Impala zwyczajna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Impala zwyczajna
Aepyceros melampus[1]
(Lichtenstein, 1812)
Ilustracja
Samica
Ilustracja
Samiec
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

parzystokopytne

Rodzina

wołowate

Podrodzina

antylopy

Plemię

impale

Rodzaj

impala

Gatunek

impala zwyczajna

Synonimy
  • Antilope melampus Lichtenstein, 1812[2]
  • Antilope pallah Gervais, 1841[3]
  • Strepsiceros suara Matschie, 1892[4]
  • Aepyceros melampus johnstoni O. Thomas, 1893[5]
  • Aepyceros melampus typicus O. Thomas, 1893[5]
  • Aepiceros melampus holubi Lorenz, 1894[6]
  • Aepyceros melampus rendilis Lönnberg, 1912[7]
  • Aepyceros melampus katangae Lönnberg, 1914[8]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[9]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Impala zwyczajna[10] (Aepyceros melampus) – gatunek ssaka z podrodziny antylop (Antilopinae) w obrębie rodziny wołowatych (Bovidae), licznie występujący w południowej Afryce.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1812 roku niemiecki przyrodnik Martin Lichtenstein nadając mu nazwę Antilope melampus[2]. Holotyp pochodził z Khosis, w dystrykcie Kuruman, w Prowincji Przylądkowej Północnej, w Południowej Afryce[11].

Ostatnie badania morfologiczne i molekularne nie wyróżniają żadnego podgatunku A. melampus i podnoszą poprzedni podgatunek petersi do rangi odrębnego gatunku[12] . Niektóre wcześniej opisane podgatunki to: melampus (synonimy pallah i typicus), johnstoni (synonim holubi), suara (synonim rendilis) oraz katangae[12]. Dowody molekularne wskazują na przynależność regionalną i pewne zróżnicowanie genetyczne między północną a południową częścią środkowej Tanzanii[12]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten gatunek za monotypowy[12].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Aepyceros: gr. αιπυς aipus „wysoki”; κερας keras, κερατος keratos „róg”[13].
  • melampus: gr. μελαμπους melampous, μελαμποοδς melampodos „czarnonogi”, od μελας melas, μελανος melanos „czarny”; πους pous, ποδος podos „stopa, noga”[14].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Impala zwyczajna występuje w Kenii, Ugandzie, Rwandzie, Tanzanii, Mozambiku, Malawi, Zambii, Zimbabwe, północnej i wschodniej Botswanie, południowo-wschodnia Angoli, północno-wschodniej Namibii, północno-wschodniej Południowej Afryce i Eswatini[12]. Introdukcje głównie w dawnym rozmieszczeniu w Południowej Afryce, ale także w Namibii[12].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała (bez ogona) samic 125–130 cm, samców około 130–135 cm, długość ogona 25–30 cm, długość ucha 15 cm, wysokość w kłębie samic 86 cm, samców 91 cm dla populacji południowej, samic 90 cm, samców 98 cm dla populacji północnej; masa ciała samic 43–47 kg, samców 57–60 kg dla populacji południowej, samców 64 kg dla populacji północnej[15]. Wzór zębowy: I C P M (x2) = 40[15].

Środowisko życia[edytuj | edytuj kod]

Impala zwyczajna żyje na zadrzewionej sawannie, gdzie rozległe przestrzenie trawiaste przechodzą w kolczaste zarośla. Występuje w Afryce Środkowej i Południowej.

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Ruja występuje na początku pory deszczowej – w kwietniu i maju. Ciąża trwa 180-204 dni. Młode: 1, rzadziej 2. Żyje koło 18 lat.

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Odżywia się trawami i ziołami, liśćmi drzew i krzewów. Aktywna za dnia i nocą. Przebywa w pobliżu wody. Impala przebywa w stadach liczących do 25 osobników, przewodzonych przez samca. W porze suchej tworzą się stada liczące nawet setki osobników. Wrogami impali są lew afrykański (Panthera leo), lampart plamisty (Panthera pardus), gepard grzywiasty (Acinonyx jubatus) i likaon pstry (Lycaon pictus).

Inne[edytuj | edytuj kod]

Osiąga prędkość do 60 km/h. W czasie biegu wykonuje skoki w dal 8-9 m i wzwyż 2-3 m.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (najmniejszej troski)[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Aepyceros melampus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b M.C.H. Lichtenstein: Reisen im südlichen Afrika in den Jahren 1803, 1804, 1805 und 1806. T. 2. Berlin: C. Salfeld, 1812, s. ryc. 4 i s. 544. (niem.)
  3. P. Gervais: Antilope. W: A. d’Orbigny: Dictionnaire universel d’histoire naturelle résumant et complétant tous les faits présentés par les Encyclopédies, les anciens dictionnaires scientifiques, les Œuvres complètes de Buffon, et les meilleurs traités spéciaux sur les diverses branches des sciences naturelles; — Donnant la description des êtres et des divers phénomènes de la nature, l’étymologie et la définition des noms scientifiques, et les principales applications des corps organiques et inorganiques à l’agriculture, à la médecine, aux arts industriels, etc. Cz. 1. Paris: Au bureau principal des éditeurs, 1841, s. 616. (fr.)
  4. P. Matschie. Über einige Säugethiere von Deutsch-Ost-Afrika. „Sitzungsberichte der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin”. Jahrgang 1892, s. 135, 1892 (niem.). 
  5. a b O. Thomas. On Mammals from Nyassaland. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1892, s. 553, 1893 (ang.). 
  6. T.K. Lorenz. Notizen. „Annalen des K.K. Naturhistorischen Hofmuseums”. 9, s. 62, 1894 (niem.). 
  7. A.J.E. Lönnberg. Mammals collectied by the Swedish zoological expedition to British East Africa 1911. „Kunglika Svenska vetenskapsakademiens handlingar”. Ny följd. 48 (5), s. 164, 1912 (ang.). 
  8. A.J.E. Lönnberg. Notes on new and rare mammals from Congo. „Revue zoologique africaine”. 3, s. 276, 1914 (ang.). 
  9. a b IUCN SSC Antelope Specialist Group, Aepyceros melampus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2021-3 [dostęp 2022-05-04] (ang.).
  10. Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 177. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  11. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Aepyceros melampus. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-05-04].
  12. a b c d e f C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 332. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.)
  13. Palmer 1904 ↓, s. 82.
  14. Palmer 1904 ↓, s. 407.
  15. a b C. Groves, D. Leslie, B. Huffman, R. Valdez, K. Habibi, P. Weinberg, J. Burton, P. Jarman & W. Robichaud: Family Bovidae (Hollow-horned Ruminants). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 624–625. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]