Obraz Matki Boskiej z Koźla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Obraz Matki Boskiej z Koźla
(Obraz Matki Bożej z Koźla)
Ilustracja
Miejsca kultu Koźle część miasta Kędzierzyn-Koźle
Sanktuarium Kościół św. Zygmunta i św. Jadwigi Śląskiej w Kędzierzynie-Koźlu
Początek kultu XV wiek
Czas powstania wizerunku ok. 1420–1430
Autor nieznany
Technika wykonania tempera
Styl gotyk

Obraz Matki Boskiej z Koźla (również Obraz Matki Bożej z Koźla lub Obraz Madonny kozielskiej[1]) – wizerunek przedstawiający Maryję z Dzieciątkiem w typie Hodegetrii, znajdujący się w parafialnym kościele św. Zygmunta i św. Jadwigi Śląskiej w Kędzierzynie-Koźlu, będący najstarszym obrazem maryjnym w diecezji opolskiej[2]. Obraz otoczony jest lokalnym kultem religijnym i uważany za cudowny[3].

Historia obrazu[edytuj | edytuj kod]

Obraz Matki Boskiej z Koźla powstał w latach 1420–1430[1] w Czechach, najprawdopodobniej w Ołomuńcu[4]. Jest odległym naśladownictwem obrazu bizantyjskiego. Należy do grupy Hodegetrii, do której zaliczany jest także m.in. Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej czy Obraz Matki Boskiej Opolskiej[a]. Z badań historyków sztuki wynika, że z Obrazem Madonny kozielskiej bardzo blisko spokrewniony jest Obraz Matki Boskiej Bytomskiej[1][5]. Hodegetria bytomska albo stanowi kopię kozielskiej, albo też obie mają ten sam pierwowzór[1].

Wizerunek kozielski jest prawdopodobnie najstarszym maryjnym obrazem z grupy tzw. Madonn Piekarskich[4]. Nie jest znany ani artysta, który go wykonał, ani sposób czy okoliczności, w jakich trafił on do kościoła w Koźlu[3]. Umieszczony został w najstarszej części kościoła, którą jest kaplica Najświętszej Maryi Panny, najprawdopodobniej przed 1480, kiedy to przy kaplicy powołano bractwo Zwiastowania NMP[6].

Z protokołu wizytacyjnego kościoła z 1713 wynika, że obraz okryty został srebrnymi koronami oraz srebrną szatą wysadzaną kamieniami szlachetnymi, ufundowanymi przez nieznaną osobę[6]. W 1938 przeprowadzono gruntowny remont kaplicy, podczas którego zza przeszklenia obrazu wymontowano zdobiące obraz korony i szaty, które ponownie zostały nałożone już po II wojnie światowej[7].

Kult obrazu zapoczątkowano już w XV wieku[3]. Od 1996 przed obrazem odbywają się nabożeństwa do Matki Bożej z Koźla, początkowo raz w miesiącu, a obecnie w każdą środę, zazwyczaj o godz. 17:30[3]. Ówczesny proboszcz parafii ks. dr Alfons Schubert ułożył specjalną Modlitwę do Matki Bożej z Koźla, która została zaaprobowana 3 listopada 1999 roku za zezwoleniem kurii opolskiej[8].

28 maja 2003 kopia wizerunku Matki Boskiej z Koźla, wykonana przez miejscowego artystę Grzegorza Fuławkę, została przekazana papieżowi św. Janowi Pawłowi II podczas parafialnej pielgrzymki do Watykanu[9].

Z początkiem XXI wieku zaobserwowano proces niszczenia obrazu, w wyniku czego podjęto decyzję o gruntownej konserwacji przez nyskiego konserwatora Andrzeja Marka Barskiego, którą ukończono 29 lutego 2004. W trakcie prac konserwatorskich zdemontowano z sukni Matki Bożej zdobiące ją 34 srebrne sześcioramienne gwiazdy[5][10]. Odrestaurowany obraz umieszczono w nowo zaprojektowanym ołtarzu w centralnej części kaplicy Matki Bożej, w specjalnej oszklonej gablocie, rezygnując jednocześnie ze zdobiących obraz wcześniej srebrnych koron i szat. Odrestaurowany wizerunek został poświęcony przez opolskiego biskupa pomocniczego Jana Kopca[11].

29 maja 2020 Poczta Polska wprowadziła do obiegu okolicznościową kartkę pocztową z wizerunkiem Matki Boskiej z Koźla w nakładzie 8000 sztuk, projektu Jana Konarzewskiego[12], wraz z okolicznościowym datownikiem[13].

O historii kozielskiego obrazu opowiadają dwie legendy zanotowane przez Theophila Konietznego w 1934[3].

Opis obrazu[edytuj | edytuj kod]

Obraz namalowany został techniką temperową na desce lipowej. Tło obrazu jest złote, z widocznymi nimbami wokół głów obu postaci. Od czasu konserwacji z 2004 tło jest jednolite.

Matka Boża[edytuj | edytuj kod]

Głowa Matki Bożej osadzona jest na krótkiej szyi, twarz pociągła, o małych, skośnych oczach, wąskim nosie i drobnych ustach. Twarz Maryi wyróżnia się specyficznym wyrazem spośród innych wizerunków Madonn Piekarskich posiadających łagodne, refleksyjne oblicze[1]. Ukośne łuki brwiowe i zmarszczone czoło nadają jej rysom wyraz tragicznego zatroskania, który upodabnia ją do wizerunków Marii Bolesnej[1]. Maryja jest okryta ciemną chustą w typie bizantyńskiego maforionu, z czerwono-brunatną podszewką i lamowaniem ozdobionym perłami. Chusta spięta jest kwadratową zaponą. Brzeg prawego rękawa oblamowany jest złotą bortą. Dłoń prawej ręki z rozwartym kciukiem spoczywa na piersi, wskazując na Dzieciątko. Natomiast lewa ręka Madonny, z palcami dłoni tworzącymi kształtem literę M (symbol Maryi), podtrzymuje siedzące na niej Dzieciątko.

Jezus Chrystus[edytuj | edytuj kod]

Dzieciątko o majestatycznej twarzy i kręconych włosach, ubrane w brązową szatę ze złotymi ornamentami, jest zwrócone ku matce. W lewej dłoni trzyma księgę[b], skierowaną w dół i opartą na lewym kolanie. Prawą rękę skierowaną ma ku górze w geście błogosławieństwa, jednocześnie dotyka nią lekko chusty Maryi.

Ozdoby obrazu[edytuj | edytuj kod]

Okazałą ozdobą obrazu są dwie korony oraz srebrna szata (płaszcz), złożona z trzech elementów[7].

Szata wykonana jest z blachy ozdobionej na całej powierzchni repusowanymi ornamentami i lamówkami na wewnętrznych krawędziach. Płaszcz wysadzany jest niesymetrycznie 80 kamieniami szlachetnymi i ozdobiony zapinkami (broszkami) Maryi i Dzieciątka[7].

Korony mają kształt krzyżujących się półkoli, które zwieńczone są na szczycie kulką z krzyżykiem. Na każdym półkolu umieszczono kamień szlachetny, a pozostałe kamienie rozmieszczono na okrągłych łożach na obwodzie koron. Widocznych jest pięć kamieni na łożu Maryi i trzy na łożu Dzieciątka. Obecnie ozdoby są zdemontowane z obrazu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Prof. Michał Walicki w swojej pracy opublikowanej w 1937 wraz z Emilem Szramkiem i Tadeuszem Dobrowolskim na temat cykli obrazów przedstawiających Madonny z Dzieciątkiem na Śląsku zaliczył Madonnę z Koźla do grupy Madonn Piekarskich (→ Dobrowolski 1937 ↓).
  2. Księga w chrześcijańskiej ikonografii ma kilka znaczeń: w rękach Chrystusa Pantokratora może odnosić się do Apokalipsy, zamknięta księga symbolizuje dziewiczość Maryi, w dłoniach małego Jezusa symbolizuje słowo Boże i jego naukę, czasami te księgi Starego Testamentu, gdzie znajdują się zapowiedzi nadejścia Chrystusa lub Ewangelię jako naukę życia i Męki Pańskiej. W ikonografii judeochrześcijańskiej symbolizuje Dziesięcioro Bożych Przykazań, Ewangelię, wreszcie Apokalipsę. Na ikonach księga lub zwoje w dłoniach Pantokratora lub małego Jezusa symbolizują nauki i Prawo przez niego głoszone (→ Nouwen i Węcławik 1998 ↓; Dzięcioł 1997 ↓, s. 103–133; Popova, Cortesi i Smirnova 2003 ↓, s. 115).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Ks. mgr Bogdan Blajer: Matka Boża Pajęczańska w kontekście Madonn Piekarskich (pol.). W: Urząd Miasta i Gminy Pajęczno [on-line]. pajeczno.pl. [dostęp 2017-06-15].
  2. Andrzej Kerner. Wielkie wydarzenia i codzienna troska. „Gość Niedzielny”. Nr 33/910, s. 32, 2004-04-11. Opole. 
  3. a b c d e Obraz Matki Boskiej z Koźla (pol.). parafiakozle.pl. [dostęp 2014-06-21].
  4. a b Andrzejczak 2002 ↓, s. 19–20.
  5. a b Andrzejczak 2002 ↓, s. 20.
  6. a b Gröger i Jureczko 2004 ↓, s. 14–15.
  7. a b c Gröger i Jureczko 2004 ↓, s. 15.
  8. Ks. dr Alfons Schubert: Modlitwa do Matki Boskiej z Koźla (pol.). parafiakozle.pl. [dostęp 2015-04-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-09)].
  9. Grzegorz Fuławka: Fotoreportaż z powstawania kopii obrazu "Matka Boska z Koźla" - daru dla Jana Pawła II (pol.). W: Malarstwo artystyczne [on-line]. fulawka.pl. [dostęp 2014-06-24].
  10. Baldy 1983 ↓, s. 13 (fotografia).
  11. Gröger i Jureczko 2004 ↓, s. 156.
  12. 2020.05.29. Matka Boża z Koźla. W: Katalog Znaków Pocztowych [on-line]. kzp.pl. [dostęp 2020-10-16].
  13. Datowniki okolicznościowe 2020 r. (2020.05.29, Kędzierzyn-Koźle 4, Matka Boża z Koźla). W: Katalog Znaków Pocztowych [on-line]. kzp.pl. [dostęp 2020-10-16].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Henryka Andrzejczak: Gotycki wizerunek Bytomskiej Madonny. Przyczynek do dziejów obrazu i kultu. (PDF). T. 15. Katowice: Gnome, 2002, s. 15–30, seria: Śląskie Miscellanea. ISBN 83-87819-17-4.
  • Stefan Baldy: Matka Boska Opolska. Opole: Wyd. Świętego Krzyża, 1983. OCLC 915817888.
  • Tadeusz Dobrowolski: Rzeźba i malarstwo gotyckie w Województwie śląskim. Katowice: Wydawnictwa Muzeum śląskiego w Katowicach, 1937. OCLC 34138263.
  • Alina Dzięcioł: Książka jako symbol Słowa Bożego i nauki Chrystusa. W: Książka jako symbol w kulturze polskiej XVII wieku. Warszawa: Arx Regia, 1997. ISBN 83-7022-070-3. OCLC 243902371.
  • Josef Gröger, Grzegorz Jureczko: Kościoły, klasztory i kaplice miasta i dawnej twierdzy Koźle. Heilbad Heiligenstadt: 2004. ISBN 3-935330-15-4. OCLC 749650067.
  • Henri J. M. Nouwen, Józef Franciszek Węcławik: Ujrzeć piękno Pana modląc się z ikonami. Warszawa: Wydawnictwo Księży Werbistów „Verbinum”, 1998. ISBN 83-7192-042-3. OCLC 749845836.
  • Olga Popova, Paola Cortesi, Engelina S. Smirnova: Ikony (ikony różnych kręgów kulturowych od VI w. po czasy współczesne). Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 2003. OCLC 633738391.