Pakt wschodni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Pakt wschodnisojusz wojskowy w Europie Wschodniej, skierowany przeciw Niemcom, zaproponowany przez ministra spraw zagranicznych Francji (w rządzie Gastona Doumergue’a) Louis Barthou na wiosnę 1934.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Kiedy Japonia zaatakowała Mandżurię w 1931 r. ZSRR był zmuszony na przerzucenie w tamte rejony dużej ilości wojsk. W Niemczech po śmierci Stresemanna wystąpiły wzmożone ambicje do zbrojenia się, ponadto NSDAP dochodziła do coraz większego znaczenia i prowadziła wzmożoną propagandę antykomunistyczną. W ZSRR coraz bardziej zaczęto wątpić w kontynuację linii politycznej z Rapallo. ZSRR zbliżył się do Ligi Narodów poprzez udział w komisji przygotowawczej do konferencji rozbrojeniowej[1]. Pakt o nieagresji między Francją a ZSRR podpisano w Paryżu 29 listopada 1932 r.[2] – najważniejszym punktem było zobowiązanie do powstrzymania się od agresji wzajemnej[3]. Zwracano też uwagę na wzajemne poszanowanie systemów politycznych. Po objęciu urzędu kanclerza Rzeszy przez Adolfa Hitlera doszło do kolejnej poprawy stosunków francusko-radzieckich. Gdy Niemcy opuściły konferencję rozbrojeniową Ligi Narodów, nastąpiło wzmożenie rozmów Francji z ZSRR. W 1933 doszło do ważnych rozmów między Paul-Boncourem a Walerianem Dowgalewskim. Następne rozmowy miały miejsce w 1934 r., a podjął je nowy minister spraw zagranicznych Francji Louis Barthou. Po konsultacjach w Genewie, Londynie i Warszawie sformułowano projekt Paktu Wschodniego[4].

Założenia paktu[edytuj | edytuj kod]

Wstępnie miał się składać z trzech układów: pierwszego regionalnego – z udziałem ZSRR, Niemiec, Polski, Czechosłowacji i państw bałtyckich, zobowiązywał on sygnatariuszy do wzajemnej pomocy, a w razie agresji do postępowania według paktu Ligi Narodów, który mówił o współdziałaniu na rzecz pokoju w Europie. Drugi układ to porozumienie radziecko-francuskie, w którym to ZSRR przyłączał się do postanowień Paktu Reńskiego. Trzeci to akt, który miał być podpisany przez wszystkich sygnatariuszy, wzywający uczestników dwóch pierwszych układów do współdziałania na rzecz pokoju europejskiego.

Oddźwięk w Europie[edytuj | edytuj kod]

Józef Beck, który stał na czele dyplomacji polskiej, miał poważne zastrzeżenia co do paktu. Wysuwał pretensje do Czechosłowacji w związku ze sprawą Śląska Cieszyńskiego. Ponadto chciał znormalizować stosunki z Niemcami, z którymi właśnie podpisał deklarację o niestosowaniu przemocy. Niemcy też nieprzychylnie odnosiły się do paktu, gdyż ich polityka w 1934 zbliżała się do Włoch (por. Pakt czterech)[5]. Pakt Wschodni został pogrzebany jeszcze przed jego podpisaniem. Jednak Francja kontynuowała rozmowy z ZSRR, zakończone 2 maja 1935 podpisaniem układu o wzajemnej pomocy[6]. Został on ratyfikowany przez Francję 27 lutego 1936 r. (Hitler uznał to za pretekst do remilitaryzacji Nadrenii)[7]. Z układem wiąże się też układ czechosłowacko-radziecki, podpisany w Pradze 16 maja 1935, rządy zobowiązały się do wzajemnej pomocy jedynie w wypadku gdy Francja przyjdzie z pomocą stronie napadniętej[8]. Układ monachijski w 1938 i jego następstwa wykazały bezowocność tych ustaleń.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dobrzycki W., Historia stosunków międzynarodowych, Warszawa 1996.