Piżmówka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Piżmówka amerykańska)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Piżmówka
Cairina moschata[1]
(Linnaeus, 1758)
Samiec sfotografowany w Poconé w brazylijskim stanie Mato Grosso
Samiec sfotografowany w Poconé w brazylijskim stanie Mato Grosso
Samica sfotografowana w Rio Claro w stanie São Paulo; cechą charakterystyczną jest tu brak nagiej, czarnej skóry na głowie obecnej u samców
Samica sfotografowana w Rio Claro w stanie São Paulo; cechą charakterystyczną jest tu brak nagiej, czarnej skóry na głowie obecnej u samców
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Podrodzina kaczki
Plemię Tadornini
Rodzaj Cairina[2]
Fleming, 1822
Gatunek piżmówka
Synonimy
  • Anas moschata Linnaeus, 1758[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Piżmówka[5], piżmówka amerykańska, kaczka piżmowa[6] (Cairina moschata) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae), zamieszkujący tereny od zachodnich wybrzeży Meksyku, poprzez Amerykę Środkową po Ekwador nad Pacyfikiem oraz wybrzeża Urugwaju i północnej Argentyny nad Atlantykiem. Udomowiony przez Indian Ameryki Południowej, trafił do Europy w XVI wieku przywieziony przez Hiszpanów i Portugalczyków.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Karol Linneusz w 1758 w systema Naturae[7]. Holotyp pochodził z Brazylii[3]. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Anas moschata[7]. Obecnie (2018) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza piżmówkę w monotypowym rodzaju Cairina[8], opisanym w 1822 roku przez szkockiego zoologa Johna Fleminga[9]. IOC nie wyróżnia podgatunków[8]. Na Kompletnej liście ptaków świata piżmówka umieszczona jest w plemieniu Tadornini[5]. Jedno z badań wskazuje na to, że rodzaj Cairina stanowi takson siostrzany względem rodzaju Aix[10]. Badacze ustalający kariotyp piżmówek uzyskiwali różne wyniki; w jednym przypadku u 90% piżmówek 2n[a]=80, u 10% ustalono, że 2n wynosi 76–82[11].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 66–84 cm; masa ciała samców 1990–4000 g, samic 1100–1470 g[3]. Dymorfizm płciowy widoczny głównie w rozmiarach ciała. Dzikie piżmówki mają upierzenie w większości czarne z zielonym i fioletowym połyskiem na grzbiecie i skrzydłach. Na głowie obecny ruchomy czub o kształcie podobnym do grzywy. Na skrzydle widoczne białe lusterko. Samica ma czarne boki głowy, u samców występuje połać nagiej, czarnej skóry, z wiekiem pojawiają się czerwone narośle, szczególnie nad okiem. Dziób czarny z jasnobiebieskim paskiem na środku, ma delikatnie zagiętą końcówkę. Nogi czarne, tęczówka żółtobrązowa. W naturze nie występują odmiany barwne, jedynie osobniki młodociane i pisklęta cechuje pewna różnorodność szat[12]. Zdziczałe ptaki mogą mieć różnobarwne upierzenie – białe, z nieregularnie rozmieszczonymi białymi plamami (szeki) lub z domieszką brązu czy szarości w upierzeniu. U takich ptaków różni się również barwa dzioba – może być czarno-różowy lub całkowicie różowy[13]. Udomowione piżmówki wokół dzioba mają maskę – nagą, pomarszczoną skórę, zazwyczaj czerwoną, niekiedy czarną. Wyróżnia się wiele odmian barwnych, między innymi srokatą, białą, perłową (lawendową), niebieską, brązową (czekoladową), szek i jastrzębatą[14].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Piżmówki zamieszkują obszar od Meksyku na południe po wschodnie Peru, północną Argentynę i północny Urugwaj, występują również w zachodnich Andach w Kolumbii, Ekwadorze i centralnym Peru[3]. Zdziczałe populacje pojawiają się w różnych miejscach świata. Celowe introdukcje przeprowadzono na Florydzie, w Teksasie i Wyspie Adams. Najprawdopodobniej utrzymała się jedynie populacja z Teksasu[12].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Środowiskiem życia piżmówek są lasy deszczowe w okolicach bagien, wolno płynących strumieni i zarośli w namorzynach. Wczesnym rankiem i wieczorem lecą na żerowiska, resztę dnia spędzają wśród drzew. Chętniej wybierają okolice starorzeczy i leśnych strumieni, niż główne rzeki. Piżmówki żywią się różnorodnym pokarmem. Wybierają z błota materię organiczną, jedzą zieleninę i nasiona. Dorosłe jedzą również larwy i dorosłe owady[12]. Niewiele jest badań o rozrodzie w naturze[3]. Składanie jaj koreluje z porą deszczową[12]. Samiec przed kopulacją zaleca się do samicy, wyciągając w jej stronę szyję i sycząc. Tuż przed wspięciem się na jej grzbiet łapie ją za skrzydło[14]. Zostawia samicę samą w okresie składania jaj. Gniazdo może być umieszczone w dziupli lub na ziemi. Zniesienie liczy 8–10 jaj (w niewoli 12–15[14]). Inkubacja trwa około 35 dni. Młode to zagniazdowniki. Opuszczają gniazdo przez otwór dziupli i zeskoczenie. Opierzają się w pełni po 3,5 miesiącach życia[14].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje piżmówkę za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1998 (stan w 2018)[15].

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

Piżmówki zostały udomowione w czasach przedkolumbijskich[6]. Z perspektywy rdzennych mieszkańców zaletą piżmówek było zjadanie przez nie owadów[12]. Do Europy sprowadzono je w XVI wieku. Najprawdopodobniej sprowadzili je na ten kontynent konkwistadorzy. W Polsce pojawiły się po II wojnie światowej za sprawą żołnierzy wracających z Francji. Kolejne importy miały miejsce w 1968. Początkowo sprowadzone do Europy piżmówki traktowano jako ptaki ozdobne. Na początku XX wieku rozwijał się przemysłowy chów drobiu obejmujący również piżmówki. Zaczęto zwracać uwagę na cechy użytkowe. Piżmówki są ptakami rzeźnymi i ozdobnymi stosunkowo łatwymi w rozrodzie[14]. Piżmówki widnieją na znaczkach wydanych w Belize (1978), Hondurasie (1993), Korei Północnej (1979), Meksyku (1984), Saint Vincent i Grenadynach (2014) i w Wielkiej Brytanii (1996)[16].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. n   oznacza haploidalną liczbę chromosomów

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Cairina moschata, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Cairina, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 20 lipca 2011]
  3. a b c d e Carboneras, C. & Kirwan, G.M.: Muscovy Duck (Cairina moschata). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2018. [dostęp 7 września 2018].
  4. BirdLife International 2012, Cairina moschata [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2014.3 [dostęp 2015-03-07] (ang.).
  5. a b Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Plemię: Tadornini Reichenbach, 1849-50 (wersja: 2018-08-05). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 7 września 2018].
  6. a b praca zbiorowa: Zootechniczny słownik encyklopedyczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1965, s. 436–437.
  7. a b Karol Linneusz: Systema Naturae. T. 1. 1758.
  8. a b Frank Gill & David Donsker: Screamers, ducks, geese, swans. IOC World Bird List (v8.2), 25 czerwca 2018. [dostęp 7 września 2018].
  9. Fleming, John. The philosophy of zoology. . 2, s. 260, 1822. 
  10. Gonzalez, J., Düttmann, H. & Wink, M.. Phylogenetic relationships based on two mitochondrial genes and hybridization patterns in Anatidae. „J. Zool. London”. 279, s. 310–318, 2009. 
  11. Wójcik E1, Smalec E. Description of the Muscovy duck (Cairina moschata) karyotype. „Folia Biologica (Kraków)”. 56 (3-4), s. 243-8, 2008. 
  12. a b c d e Janet Kear: Ducks, Geese and Swans: Species accounts (Cairina to Mergus). Oxford University Press, 2005, s. 453–455.
  13. Hanbury-Sparrow, R.: Muscovy duck. W: Miskelly, C.M. (red.) New Zealand Birds Online [on-line]. 2015 [uaktualniony: 2017]. [dostęp 7 września 2018].
  14. a b c d e Marcin Różewicz, Karol Kaszperuk. Charakterystyka kaczki piżmowej (Cairina moschata). „Wiadomości Zootechniczne”. 55 (2017). s. 55–66. 
  15. Muscovy Duck Cairina moschata. BirdLife International. [dostęp 7 września 2018].
  16. Stamp catalog › Countries List › Carina moschata. ColNet. [dostęp 7 września 2018].