Oskrzelka niwalna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Oskrzelka niwalna
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ workowce
Klasa miseczniaki
Rząd misecznicowce
Rodzina tarczownicowate
Rodzaj oskrzelka
Gatunek oskrzelka niwalna
Nazwa systematyczna
Flavocetraria nivalis (L.) Kärnefelt & A. Thell
Acta bot. fenn. 150: 84 (1994)
Ilustracja
Flavocetraria nivalis T87 (1).JPG

Oskrzelka niwalna, płucnica niwalna (Flavocetraria nivalis (L.) Kärnefelt & A. Thell) – gatunek grzybów należący do rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae)[1]. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Parmeliaceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy gatunek ten opisany został w 1753 r. przez Karola Linneusza jako Lichen nivalis. W 1994 r. Kärnefelt & A. Thell przenieśli go do nowo utworzonego rodzaju Flavocetraria, który wyodrębniono z rodzaju Cetraria, na podstawie różnic w budowie kory i pyknidiów oraz reakcji barwnych[3].

Synonimy nazwy naukowej[4]:

  • Allocetraria nivalis (L.) Randlane & Saag 1992
  • Cetraria nivalis (L.) Ach. 1803
  • Lichen nivalis L. 1753
  • Lobaria nivalis (L.) Hoffm. 1796
  • Parmelia nivalis (L.) Spreng. 1827
  • Platysma nivale (L.) Frege 1812

Nazwa polska według Krytycznej listy porostów i grzybów naporostowych Polski[2].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Plecha listkowato-krzaczkowata, luźna, nie przyczepiająca się do podłoża. Tworzy luźne murawki lub kępki o wysokości 2-5, wyjątkowo do 8 cm. Plecha jest sztywna, głęboko wcinana. Ma barwę białawożółtą, słomkowożółtą lub żółtozielonkawą. Rośnie jej wierzchołkowa część, podstawa stopniowo obumiera. Odcinki plechy mają szerokość do 1 cm, są pierzasto, widlasto lub nieregularnie rozgałęzione, nieco rynienkowate, lub płaskie. Obydwie strony plechy są jednakowe i znajdują się w nich dołeczki lub siateczkowata struktura[5].

Owocniki typu apotecjum pojawiają się bardzo rzadko. Mają średnicę do 10 mm, cienki brzeżek plechowy i jasnożółtą lub czerwonobrunatną tarczkę. W jednym worku powstaje po 8 jednokomórkowych, bezbarwnych Askospor o rozmiarach 5-9 × 3-5 μm[5].

Metabolity wtórne: kwas protolichosterynowy i kwas usninowy[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Gatunek szeroko rozprzestrzeniony na całej półkuli północnej. Jego północna granica zasięgu sięga aż po najdalej na północ wysunięte skrawki stałego lądu: archipelag Svalbard, północne wybrzeża Grenlandii, Wyspę Ellesmere’a i Nową Ziemię. Na półkuli południowej podano jego występowanie tylko w górach Chile i w Irianie Zachodnim[7]. W Polsce występuje tylko w Karkonoszach, Tatrach, na Babiej Górze i w borach Tucholskich[5]. Gatunek bardzo rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status EN – gatunek wymierający[8] i podlega ścisłej ochronie gatunkowej[9].

Gatunek arktyczno-borealny. Rośnie na ziemi wśród mchów i porostów w tundrze i w górach wśród roślinności alpejskiej[10]. W Polsce rośnie na ziemi, wśród niskiej roślinności piętra halnego w górach, lub w borze chrobotkowym[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Od innych podobnych porostów oskrzelkę niwalną łatwo można odróżnić po żółtawym zabarwieniu i pomarszczonych odcinkach plechy[10]. Oskrzelka rynienkowata (Flavocetraria cucullata) ma plechę rynienkowato zwiniętą.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2015-01-15].
  2. a b Wiesław Fałtynowicz: The Lichenes, Lichenicolous and allied Fungi of Poland.Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003. ISBN 83-89648-06-7.
  3. Flavocetraria cucullata (Bellardi) Kärnefelt & A. Thell. [dostęp 2014-07-02].
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2015-01-15].
  5. a b c d Hanna Wójciak: Porosty, mszaki, paprotniki. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-552-4.
  6. Consortium of North American Lichen Herbaria. [dostęp 2015-01-12].
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2015-01-10].
  8. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  9. Dz.U. z 2014 r. nr 0, poz. 1408 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów
  10. a b Flavocetraria nivalis (L.) Kärnefelt & A. Thell. [dostęp 2015-01-12].