Niala grzywiasta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Niala grzywiasta
Nyala angasii
(Angas, 1849)
Ilustracja
Samiec i samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Rząd Cetartiodactyla
Podrząd przeżuwacze
Infrarząd Pecora
Rodzina wołowate
Podrodzina bawoły
Plemię Tragelaphini
Rodzaj Nyala
Heller, 1912
Gatunek niala grzywiasta
Synonimy
  • Tragelaphus angasii Angas, 1849
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Niala grzywiasta[2] (Nyala angasii) – gatunek średniej wielkości antylopy, ssaka parzystokopytnego z rodziny wołowatych.

Występowanie i biotop[edytuj | edytuj kod]

Obecny zasięg występowania gatunku obejmuje Afrykę południowo-wschodnią (Malawi, Mozambik, Suazi, Zimbabwe i Południową Afrykę).

Jej siedliskiemsawanny drzewiaste z dostępem do wody.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Nyala angasii jest tradycyjnie umieszczany w Tragelaphus, ale różnice w wymiarach czaszki (np. praktycznie brak bocznych kości nosa i głęboko wnikający szew policzkowo-szczękowy u angasii, ale niewystępujący u innych nial) i brak inwersji chromosomu Y sugeruje, że umieszczenie angasii w monotypowym rodzaju Nyala[3].

Charakterystyka ogólna[edytuj | edytuj kod]

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe dane
Długość ciała 135–195 cm
Wysokość w kłębie 80–120 cm
Długość ogona 40–55 cm
Masa ciała samce 100–140 kg
samice 55–90 kg
Dojrzałość płciowa samice ok. 1 roku
samce 1,5 roku
Okres godowy grudzień–styczeń
Ciąża 220–252 dni
Liczba młodych
w miocie
1–2
Długość życia 16 lat

Dymorfizm płciowy zaznaczony najsilniej wśród Tragelaphini. Samce osiągające 100–140 kg masy ciała są wyraźnie większe od samic, które ważą przeciętnie 55–90 kg. Ubarwienie samców jest szaroczarne, a samic płowe z białymi, pionowymi pręgami na bokach i białymi cętkami na części twarzowej głowy, na uszach, gardle i tylnej części tułowia. Na karku i szyi samców występuje grzywa, a na głowie spiralnie zakręcone, szare lub ciemnobrązowe rogi o długości 85-118 cm. Samice nie mają rogów, ani grzywy. Młode niale są ubarwione podobnie do dorosłych samic. Przedstawiciele obydwu płci mają pasmo długich włosów ciągnące się wzdłuż grzbietu do nasady ogona oraz białą plamę pomiędzy oczami.

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Samiec z młodymi

Największą aktywność wykazują wieczorem i nocą, rzadziej w ciągu dnia, kiedy wolą odpoczywać, szczególnie w czasie największego upału. Niale są zwierzętami stadnymi tworzącymi grupy od 2 do 30 osobników. Stare samce przebywają samotnie. Młodsze samice po urodzeniu potomstwa czasami przyłączają się do swoich matek formując większe grupy rodzinne. Samce grupują się razem w stadach o dość luźnych relacjach społecznych. Nie wykazują terytorializmu, ich areały osobnicze często nakładają się na siebie. Zwierzęta wspólnie przebywają na miejscach żerowania i przy wodopoju. Samce walczą ze sobą wyłącznie w okresie godowym. Jeśli rytualne demonstracje postaw nie przestraszą któregoś z rywali, dochodzi do walki, w której zwykle zwycięża osobnik większy i silniejszy. Zdarza się, że w walce dochodzi do śmiertelnych okaleczeń ostrymi rogami.

Wyczuwające zagrożenie samice wydają ostre dźwięki alarmowe przypominające szczekanie psa, po których całe stado ratuje się ucieczką. Reagują również na sygnały alarmowe innych gatunków – impali, kudu i pawianów (komunikacja międzygatunkowa). Poza sygnałami alarmowymi nie stwierdzono większej aktywności głosowej.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Niale grzywiaste są gatunkiem roślinożernym. Zjadają liście, młode gałązki, owoce i kwiaty wielu gatunków roślin, głównie ziół, krzewów i traw. Potrafią długo wytrzymywać na terenach z ograniczonym dostępem do wody.

Młody samiec (z lewej) i samica

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Samice osiągają dojrzałość płciową ok. 1 roku życia, a samce pół roku później. Dojrzałe osobniki mogą przystępować do rozrodu przez cały rok. Szczyt aktywności seksualnej przypada na grudzień-styczeń. Nasilenie porodów przypada najczęściej na wiosnę i jesień. Po ponad 7-miesięcznej ciąży samica rodzi wśród gęstych zarośli jedno młode, które starannie ukrywa przed drapieżnikami w gęstym podszycie. Poród dwóch młodych zdarza się bardzo rzadko. Młode ważą przy porodzie średnio 5 kg. Pozostają w ukryciu przez 18 dni doglądane przez matkę, później dołączają do stada. Pod opieką matki przebywają przez ok. 7 miesięcy, do kolejnego okresu godowego. Wówczas są odganiane przez dorosłe samce.

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Nie wyróżniono podgatunków Nyala angasii.

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Niala grzywiasta jest narażona na ataki wielu drapieżników. Do jej najgroźniejszych wrogów naturalnych należy lampart plamisty, krokuta cętkowana i lew afrykański.

Gatunek nie jest objęty konwencją waszyngtońską CITES[4].

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (last concern – niższego ryzyka)[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. IUCN SSC Antelope Specialist Group 2016, Tragelaphus angasii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021 [online], wersja 2021-1 [dostęp 2021-04-25] (ang.).
  2. Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 181. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  3. C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 328. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.)
  4. Appendices I, II and III of CITES (ang.). cites.org, 12 czerwca 2013. [dostęp 2013-06-26].
  5. IUCN SSC Antelope Specialist Group, Tragelaphus angasii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2009-01-12] (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Halina Komosińska, Elżbieta Podsiadło, Ssaki kopytne, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, ISBN 83-01-13806-8.
  • Ciszek, D. 1999. „Tragelaphus angasii”: (On-line), Animal Diversity Web. (ang.). [dostęp 9 września 2007].
  • Brent Huffman, www.ultimateungulate.com: Tragelaphus angasii (ang.). [dostęp 9 września 2007].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]