Pięciobój nowoczesny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pięciobój nowoczesny
Modern pentathlon pictogram.svg
Dyscyplina olimpijska  od 1912 roku do dziś
Typ dyscypliny wielobój
Skoncentrowany na pięciu dyscyplinach (strzelaniu, jeździectwie, szermierce, pływaniu, biegu przełajowym)
Strona oficjalna UIPM (Union Internationale de Pentathlon Moderne)

Pięciobój nowoczesny – dyscyplina sportowa, od igrzysk w Sztokholmie (1912) znajdująca się w programie olimpijskim.

Wstęp[edytuj | edytuj kod]

Pięciobój nowoczesny podobnie jak triathlon łączy różne dyscypliny (w odróżnieniu od wielobojów lekkoatletycznych, które łączą kilka konkurencji w obrębie jednej dyscypliny – lekkiej atletyki). W celu kształtowania wszechstronności zawodnika stosuje się tzw. trening przekrojowy. Sport ten opracował twórca nowożytnego ruchu olimpijskiego Pierre de Coubertin; na wzór pięcioboju starożytnego miał stanowić połączenie niezbędnych umiejętności żołnierskich (przymiotnik nowoczesny dodano by podkreślić, że chociaż nawiązuje to odróżnia się od pięcioboju starożytnego). Pomysł na ten sport ma swoje źródło w XIX-wiecznej legendzie, zgodnie z którą młodego oficera kawalerii francuskiej wysłano konno by dostarczył wiadomość. Aby wypełnić swoją misję musiał jechać konno, walczyć z użyciem broni białej i palnej, płynąć wpław i biec. Sport więc symuluje niejako doświadczenia XIX-wiecznego żołnierza, który znalazł się za linią wroga – musi on na przykład jechać na nieznanym mu koniu (wierzchowce w konkursie skoków przydziela się zawodnikom losowo).

Od 1912 na igrzyskach olimpijskich rozgrywane są indywidualne zawody mężczyzn; w latach 1952-1992 rozgrywano także zawody drużynowe, a od 2000 o indywidualne medale walczą kobiety. Od 1949, w latach nieolimpijskich, odbywają się ponadto co roku mistrzostwa świata, gdzie obok rywalizacji indywidualnej i drużynowej medale przyznawane są w konkurencji sztafet.

Dyscyplina zyskała szczególną popularność w Szwecji; Szwedzi wprowadzili ten sport na igrzyska, reprezentant Szwecji Gösta Lilliehöök został pierwszym mistrzem olimpijskim; aż do lat 60. reprezentanci Szwecji dominowali w imprezach światowych.

Zasady rozgrywania zawodów[edytuj | edytuj kod]

Przez lata zawody rozgrywano w formacie pięcio- lub czterodniowym, jednak od 1996 roku przyjęto format jednodniowy przez co zawody miały stać się łatwiejsze do obserwacji dla publiczności. Skrócono też dystanse pływania i biegu, do igrzysk w 2000 roku zawodnicy pływali 300 metrów (obecnie 200) i biegali 4000 metrów (obecnie 3000 m). W ostatnich latach brak szeroko rozpowszechnionej popularności tego sportu poza Europą Wschodnią stał się przyczyną powstania głosów proponujących usunięcie tej dyscypliny z programu igrzysk olimpijskich. Jednakże podczas głosowania Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, w dniu 8 lipca 2005 roku, postanowiono jednak, że dyscyplina ta pozostanie w programie igrzysk co najmniej do 2012 roku. 12 lutego 2013 roku MKOL zdecydował o pozostawieniu pięcioboju nowoczesnego w programie igrzysk olimpijskich co najmniej do 2020 roku. Ostatecznie połączono też konkurencję strzelania z biegiem tak, że strzelanie przeprowadza się w trakcie konkurencji biegu przełajowego – rozwiązanie takie przypomina nieco biathlon, gdzie bieg narciarski połączony jest ze strzelaniem, choć w biathlonie zawodnik niesie broń palną ze sobą, a w pięcioboju pozostaje ona gotowa do załadowania na stanowisku strzelniczym. Zmienił się też jednocześnie format samego strzelania – do 2008 roku oddawało się 20 strzałów, na każdy strzał zawodnik miał 40 sekund. Decyzję odnośnie wyżej wspomnianego połączenia związek pięcioboju UIPM podjął w 2008 roku i weszła ona w życie w roku 2009, choć była krytykowana jako zbyt radykalnie zmieniająca wymagania co do umiejętności posiadanych przez zawodnika.

Konkurencje zawodów pięcioboju nowoczesnego rozgrywane są obecnie na igrzyskach w niżej wymienionej kolejności (i w opisanym niżej formacie):

  • każdy kraj może wystawić maksymalnie odpowiednio: dwóch zawodników i dwie zawodniczki
  • o wyniku zawodów decyduje suma punktów zdobyta przez zawodnika w kolejnych konkurencjach (w ostatniej konkurencji biegowej jest ona przeliczana na czas, podobnie jak w dziesięcioboju, w sposób przypominający Metodę Gundersena znaną ze sportów zimowych)
  • szermierka szpadą (walki do jednego trafienia, czas walki trwa nie dłużej niż minutę i jeśli nikt nie zada trafienia obaj zawodnicy odnotowują porażkę, zawodnicy walczą w systemie "każdy z każdym" – 75% zwycięstw czyli 25 wygranych daje 1000 punktów, wygrana lub przegrana zwiększa lub odpowiednio zmniejsza liczbę punktów zawodnika o mniej więcej 24)
  • pływanie (200 m – czyli 4 długości basenu olimpijskiego (50-metrowego) – stylem dowolnym, czas 2 minuty 30 sekund (2:40 dla kobiet) daje 1000 punktów a każda sekunda zwiększa lub odpowiednio zmniejsza liczbę punktów zawodnika o mniej więcej 12, zawodnicy płyną podzieleni na ośmioosobowe przebiegi przy czym im większa liczba punktów zdobyta w poprzedniej konkurencji tym zawodnik trafia do późniejszego przebiegu)
  • jeździectwo (skoki przez przeszkody, zawodnikom przydziela się konie losowo – mają 20 minut na zapoznanie się z koniem, zawodnik pokonuje 12 przeszkód w tym jedną podwójną i jedną potrójną na trasie liczącej około 350-450 metrów, zawodnik zaczyna z 1200 punktami i za każdą zrzutkę na przeszkodzie odejmuje mu się 20 punktów, za nieposłuszeństwo konia (lub odmowę przez konia skoku) 40 punktów a za upadek z konia 60 punktów; ponadto za każdą sekundę przejazdu po parkurze powyżej regulaminowego czasu (określonego na podstawie długości trasy przejazdu) odejmuje się zawodnikowi 4 punkty, przekroczenie czasu o dwukrotność czasu regulaminowego eliminuje zawodnika z dalszego przejazdu, zawodnicy wypuszczani są na parkur w kolejności zależnej od sumy punktów zdobytych w poprzednich konkurencjach – im większa liczba punktów zdobyta w poprzedniej konkurencji tym zawodnik wypuszczany jest później, jeśli zawodników jest dwukrotnie więcej niż koni to każdy z przygotowanych koni odbywa dwie rundy skoków)
  • bieg przełajowy (3000 m) ze strzelaniem z pistoletu, w pozycji stojącej, trzy razy (trzy sesje tzn. przystanki na strzelnicy w tym pierwszy tuż za startem), co 1000 m (zawodnik musi strzelać do celu, z odległości 10 metrów, w przeciągu 70 sekund sesji strzelniczej, dalszy bieg następuje po zaliczeniu 5 celnych strzałów lub po upływie 70 sekundowej sesji, nie ma kar za ewentualny brak trafień i niecelność, obecnie stosuje się pistolety laserowe). Startujący do biegu są wypuszczani w odstępach czasowych odzwierciedlających liczbę wcześniej zdobytych punktów (4 punkty różnicy to 1 sekunda opóźnienia) przez co wygrywający całe zawody wbiega na metę biegu pierwszy.

Występy polskich zawodników[edytuj | edytuj kod]

Polscy mistrzowie świata[edytuj | edytuj kod]

Sukcesy w pięcioboju nowoczesnym odnosili Polacy. Janusz Pyciak-Peciak był mistrzem olimpijskim (1976) i mistrzem świata (1977, 1981), a Arkadiusz Skrzypaszek zdobył w Barcelonie (1992) złoto olimpijskie zarówno indywidualnie, jak i w drużynie (z Maciejem Czyżowiczem i Dariuszem Goździakiem).


Występy Polaków na igrzyskach olimpijskich[edytuj | edytuj kod]

Lista polskich pięcioboistów – medalistów IO, MŚ i ME seniorów[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]