Płachetka zwyczajna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Płachetka zwyczajna
Płachetka zwyczajna: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina zasłonakowate
Rodzaj zasłonak
Gatunek płachetka zwyczajna
Nazwa systematyczna
Cortinarius caperatus (Pers.) Fr.
Epicr. syst. mycol.: 256 (Uppsala, 1838)
Płachetka zwyczajna: drugie zdjęcie
Cortinarius caperatus G5.jpg

Płachetka zwyczajna (Cortinarius caperatus (Pers. Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny zasłonakowatych (Cortinariaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji: Cortinarius, Cortinariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum)[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1796 Persoon nadając mu nazwę Agaricus caperatus. Później zaliczany był także do rodzajów Dryophila, Rozites lub Pholiota. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1838 Elias Fries, przenosząc go do rodzaju Cortinarius[1].

Synonimy naukowe[2]:

  • Agaricus caperatus Pers. 1796
  • Dryophila caperata (Pers.) Quél. 1886
  • Pholiota caperata (Pers.) Gillet 1874
  • Rozites caperatus (Pers.) P. Karst. 1879
  • Togaria caperata (Pers.) W.G. Sm. 1908

Polską nazwę nadał Franciszek Błoński w 1889 r. W polskiej literaturze mykologicznej gatunek ten znany też był pod nazwami bydlarka, płachetka, płachta, turek, rozeta pomarszczona[3] lub płachetka kołpakowata[4]. W wyniku badań filogenetycznych przeniesiony został do rodzaju Cortinarius (zasłonak), tak więc nazwy polskie stały się niespójne z nazwą naukową.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 4–12 cm, u młodych grzybów jest jajowaty i półkulisty, później szerokodzwonkowaty, u starszych płaski z tępym garbem. Młode owocniki są oszronione. W okresie suchej pogody staje się pomarszczony i na brzegach popękany. Początkowo ma kolor siwofioletowy, siwawy i na brzegach resztki osłony. Starsze okazy mają kolor od skórzastożółtego do beżowobrązowego[5].

Blaszki

W młodym owocniku gliniastożółte, później rdzawobrązowawe, gęste, wycięte w ząbek, początkowo zakryte białą osłonką[6].

Trzon

Wysokość 7–15 cm, grubość 1–3 cm. Jest cylindryczny, pełny, u nasady bulwiasto rozszerzony. Ma wąski białawo-żółtawy pierścień, powyżej którego jest płatowaty, poniżej włóknisty i prążkowany. Kolor od białawego poprzez kremowy do ochrowego[5].

Miąższ

Biały albo bladokremowy. Smak nieznaczny, zapach niewyraźny[5].

Wysyp zarodników

Rdzawożółty. Zarodniki migdałowate i brodawkowane o średnicy 11-14 x 7-9 µm[4].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Opisano występowanie tego gatunku tylko w Ameryce Północnej i Europie[7]. W Europie Środkowej, szczególnie w północnych regionach jest dość pospolity, w innych rzadki[8]. W Polsce również pospolity jest tylko w niektórych okolicach[9].

Rośnie w lasach świerkowych i sosnowych na ubogich i kwaśnych glebach piaszczystych, zarówno na wilgotnych, jak i suchych. Często występuje w sąsiedztwie porostu chrobotka kubkowego i mchu bielistki siwej. Na podłożu wapiennym w ogóle nie występuje[8]. W Polsce owocniki pojawiają się od lipca do października[4].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[3], jadalny[4]. Nazwy zwyczajowe: niemka, kołpak, turek, podbołotuszka. Dobry do marynowania w occie. Niestety łatwo robaczywieje. Dopuszczony do obrotu handlowego i przetwórstwa na terenie Polski[10]. Istnieją jednak podobne, lecz trujące gatunki zasłonaków i z tego powodu grzyb ten nie powinien być zbierany przez mniej doświadczonych grzybiarzy[8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Młode owocniki o srebrzystofioletowym kapeluszu są podobne do zasłonaka wonnego (Cortinarius traganus), ten jednak ma nieprzyjemny zapach i blaszki zasłonięte zasnówka[5]. Podobna jest też aksamitka złota (Phaeolepiota aurea), ale to w Polsce gatunek rzadki, ma kapelusz złotożółty i pierścień wyraźnie prążkowany[4]. Dorosłe zasłonaki kołpakowate o ochrowej barwie są podobne do kilku innych gatunków zasłonaków, szczególnie, gdy już utracą błoniasty pierścień[8].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polisch Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Scienceas, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  5. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. Aurel Dermek: Grzyby. 1981. ISBN 8321723578.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].
  8. a b c d Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  9. Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.
  10. Atlas grzybów. Płachetka kołpakowata. [dostęp 2011-10-19].