Papirus Edwina Smitha

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karty VI i VII papirusu Edwina Smitha prezentowany jest na wystawie w sali rzadkich książek New York Academy of Medicine[1].

Papirus Edwina Smitha - staroegipski tekst medyczny, najstarszy znany traktat na temat chirurgii oraz leczenia urazów[2][3][4]. Pismo będące prawdopodobnie podręcznikiem medycyny wojskowej opisuje 48 przypadków rozmaitych urazów, złamań, ran, i guzów[5]. Dokument powstał za czasów XVI lub XVII dynastii, to jest ok. XVI-XVII wieku p.n.e. Jego nazwa pochodzi od nazwiska amerykańskiego egiptologa Edwina Smitha, który wszedł w jego posiadanie w 1862 roku[5].

Papirus Smitha jest jednym z zaledwie czterech staroegipskich traktatów medycznych zachowanych do naszych czasów[6]. Inaczej niż w trzy pozostałe (szczególnie papirus Ebersa i tzw. londyński papirus medyczny(ang.)), tekst stosuje racjonalne metody naukowe do wyjaśnienia opisywanych przypadków, niemal nie wspominając o magii.

Papirus Edwina Smitha ma formę zwoju o długości 4,68 m. Traktat pisany jest od prawej do lewej pismem hieratycznym, czyli formą kursywną egipskich hieroglifów, za pomocą czarnego i czerwonego tuszu. Recto papirusu zawiera 377 linii tekstu w 17 kolumnach, verso zawiera kolejne 92 linie w pięciu kolumnach[7][3]. Do współczesności dzieło zachowało się w niemal nienaruszonym stanie, choć w XX wieku pocięto je na poszczególne stronice.

Treść[edytuj | edytuj kod]

Jeśli badasz człowieka ze złamaniem w jego żuchwie, powinieneś położyć na niej rękę. Jeśli zauważysz, że złamanie chrzęści pod twoimi palcami, powinieneś o nim powiedzieć: ten ma złamanie w żuchwie, nad którym wytworzyła się rana, (…) i ma od tego gorączkę. Tej dolegliwości nie należy leczyć.
— Anonim, „Papirus Edwina Smitha”, przypadek 24., karta VIII wersy 22–23 oraz karta IX, wersy 1–2

Inaczej niż wiele późniejszych tekstów medycznych, papirus Edwina Smitha nie opisuje przepisów farmaceutycznych, a jedynie przypadki urazów, opisane w sposób systematyczny: każdy składa się z tytułu, opisu badania, diagnozy i leczenia[3]. Autor zaczyna od urazów głowy i posuwa się w dół ciała, podobnie jak we współczesnych traktatach anatomicznych[3]. Proponowane leczenie jest oparte o racjonalne metody naukowe, autor tylko w jednym przypadku ucieka się do magicznych formuł[3]. Każdy przypadek podsumowany jest jednym z trzech werdyktów: rokowaniem pozytywnym, neutralnym lub orzeczeniem, że „tej dolegliwości nie należy leczyć”[3]. Opisywanie urazów co do których autor ma pewność, że są nieuleczalne, jest ewenementem w starożytnej literaturze medycznej[3]. W sumie w całym dziele pojawia się czternaście takich przypadków[3].

Papirus jest bezcennym źródłem wiedzy dla historyków medycyny, zawiera bowiem najwcześniejsze znane ludzkości opisy szwów czaszki, opon mózgowo-rdzeniowych, powierzchni mózgu, płynu mózgowo-rdzeniowego i ciśnienia wewnątrzczaszkowego[3]. Opisuje również najwcześniejsze zastosowanie szycia ran oraz stosowania rozmaitych rodzajów opatrunków[3]. Autor dostrzega również związek między uszkodzeniami mózgu i rdzenia kręgowego a zaburzeniami wielu innych narządów. Na przykład przypadek 31. zawiera opis tetraplegii, priapizmu, nietrzymania spermy i moczu wywołanych przez uraz w okolicy kręgów szyjnych[3].

Historia manuskryptu[edytuj | edytuj kod]

Zachowany do naszych czasów papirus jest kopią, prawdopodobnie łączącą w jedną całość oryginalny opis przypadków z ok. 2500–3000 roku p.n.e., oraz dodane kilkaset lat później komentarze w formie 69 glos[3][4]. Sam papirus został skopiowany przez anonimowego skrybę za czasów XVI lub XVII dynastii, w tzw. drugim okresie przejściowym, to jest ok. XVI-XVII wieku p.n.e.[8][3] Kopista pominął wstęp, a opisy przypadków urywają się w pół słowa w części poświęconej urazom kręgosłupa[3].

Manuskrypt został odnaleziony w XIX wieku przez rabusiów grobów, którzy w 1862 w Luksorze sprzedali jego większą część Edwinowi Smithowi(ang.), amerykańskiemu egiptologowi i antykwariuszowi[3]. Po dwóch miesiącach ci sami rabusie sprzedali mu brakujące fragmenty przyklejone do fałszywego zwoju jako osobny papirus[3]. Smith połączył oba fragmenty w jedną całość i podjął próbę tłumaczenia, jednak bezskuteczną[3].

W 1906 córka Smitha przekazała manuskrypt w darze Nowojorskiemu Towarzystwu Historycznemu, które w 1930 zleciło przetłumaczenie dzieła Jamesowi Breastedowi(ang.), dyrektorowi Instytutu Orientalistyki University of Chicago, który opublikował wyniki swoich prac jeszcze w tym samym roku[3].

Źródła[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ravossa 2005 ↓, ¶ 1–3.
  2. Breasted 1992 ↓, s. 1.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Wilkins 1964 ↓, s. 240–244.
  4. a b Brzezicka-Rotkiewicz 2002 ↓, s. 79-81.
  5. a b Lawrence 2009 ↓, ¶ „Historical Background…”.
  6. Lewkonia 2006 ↓, ¶ 2–6.
  7. Allen 2005 ↓, s. 9.
  8. Allen 2005 ↓, s. 4, 69–70.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • James P. Allen, The Art of Medicine in Ancient Egypt, Dale Tucker, Robert Weisberg (red.), New York: The Metropolitan Museum of Art, 2005, ISBN 978-1-58839-170-4 (ang.).
  • James Henry Breasted, The Edwin Smith surgical papyrus [w:] Robert H. Wilkins (red.), Neurosurgical Classics, American Association of Neurological Surgeons, 1992, s. 1–5, ISBN 978-1-58890-133-0 (ang.).
  • Aneta Brzezicka-Rotkiewicz, [archiwum.polityka.pl/art/zachodza-w-glowe,373430.html Zachodzą w głowę], „Polityka”, Jerzy Baczyński, 16 (2346), Warszawa: Polityka, 20 kwietnia 2002, s. 79-81, ISSN 0032-3500, OCLC 6547308 [dostęp 2015-06-03] (pol.).
  • Christopher Lawrence, Surgery, „Scientific Thought: In Context”, K Lee Lerner; Brenda Wilmoth Lerner, t. 1, Detroit: Gale, 2009 (ang.).
  • Ray Lewkonia, education [w:] Stephen Lock, John M. Last, George Dunea (red.), The Oxford Companion to Medicine, wyd. 3, Oxford Reference Online, Oxford: Oxford University Press, 2006, ISBN 978-0-19-172745-0 (ang.).
  • Gina Ravosa, Academy Papyrus to be Exhibited at the Metropolitan Museum of Art [w:] The New York Academy of Medicine [online], nyam.org, 2005 [dostęp 2015-06-02] (ang.).
  • Robert H. Wilkins, Neurosurgical Classic XVII: Edwin Smith Surgical Papyrus, „Journal of Neurosurgery”, Charlottesville, Virginia: The American Association of Neurosurgeons, 1964, s. 240–244, ISSN 0022-3085, PMID14127631 (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]