Operacja Most

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy operacji przerzutu Żydów z ZSRR i Rosji do Izraela w latach 1990–1992. Zobacz też: Operacja Most (Wildhorn) z roku 1944.

Most – kryptonim operacji przerzutu ponad 40 tys. Żydów z ZSRR i Rosji do Izraela w latach 1990–1992[1].

Wojna izraelsko-arabska w 1967 r. (tzw. wojna sześciodniowa) spowodowała, że Polska wraz z innymi krajami socjalistycznymi (oprócz Rumunii) zerwała stosunki z Izraelem. Aby jednak zapewnić minimum obsługi konsularnej, interesy Izraela powierzono ambasadzie Holandii w Warszawie. Do jej zadań należało między innymi zapewnienie pomocy osobom emigrującym z ZSRR, udającym się do Wiednia, tranzytem przez Polskę.

Dopiero 4 maja 1987 r., po pewnym ociepleniu wzajemnych stosunków, otwarto w Warszawie przedstawicielstwo Izraela – Sekcję Interesów. Podstawowym powodem, dla którego Ministerstwo Spraw Zagranicznych Izraela dążyło do ponownego nawiązania stosunków dyplomatycznych z Polską, było zapewnienie nowego punktu tranzytowego dla opuszczających ZSRR radzieckich Żydów. W Polsce w tym czasie było niewielu Żydów. Na fali gorbaczowowskiej odwilży w ZSRR, od połowy lat osiemdziesiątych XX w. władze wydawały zezwolenia na wyjazd dziesiątkom tysięcy Żydów radzieckich. Dotychczasowy punkt tranzytowy w Wiedniu był zbyt mały, by obsłużyć ten masowy ruch. Dodatkowo, po serii pogróżek ze strony organizacji arabskich, z udziału w tej akcji zrezygnowały Węgry.

Po utworzeniu rządu Tadeusza Mazowieckiego Polska wydała zgodę na masową akcję. 26 marca 1990, na spotkaniu z przedstawicielami Amerykańskiego Kongresu Żydów, Tadeusz Mazowiecki złożył deklarację, że Polska nie uchyli się od pomocy Żydom emigrującym z ZSRR i zapewni im tranzyt. W wyniku tej decyzji podjęta została współpraca z dotychczas wrogimi sobie służbami specjalnymi: Departamentem I MSW, izraelskim Mosadem oraz CIA. Do Polski przybyła też delegacja izraelskiego ministerstwa spraw wewnętrznych. Podstawowym zagadnieniem było zapewnienie bezpiecznego tranzytu Żydów w ramach wspólnej operacji o kryptonimie Most. W organizację operacji Most zaangażowani byli oficerowie, którzy później tworzyli jednostkę GROM, m.in. Sławomir Petelicki, jednak informacje, że była to pierwsza operacja tej jednostki, są nieprawdziwe[2]. Operację osłaniał Jerzy Dziewulski, a część operacji sfinansowała firma Art-B[3], dzięki której prezesi tej firmy dostali azyl. W wyniku skutecznej współpracy operacja przebiegła bez zakłóceń.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrzej Fedorowicz. Most. Tajna operacja Mossadu w Polsce. „Focus”, 2013-03-29. 
  2. Tomasz Kozłowski, Jak organizowano tranzyt Żydów z ZSRR, www.polityka.pl, 2017 [dostęp 2020-07-03] (pol.).
  3. Kolejna tajemnicza śmierć – generał Petelicki, twórca GROM, oficer MSW oraz NATO nie żyje, Region Gdański NSZZ „Solidarność”, 17 czerwca 2012 [zarchiwizowane z adresu 2013-10-24].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]