Michaił Gorbaczow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Michaił Siergiejewicz Gorbaczow, Михаил Сергеевич Горбачёв
Михаи́л Серге́евич Горбачёв
RIAN archive 850809 General Secretary of the CPSU CC M. Gorbachev.jpg
Michaił Gorbaczow w 1987
Data i miejsce urodzenia 2 marca 1931
Priwolnoje
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 1. Prezydent Związku Radzieckiego
Okres od 15 marca 1990
do 25 grudnia 1991[a]
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego
Pierwsza dama Raisa Gorbaczowa
Poprzednik urząd utworzony
Następca urząd zniesiony
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 11. Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej Związku Radzieckiego
Okres od 1 października 1988
do 15 marca 1990
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego
Poprzednik Andriej Gromyko
Następca urząd zniesiony
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 7. Sekretarz Generalny KPZR
Okres od 11 marca 1985
do 24 sierpnia 1991
Poprzednik Konstantin Czernienko
Następca Władimir Iwaszko (p.o.)
Mikhail Gorbachev Signature.svg
Odznaczenia
Order św. Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Order Honoru (Rosja) Order Lenina Order LeninaOrder Lenina Order Rewolucji Październikowej Order Czerwonego Sztandaru Pracy Outstanding achievements labor.png Order Znak Honoru Medal za Umacnianie Braterstwa Broni Order Lwa Białego I Klasy (Czechy) Prezydencki Medal Wolności (Stany Zjednoczone) Krzyż Wielki Orderu Wolności (Portugalia) Krzyż Wielki Klasy Specjalnej Orderu Zasługi RFN Komandor Orderu Sztuki i Literatury (Francja)

Michaił Siergiejewicz Gorbaczow, ros. Михаил Сергеевич Горбачёв (ur. 2 marca 1931 w Priwolnoje) – radziecki i rosyjski polityk, ostatni przywódca Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR) i jedyny prezydent ZSRR. Laureat Pokojowej Nagrody Nobla.

Życiorys[edytuj]

Urodził się we wsi Priwolnoje w Kraju Stawropolskim, w rodzinie chłopskiej. Przy narodzinach nadano mu imię Wiktor, jednakże wkrótce potem podczas chrztu w cerkwi w miejscowości Letnickoje jego dziadek Andriej Moisiejewicz Gorbaczow z niewyjaśnionych przyczyn zmienił imię dziecka na Michał (Michaił), które następnie zachowano[1]. Rodzina od strony ojca miała korzenie rosyjskie, zaś od matki – ukraińskie[1]. W 1946 roku rozpoczął pracę jako mechanik w ośrodku maszynowo-traktorowym[2]. W wieku 17 lat za pracę z ojcem na kombajnie został nagrodzony Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy[3]. W 1952 roku wstąpił do Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego i został wysłany do Moskwy na studia prawnicze[2]. Po ukończeniu studiów w 1955 roku kontynuował działalność partyjną w Kraju Stawropolskim. W latach 1958–1962 był I sekretarzem Komsomołu, w latach 1966–1968 I sekretarzem komitetu miejskiego KPZR w Stawropolu, a w latach 1970–1978 I sekretarzem komitetu krajowego[2]. Od 1962 do 1966 roku zarządzał stawropolskimi kołchozami i sowchozami, dzięki czemu uznawano go za znawcę sowieckiego rolnictwa[2]. W 1970 roku został członkiem Komitetu Centralnego. Dzięki poparciu Jurija Andropowa Gorbaczow został w 1978 roku sekretarzem KC do spraw rolnictwa[2].

Przywódca ZSRR[edytuj]

Michaił Gorbaczow, Ronald Reagan i George H.W. Bush w Nowym Jorku (1988)

Po śmierci Konstantina Czernienki Gorbaczowa 11 marca 1985 roku wybrano Gorbaczowa na sekretarza generalnego KC PZPR przez nadzwyczajne plenum KC. Wybór nowego sekretarza odbył się 4 godziny po ogłoszeniu śmierci Czernienki[4]. Podczas objęcia rządów Gorbaczow miał 54 lata (podczas gdy średnia w Sekretariacie i Biurze Politycznym wynosiła 66 lat)[4]. Gorbaczow objął władzę podczas kryzysu gospodarczego w Związku Radzieckim oraz pogorszenia stosunków pomiędzy ZSRR z Zachodem. Nowy sekretarz generalny odciął się od polityki poprzedników (zwłaszcza Leonida Breżniewa)[2]. W 1986 roku Gorbaczow zainicjował politykę pieriestrojki (przebudowy), który obejmował modernizację gospodarki, zwiększenie swobód obywatelskich, ograniczenie korupcji i ocieplenie stosunków z Zachodem[4]. Pieriestrojce towarzyszyły spektakularne gesty (w tym uwolnienie Andrieja Sacharowa)[2]. W ramach pieriestrojki Gorbaczow wprowadził głasnost (jawność), w ramach którego zniesiono cenzurę oraz wycofano z konstytucji zapis o kierowniczej roli KPZR. Głasnost zapoczątkował proces formowania się w Związku Radzieckim narodowościowych społeczeństw obywatelskich[5]. Przywódca KPZR próbował także walczyć z alkoholizmem wśród mieszkańców ZSRR. W tym celu podniósł ceny wódki. W efekcie wzrosła produkcja samogonu i w konsekwencji niedobór cukru[4]. Spadek dystrybucji alkoholu przyczynił się do spadku dochodów państwa oraz zwiększył niezadowolenie wśród obywateli Związku Radzieckiego[4].

Według przywódcy Związku Radzieckiego idea reform pojawiła się podczas studiów na Uniwersytecie Moskiewskim[4].

Gorbaczow starał się przywrócić dobre stosunku z Zachodem. W tym celu zrezygnował z wyścigu zbrojeń (w 1987 roku Gorbaczow i Ronald Reagan podpisali porozumienie o redukcji rakiet średniego i krótszego zasięgu) oraz wycofał wojska z Afganistanu w 1989 roku[2]. Po pierwszej wizycie w Londynie Margaret Thatcher powiedziała, że Gorbaczow jest człowiekiem, „z którym można robić interesy”[4]. Duża popularność przywódcy Związku Radzieckiego przerodziła się w „gorbomanię”[4]. Podczas wizyt zagranicznych Gorbaczow zauważył wysoki poziom życia mieszkańców państw kapitalistycznych oraz uświadomił sobie fasadowość radzieckiej propagandy[4].

Liberalizacja polityczna w Związku Radzieckim ujawniła społecznie niezadowolenie z ustroju komunistycznego, tendencje separatystyczne republik, a w krajach satelickich stała się bodźcem do Jesieni Ludów. W 1990 roku Michaił Gorbaczow zgodził się na zjednoczenie Niemiec[2]. Polityka zagraniczna Gorbaczowa cieszyła się powszechną sympatią na świecie. W 1990 roku Michaił Gorbaczow otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla.

Ze względu na wzrost opozycji w aparacie partyjnym Gorbaczow starał się przejąć władzę w organach państwowych. Od 1988 roku był przewodniczącym Rady Najwyższej[2]. 15 marca 1990 roku podczas Zjazdu Deputowanych Ludowych wybrano go na prezydenta ZSRR. W 1990 doprowadził do zrzeczenia się przez KPZR zapisu w konstytucji o „kierowniczej roli partii w państwie”. Gorbaczow poparł ogłaszanie przez republiki związkowe (w tym przez Rosję) suwerenności, nie uznając jednak deklaracji niepodległości przez Litwę, Łotwę i Estonię[2]. Upadek Związku Radzieckiego był wbrew intencjom Gorbaczowa, który pragnął naprawić problemy państwa przy utrzymaniu systemu komunistycznego[4].

W Związku Radzieckim popularność Gorbaczowa zaczęła maleć. Wpływ na to miał spadek poziomu życia społeczeństwa oraz wycofanie się z kontroli Europy Wschodniej (co odebrano jako rezygnację ze statusu mocarstwowego)[2]. 19 sierpnia 1991 roku doszło do wybuchu puczu moskiewskiego. Puczyści (będący partyjnymi spiskowcami) próbowali objąć władzę. Zamach upadł 21 sierpnia, ale Gorbaczow pomimo urzędu prezydenta nie miał wpływu na politykę[2]. Po utworzeniu przez prezydenta Rosji Borysa Jelcyna Wspólnoty Niepodległych Państw Gorbaczow (będący prezydentem faktycznie nieistniejącego już Związku Radzieckiego) 25 grudnia 1991 roku zrezygnował ze stanowiska[2].

Życie po rezygnacji[edytuj]

W 1992 roku Gorbaczow powołał fundację swojego imienia poświęconą studiom politycznym. W 1996 roku kandydował w wyborach prezydenckich, ale uzyskał znikome poparcie. W 1998 roku założył Rosyjską Zjednoczoną Partię Socjaldemokratów, która nie zdobyła dużego znaczenia w życiu politycznym Rosji[2].

W 2007 Gorbaczow został twarzą kampanii reklamowej ekskluzywnej marki toreb Louis Vuitton. Już wcześniej razem z córką brał udział w reklamach różnorakich produktów (m.in. reklama Pizzy Hut). Spotkało się to w Rosji z falą krytyki[6].

3 kwietnia 2015 roku Michaił Gorbaczow miał wypadek samochodowy[7].

Uwagi

  1. Od 19 do 21 sierpnia 1991 roku, w trakcie puczu moskiewskiego tymczasowo de facto nielegalnie pozbawiony władzy przez wiceprezydenta Giennadija Janajewa, który ogłosił się Prezydentem ZSRR

Przypisy

  1. a b Andriej Graczow: Gorbaczow. Warszawa: Iskry, 2003, s. 32. ISBN 83-207-1730-2.
  2. a b c d e f g h i j k l m n o Gorbaczow Michaił S.. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-08-28].
  3. Ibidem, s. 35.
  4. a b c d e f g h i j Marta Kozak: Mąż opatrznościowy czy grabarz ZSRR? Początki rządów Michaiła Gorbaczowa. histmag.org, 2015-03-11. [dostęp 2017-08-28].
  5. glasnost. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-08-28].
  6. Горбачев сознательно пожертвовал страной и властью ради почетной безбедной старости (ros.). km.ru, 2014-03-19.
  7. Gorbaczow miał wypadek samochodowy. tvn24.pl, 2015-04-03. [dostęp 2017-08-28].

Bibliografia[edytuj]


Poprzednik
Konstantin Czernienko
Sekretarz Generalny KC KPZR
1985–1991
Następca
Władimir Iwaszko
Poprzednik
Andriej Gromyko
Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR
1988–1990
Następca
Urząd zniesiono, patrz niżej
Poprzednik
Rada Najwyższa
Prezydent ZSRR
1990–1991
Następca
Borys Jelcyn
(Prezydent Rosji)
Uwaga do sukcesji: Mimo rozpadu ZSRR jego prawną i międzynarodową sukcesorką jest Federacja Rosyjska