfo, 14 czerwca 2008. [dostęp 16 września 2014].
  8. a b c G.A. Shelley & P.L. Sclater: The birds of Africa. T. 5 pt. 2. 1912, s. 439–440.
  9. a b c d e Nicator gularis (Eastern nicator, Yellow-spotted nicator). BiodiversityExplorers. [dostęp 16 września 2014].
  10. Eastern Nicator Nicator gularis. BirdLife International. [dostęp 16 sierpnia 2014].