Michaił Gorbaczow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Michaił Siergiejewicz Gorbaczow
Михаи́л Серге́евич Горбачёв
RIAN archive 850809 General Secretary of the CPSU CC M. Gorbachev (crop).jpg
Michaił Gorbaczow w 1987
Data i miejsce urodzenia 2 marca 1931
Priwolnoje
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 1. Prezydent Związku Radzieckiego
Okres od 15 marca 1990
do 25 grudnia 1991[a]
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego
Pierwsza dama Raisa Gorbaczowa
Poprzednik urząd utworzony
Następca urząd zniesiony
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 11. Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej Związku Radzieckiego
Okres od 1 października 1988
do 15 marca 1990
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego
Poprzednik Andriej Gromyko
Następca urząd zniesiony
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 7. Sekretarz Generalny KPZR
Okres od 11 marca 1985
do 24 sierpnia 1991
Poprzednik Konstantin Czernienko
Następca Władimir Iwaszko (p.o.)
Mikhail Gorbachev Signature.svg
Odznaczenia
Pokojowa Nagroda Nobla
Order św. Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Order Honoru (Rosja) Order Lenina Order LeninaOrder Lenina Order Rewolucji Październikowej Order Czerwonego Sztandaru Pracy Outstanding achievements labor.png Order Znak Honoru Medal za Umacnianie Braterstwa Broni Order Lwa Białego I Klasy (Czechy) Prezydencki Medal Wolności (Stany Zjednoczone) Krzyż Wielki Orderu Wolności (Portugalia) Krzyż Wielki Klasy Specjalnej Orderu Zasługi RFN Komandor Orderu Sztuki i Literatury (Francja)

Michaił Siergiejewicz Gorbaczow, ros. Михаил Сергеевич Горбачёв (ur. 2 marca 1931 w Priwolnoje) – radziecki i rosyjski polityk, ostatni przywódca Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR) i jedyny prezydent ZSRR. Laureat Pokojowej Nagrody Nobla.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się we wsi Priwolnoje w Kraju Stawropolskim, w rodzinie chłopskiej. Przy narodzinach nadano mu imię Wiktor, jednakże wkrótce potem podczas chrztu w cerkwi w miejscowości Letnickoje jego dziadek Andriej Moisiejewicz Gorbaczow z niewyjaśnionych przyczyn zmienił imię dziecka na Michał (Michaił), które następnie zachowano[1]. Rodzina od strony ojca miała korzenie rosyjskie, zaś od matki – ukraińskie[1]. W 1946 roku rozpoczął pracę jako mechanik w ośrodku maszynowo-traktorowym[2]. W wieku 17 lat za pracę z ojcem na kombajnie został nagrodzony Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy[3]. W 1952 roku wstąpił do Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego i został wysłany do Moskwy na studia prawnicze[2]. Po ukończeniu studiów w 1955 roku kontynuował działalność partyjną w Kraju Stawropolskim. W latach 1958–1962 był I sekretarzem Komsomołu, w latach 1966–1968 I sekretarzem komitetu miejskiego KPZR w Stawropolu, a w latach 1970–1978 I sekretarzem komitetu krajowego[2]. Od 1962 do 1966 roku zarządzał stawropolskimi kołchozami i sowchozami, dzięki czemu uznawano go za znawcę sowieckiego rolnictwa[2]. W 1970 roku został członkiem Komitetu Centralnego. Dzięki poparciu Jurija Andropowa Gorbaczow został w 1978 roku sekretarzem KC do spraw rolnictwa[2].

Przywódca ZSRR[edytuj | edytuj kod]

Reformy polityczne i gospodarcze w Związku Radzieckim[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Konstantina Czernienki 11 marca 1985 roku wybrano Gorbaczowa na sekretarza generalnego KC KPZR przez nadzwyczajne plenum KC. Wybór nowego sekretarza odbył się 4 godziny po ogłoszeniu śmierci Czernienki[4]. Podczas objęcia rządów Gorbaczow miał 54 lata (podczas gdy średnia w Sekretariacie i Biurze Politycznym wynosiła 66 lat)[4]. Gorbaczow objął władzę podczas kryzysu gospodarczego w Związku Radzieckim oraz pogorszenia stosunków pomiędzy ZSRR z Zachodem. Będąc zastępcą Jurija Andropowa Gorbaczow opowiadał się za reformami gospodarczymi – oczekiwano, że Gorbaczow będzie kontynuować swoją dotychczasową politykę (według przywódcy Związku Radzieckiego idea reform pojawiła się podczas studiów na Uniwersytecie Moskiewskim)[4][5].

Nowy sekretarz generalny odciął się od polityki poprzedników (zwłaszcza Leonida Breżniewa)[2]. W 1986 roku Gorbaczow zainicjował politykę pieriestrojki (przebudowy), który obejmował modernizację gospodarki, zwiększenie swobód obywatelskich, ograniczenie korupcji i ocieplenie stosunków z Zachodem[2][4].

W ramach pieriestrojki Gorbaczow wprowadził głasnost (jawność), w ramach którego zniesiono cenzurę oraz wycofano z konstytucji zapis o kierowniczej roli KPZR. Głasnost zapoczątkował proces formowania się w Związku Radzieckim narodowościowych społeczeństw obywatelskich[6]. Przywódca KPZR próbował także walczyć z alkoholizmem wśród mieszkańców ZSRR poprzez podniesienie cen wódki. W efekcie wzrosła produkcja samogonu i w konsekwencji niedobór cukru, a spadek dystrybucji alkoholu przyczynił się do spadku dochodów państwa oraz zwiększył niezadowolenie wśród obywateli Związku Radzieckiego[4]. Wszystkie przeprowadzane reformy Gorbaczow przeprowadzał powoli, by nie zniechęcić do siebie konserwatywnej opozycji.

Próba przebudowy gospodarki spotkała się z oporem konserwatywnych działaczy KPZR i biurokratów. Aby dopuścić do podejmowania decyzji w gospodarce także podmioty niepartyjne, Gorbaczow zaczął akcentować potrzebę demokratyzacji i otwartości. Na początku 1987 roku Michaił Gorbaczow proklamował demokratyzację, mówiąc: Albo demokracja, albo społeczna inercja i konserwatyzm; nie ma innej drogi, towarzysze[7]. Decentralizacja procesu decyzyjnego, podnoszenie wydajności i różnicowanie płac spotkały się ze sprzeciwem robotników i konserwatystów. Opór ten skłonił Gorbaczowa do intensyfikacji reform politycznych, dzięki którym mógłby w późniejszym czasie wprowadzić zmiany gospodarcze[7].

W maju 1989 roku Zjazd Deputowanych Ludowych (powołany w czerwcu 1988 roku urząd wybierający członków Rady Najwyższej) wybrał Gorbaczowa na prezydenta Związku Radzieckiego. Na początku lat 90. Gorbaczow próbował wzmocnić urząd prezydenta, aby zmarginalizować konserwatystów z partii i wdrożyć swój program przy pomocy reformatorów[8]. W lutym 1990 roku KPZR wyrzekł się monopolu na władzę. W marcu 1990 roku Zjazd Deputowanych Ludowych przeprowadził w zasadzie wolne i równe dla wszystkich wybory. Podczas majowego zjazdy wybrano nowego przewodniczącego Rady Najwyższej – Borysa Jelcyna[8]. Wykorzystujący swą nową pozycję Jelcyn podważał zwierzchnictwo Gorbaczowa i instytucji ogólnozwiązkowych.

Polityka zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Michaił Gorbaczow, Ronald Reagan i George H.W. Bush w Nowym Jorku (1988)

Gorbaczow starał się przywrócić dobre stosunku z Zachodem. W tym celu zrezygnował z wyścigu zbrojeń (w 1987 roku Gorbaczow i Ronald Reagan podpisali porozumienie o redukcji rakiet średniego i krótszego zasięgu) oraz wycofał wojska z Afganistanu w 1989 roku[2]. Po pierwszej wizycie w Londynie Margaret Thatcher powiedziała, że Gorbaczow jest człowiekiem, „z którym można robić interesy”[4]. Duża popularność przywódcy Związku Radzieckiego przerodziła się w „gorbomanię”[4]. Podczas wizyt zagranicznych Gorbaczow zauważył wysoki poziom życia mieszkańców państw kapitalistycznych oraz uświadomił sobie fasadowość radzieckiej propagandy[4].

Liberalizacja polityczna w Związku Radzieckim ujawniła społecznie niezadowolenie z ustroju komunistycznego, tendencje separatystyczne republik, a w krajach satelickich stała się bodźcem do Jesieni Ludów. W 1990 roku Michaił Gorbaczow zgodził się na zjednoczenie Niemiec[2]. Polityka zagraniczna Gorbaczowa cieszyła się powszechną sympatią na świecie. W 1990 roku Michaił Gorbaczow otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla.

Rozpad Związku Radzieckiego[edytuj | edytuj kod]

W 1990 roku Gorbaczow poparł ogłaszanie przez republiki związkowe (w tym przez Rosję) suwerenności, nie uznając jednak deklaracji niepodległości przez Litwę, Łotwę i Estonię[2]. Upadek Związku Radzieckiego był wbrew intencjom Gorbaczowa, który pragnął naprawić problemy państwa przy utrzymaniu systemu komunistycznego[4].

W Związku Radzieckim popularność Gorbaczowa zaczęła maleć. Wpływ na to miał spadek poziomu życia społeczeństwa oraz wycofanie się z kontroli Europy Wschodniej (co odebrano jako rezygnację ze statusu mocarstwowego)[2]. 19 sierpnia 1991 roku doszło do wybuchu puczu moskiewskiego, podczas którego puczyści (będący partyjnymi spiskowcami) próbowali objąć władzę. Po upadku zamachu stanu 21 sierpnia pozycja Gorbaczowa gwałtownie zmalała przy ogromnym wzroście autorytetu Jelcyna, który uchodził wśród Rosjan za bohatera[8].

Po utworzeniu przez prezydenta Federacji Rosyjskiej Borysa Jelcyna Wspólnoty Niepodległych Państw (8 grudnia 1991 roku) Gorbaczow (będący prezydentem faktycznie nieistniejącego już Związku Radzieckiego) 25 grudnia 1991 roku złożył urząd[2].

Życie po rezygnacji[edytuj | edytuj kod]

W 1992 roku Gorbaczow powołał fundację swojego imienia poświęconą studiom politycznym. W 1996 roku kandydował w wyborach prezydenckich, ale uzyskał znikome poparcie. W 1998 roku założył Rosyjską Zjednoczoną Partię Socjaldemokratów, która nie zdobyła dużego znaczenia w życiu politycznym Rosji[2].

W 2007 Gorbaczow został twarzą kampanii reklamowej ekskluzywnej marki toreb Louis Vuitton. Już wcześniej razem z córką brał udział w reklamach różnorakich produktów (m.in. reklama Pizzy Hut). Spotkało się to w Rosji z falą krytyki[9].

Uwagi

  1. Od 19 do 21 sierpnia 1991 roku, w trakcie puczu moskiewskiego tymczasowo de facto nielegalnie pozbawiony władzy przez wiceprezydenta Giennadija Janajewa, który ogłosił się Prezydentem ZSRR

Przypisy

  1. a b Andriej Graczow: Gorbaczow. Warszawa: Iskry, 2003, s. 32. ISBN 83-207-1730-2.
  2. a b c d e f g h i j k l m Gorbaczow Michaił S.. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-08-28].
  3. Ibidem, s. 35.
  4. a b c d e f g h i Marta Kozak: Mąż opatrznościowy czy grabarz ZSRR? Początki rządów Michaiła Gorbaczowa. histmag.org, 2015-03-11. [dostęp 2017-08-28].
  5. Wegs i Ladrech 2008 ↓, s. 317.
  6. glasnost. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-08-28].
  7. a b Wegs i Ladrech 2008 ↓, s. 318.
  8. a b c Wegs i Ladrech 2008 ↓, s. 319.
  9. Горбачев сознательно пожертвовал страной и властью ради почетной безбедной старости (ros.). km.ru, 2014-03-19.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Konstantin Czernienko
Sekretarz Generalny KC KPZR
1985–1991
Następca
Władimir Iwaszko
Poprzednik
Andriej Gromyko
Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR
1988–1990
Następca
Urząd zniesiono, patrz niżej
Poprzednik
Rada Najwyższa
Prezydent ZSRR
1990–1991
Następca
Borys Jelcyn
(Prezydent Rosji)
Uwaga do sukcesji: Mimo rozpadu ZSRR jego prawną i międzynarodową sukcesorką jest Federacja Rosyjska