Płachetka zwyczajna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Płachetka zwyczajna
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina zasłonakowate
Rodzaj zasłonak
Gatunek płachetka zwyczajna
Nazwa systematyczna
Cortinarius caperatus (Pers.) Fr.
Epicr. syst. mycol.: 256 (Uppsala, 1838)
Płachetka zwyczajna: drugie zdjęcie
Cortinarius caperatus G5.jpg

Płachetka zwyczajna (Cortinarius caperatus (Pers. Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny zasłonakowatych (Cortinariaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji: Cortinarius, Cortinariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum)[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1796 Persoon nadając mu nazwę Agaricus caperatus. Później zaliczany był także do rodzajów Dryophila, Rozites lub Pholiota. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1838 Elias Fries, przenosząc go do rodzaju Cortinarius[1].

Synonimy naukowe[2]:

  • Agaricus caperatus Pers. 1796
  • Dryophila caperata (Pers.) Quél. 1886
  • Pholiota caperata (Pers.) Gillet 1874
  • Rozites caperatus (Pers.) P. Karst. 1879
  • Togaria caperata (Pers.) W.G. Sm. 1908

Polską nazwę nadał Franciszek Błoński w 1889 r. W polskiej literaturze mykologicznej gatunek ten znany też był pod nazwami bydlarka, płachetka, płachta, turek, rozeta pomarszczona[3] lub płachetka kołpakowata[4]. W wyniku badań filogenetycznych przeniesiony został do rodzaju Cortinarius (zasłonak), tak więc nazwy polskie stały się niespójne z nazwą naukową.

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Średnica 4–12 cm, u młodych grzybów jest jajowaty i półkulisty, później szerokodzwonkowaty, u starszych płaski z tępym garbem. Młode owocniki są oszronione. W okresie suchej pogody staje się pomarszczony i na brzegach popękany. Początkowo ma kolor siwofioletowy, siwawy i na brzegach resztki osłony. Starsze okazy mają kolor od skórzastożółtego do beżowobrązowego[5].

Blaszki

W młodym owocniku gliniastożółte, później rdzawobrązowawe, gęste, wycięte w ząbek, początkowo zakryte białą osłonką[6].

Trzon

Wysokość 7–15 cm, grubość 1–3 cm. Jest cylindryczny, pełny, u nasady bulwiasto rozszerzony. Ma wąski białawo-żółtawy pierścień, powyżej którego jest płatowaty, poniżej włóknisty i prążkowany. Kolor od białawego poprzez kremowy do ochrowego[5].

Miąższ

Biały albo bladokremowy. Smak nieznaczny, zapach niewyraźny[5].

Wysyp zarodników

Rdzawożółty. Zarodniki migdałowate i brodawkowane o średnicy 11-14 x 7-9 µm[4].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Opisano występowanie tego gatunku tylko w Ameryce Północnej i Europie[7]. W Europie Środkowej, szczególnie w północnych regionach jest dość pospolity, w innych rzadki[8]. W Polsce również pospolity jest tylko w niektórych okolicach[9].

Rośnie w lasach świerkowych i sosnowych na ubogich i kwaśnych glebach piaszczystych, zarówno na wilgotnych, jak i suchych. Często występuje w sąsiedztwie porostu chrobotka kubkowego i mchu bielistki siwej. Na podłożu wapiennym w ogóle nie występuje[8]. W Polsce owocniki pojawiają się od lipca do października[4].

Znaczenie[edytuj]

Grzyb mikoryzowy[3], jadalny[4]. Nazwy zwyczajowe: niemka, kołpak, turek, podbołotuszka. Dobry do marynowania w occie. Niestety łatwo robaczywieje. Dopuszczony do obrotu handlowego i przetwórstwa na terenie Polski[10]. Istnieją jednak podobne, lecz trujące gatunki zasłonaków i z tego powodu grzyb ten nie powinien być zbierany przez mniej doświadczonych grzybiarzy[8].

Gatunki podobne[edytuj]

Młode owocniki o srebrzystofioletowym kapeluszu są podobne do zasłonaka wonnego (Cortinarius traganus), ten jednak ma nieprzyjemny zapach i blaszki zasłonięte zasnówka[5]. Podobna jest też aksamitka złota (Phaeolepiota aurea), ale to w Polsce gatunek rzadki, ma kapelusz złotożółty i pierścień wyraźnie prążkowany[4]. Dorosłe zasłonaki kołpakowate o ochrowej barwie są podobne do kilku innych gatunków zasłonaków, szczególnie, gdy już utracą błoniasty pierścień[8].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polisch Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Scienceas, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  5. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. Aurel Dermek: Grzyby. 1981. ISBN 8321723578.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].
  8. a b c d Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  9. Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.
  10. Atlas grzybów. Płachetka kołpakowata. [dostęp 2011-10-19].