Mosze Arens

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mosze Arens
משה ארנס
Ilustracja
Mosze Arens (1999)
Data i miejsce urodzenia 27 grudnia 1925
Kowno, Litwa
Data i miejsce śmierci 7 stycznia 2019
Sawjon
Minister spraw zagranicznych
w III rządzie Szamira
Okres od 22 grudnia 1988
do 11 czerwca 1990
Przynależność polityczna Likud
Poprzednik Szimon Peres
Następca Dawid Lewi
Minister obrony
w II rządzie Begina i I rządzie Szamira
Okres od 23 lutego 1983
do 13 września 1984
Przynależność polityczna Likud
Poprzednik Menachem Begin
Następca Icchak Rabin
Minister obrony w IV rządzie Szamira
Okres od 11 czerwca 1990
do 13 lipca 1992
Przynależność polityczna Likud
Poprzednik Icchak Szamir
Następca Icchak Rabin
Minister obrony w I rządzie Netanjahu
Okres od 27 stycznia 1999
do 6 czerwca 1999
Przynależność polityczna Likud
Poprzednik Jicchak Mordechaj
Następca Ehud Barak
Ambasador Izraela w Stanach Zjednoczonych
Okres od 1982
do 1983
Poprzednik Efrajim Ewron
Następca Me’ir Rosen

Mosze Arens (hebr. משה ארנס, ang. Moshe Arens, ur. 27 grudnia 1925 w Kownie, zm. 7 stycznia 2019 w Sawjon) − izraelski naukowiec, polityk i dyplomata, profesor aeronautyki. W latach 1988–1990 minister spraw zagranicznych, w latach 1983–1984, 1990–1992 i w 1999 minister obrony, w latach 1984–1987 oraz w 1988 minister bez teki. W latach 1982–1983 ambasador Izraela w Stanach Zjednoczonych, w latach 1973–1982, 1984–1992 i 1999–2003 poseł do Knesetu z listy Likudu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 27 grudnia 1925 w Kownie na terenie ówczesnej Litwy[1]. W 1927 jego rodzina przeniosła się do Rygi[2]. Od wczesnej młodości związany był z ruchem syjonistycznym[3].

Wraz z rodziną w 1939 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych[4] i zamieszkał w Nowym Jorku, gdzie w 1943 ukończył George Washington High School. Podjął studia inżynieryjne na Massachusetts Institute of Technology, które przerwał[2]. W latach 1944–1946 służył w United States Armed Forces[1]. W 1947 ukończył studia na MIT, a 1948 wyemigrował do Izraela. W latach 1948 – 1948 był emisariuszem Irgunu w krajach Afryki Północnej. W latach 1949–1951 był członkiem moszawu Mewo Betar[1].

Powrócił do Stanów Zjednoczonych, by podjąć studia z aeronautyki na California Institute of Technology, po których podjął pracę w Curtiss-Wright Corporation[2]. W latach 1957–1962 był profesorem aeronautyki w Instytucie Technologii Technion w Hajfie, a od 1962 do 1971 był zastępcą dyrektora generalnego w Israel Aircraft Industries[1].

Jako weteran Irgunu w polityce związał się z Likudem, z czasem został jednym z liderów oraz ideologiem tej partii[3][5].

W wyborach w 1973 po raz pierwszy został wybrany posłem z listy Likudu. W ósmym Knesecie zasiadał w komisji finansów. W zwycięskich dla prawicy wyborach w 1977 uzyskał reelekcję, a w Knesecie dziewiątej kadencji stanął na czele komisji spraw zagranicznych i obrony. W 1981 ponownie został posłem, a w dziesiątym Knesecie ponownie objął przewodnictwo zasiadał w komisji spraw zagranicznych i obrony, zasiadał także w komisji absorpcji imigrantów[1].

Ambasador Mosze Arens i Caspar Weinberger (1982)

19 stycznia 1982 zrezygnował z zasiadania w parlamencie (mandat objął po nim Micha’el Kleiner[6]), by objąć, po Efrajimie Ewronie stanowisko ambasadora Izraela w Stanach Zjednoczonych, na którym pozostał do 1983[7] gdy wrócił do Izraela objąć przywództwo nad resortem obrony w drugim rządzie premiera Menachema Begina[8]. Nowym ambasadorem w Waszyngtonie został Me’ir Rosen[7]. Kierowanie ministerstwem obrony objął 23 lutego 1983, po rezygnacji Ariela Szarona (14 lutego, w następstwie masakry w Sabrze i Szatili) i kilkudniowym sprawowaniu obowiązków przez premiera Begina[8]. Pozostał na stanowisku również w powołanym po rezygnacji Begina pierwszym rządzie Icchaka Szamira[9].

W wyborach w 1984 powrócił do parlamentu[1]. W powołanym 13 września tegoż roku rządzie zgody narodowej (Koalicja Pracy-Likud) premiera Szimona Peresa objął stanowisko ministra bez teki, w resorcie obrony zastąpił go Icchak Rabin[10]. W połowie kadencji, 20 września 1986, nastąpiła zmiana premiera, w II rządzie Szamira Arens pozostawał ministrem bez teki do 4 września 1987, a następnie od 18 kwietnia do 22 grudnia 1988[11].

W 1988 opublikowana została jego biografia autorstwa Merrilla Simona: Moshe Arens: Statesman and Scientist Speaks Out[1]. Po wyborach w 1988, w których po raz piąty uzyskał mandat poselski, Arens wszedł w skład nowego rządu Szamira jako minister spraw zagranicznych[12], zastępując Szimona Peresa[11]. Pozostał na stanowisku przez cały okres funkcjonowania tego rządu od 22 grudnia 1988 do 11 czerwca 1990[12]. W powołanym w połowie kadencji IV rządzie Szamira Arens utracił stanowisko szefa dyplomacji na rzecz Dawida Lewiego, otrzymał jednak tekę ministra obrony. Pozostał na stanowisku do końca funkcjonowania rządu – 13 lipca 1992[13].

William Cohen i Mosze Arens (1999)

W wyborach w 1992 nie uzyskał reelekcji[1]. 27 stycznia 1999 Binjamin Netanjahu powołał go w skład swojego I rządu, Arens zastąpił Jicchaka Mordechaja i po raz trzeci objął kierownictwo Ministerstwa Obrony (do 6 czerwca 1999)[14]. Powrócił do parlamentu w przedterminowych wyborach w 1999. W piętnastym Knesecie zasiadał w komisjach spraw zagranicznych i obrony; konstytucyjnej, prawa i sprawiedliwości oraz ds. diaspory i absorpcji imigrantów[1].

Był prezesem rady nadzorczej Uniwersytetu w Ari’el[2]. W 2009 reprezentował rząd Izraela na pogrzebie Marka Edelmana[3].

Zmarł 7 stycznia 2019 w wieku 93 lat[5] w swoim domu w Sawjon[15].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Miał brata i siostrę, którzy po II wojnie światowej pozostali w Stanach Zjednoczonych. Ożenił się z urodzoną w USA Muriel F. Eisenberg, z którą miał czworo dzieci: synów Jigala (ur. 1952) i Ra’anana (ur. 1955) oraz córki Alizę (ur. 1957) i Rut (ur. 1963)[4].

Poza hebrajskim płynnie posługiwał się angielskim, niemieckim i francuskim[1].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Autor, wydanej również po polsku, książki historycznej Flagi nad gettem. Rzecz o Powstaniu w Getcie Warszawskim, traktującej o Żydowskiej Organizacji Bojowej i Żydowskim Związku Wojskowym i ich przywódcach Mordechaju Anielewiczu i Pawle Frenklu[16]. Był felietonistą Ha-Arec[2].

Inne publikacje[1]:

  • Optimum Staging of Cruising Aircraft (1959)
  • Some Requirements for the Efficient Attainment of Range by Air-borne Vehicles (1959)
  • Broken Covenant (1995)
  • War and Peace in the Middle East (1995, hebrajski)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k Mosze Arens (ang.) – profil na stronie Knesetu.
  2. a b c d e About (ang.). moshearens.com. [dostęp 2019-01-07].
  3. a b c Dlaczego Edelman nie lubił Izraela. rp.pl. [dostęp 2019-01-07].
  4. a b Man in the News. Israeli Hawk is a New Envoy (ang.). The New York Times, 12 lutego 1982. [dostęp 2019-01-07].
  5. a b Moshe Arens, Former Israeli Defense Minister and Liberal Likud Veteran, Dies at 93 (ang.). Ha-Arec. [dostęp 2019-01-07].
  6. Members of the Tenth Knesset (ang.). knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07].
  7. a b U.S.-Israel Relations: Israeli Ambassadors to the United States (ang.). Jewish Virtual Library. [dostęp 2019-01-07].
  8. a b All Governments of Israel. Government 19 (ang.). knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07].
  9. All Governments of Israel. Government 20 (ang.). knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07].
  10. All Governments of Israel. Government 21 (ang.). knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07].
  11. a b All Governments of Israel. Government 22 (ang.). knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07].
  12. a b All Governments of Israel. Government 23 (ang.). knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07].
  13. All Governments of Israel. Government 24 (ang.). knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07].
  14. All Governments of Israel. Government 27 (ang.). knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07].
  15. Moshe Arens, Israeli Statesman and Ex-Defense Minister, Dies at 93 (ang.). nytimes.com. [dostęp 2019-01-19].
  16. Flagi nad gettem. Rzecz o Powstaniu w Getcie Warszawskim. austeria.pl. [dostęp 2019-01-07].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]