Honduras

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
República de Honduras
Republika Hondurasu
Flaga Hondurasu
Godło Hondurasu
Flaga Hondurasu Godło Hondurasu
Hymn: Tu bandera es un lampo de cielo
Położenie Hondurasu
Język urzędowy hiszpański
Stolica Tegucigalpa
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Juan Orlando Hernández
Szef rządu prezydent Juan Orlando Hernández
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
102. na świecie
112 090 km²
~0%
Liczba ludności (2006)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
97. na świecie
7 325 000
65 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

18,81 mld[1] USD
2323[1] USD
PKB (PSN) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

39,19 mld[1] USD
4839[1] USD
Jednostka monetarna lempira (HNL)
Niepodległość od Hiszpanii
15 września 1821
Strefa czasowa UTC -6
Kod ISO 3166 HN
Domena internetowa hn
Kod samochodowy HN
Kod samolotowy HR
Kod telefoniczny +504
Mapa Hondurasu

Honduras (Honduras, Republika Hondurasu; República de Honduras) – państwo w Ameryce Środkowej, pomiędzy Morzem Karaibskim a Oceanem Spokojnym (Fonseca (zatoka)), o łącznej długości wybrzeża 820 km. Honduras graniczy na zachodzie z Gwatemalą (dł. granicy 256 km), na południowym wschodzie z Nikaraguą (922 km) i na południowym zachodzie z Salwadorem (342 km). Do Hondurasu należą również przybrzeżne wyspy, z których największe to Wyspy Bahia (Islas de la Bahia). Od 1972 roku do Hondurasu należą Islas Santanilla.

Geografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Geografia Hondurasu.

Honduras, podobnie jak inne kraje Ameryki Środkowej, to kraj wyżynno-górzysty. Tereny górzyste zajmują prawie 4/5 powierzchni kraju i ciągną się od wybrzeża Zatoki Honduraskiej nad Morzem Karaibskim po zatokę Fonseca nad Pacyfikiem. Wąski pas równin u wybrzeża Pacyfiku ma zaledwie 70 km długości. Wewnątrz kraju ciągnie się kilka pasm górskich pochodzenia wulkanicznego, z których najwyższy jest położony w zachodniej części grzbiet ze szczytem Cerro Las Minas (2890 m n.p.m.).

Klimat[edytuj]

Na wybrzeżu Pacyfiku panuje klimat równikowy wilgotny o suchych zimach. Średnia temperatura wynosi 28 °C, a średnia suma opadów na wyżynach waha się między 1500 a 3000 mm. Na wiecznie wilgotnej nizinie nad Morzem Karaibskim przeciętna temperatura wynosi 25 °C.
Suma opadów jest większa na północy. Na wybrzeżu północnym latem występują trąby powietrzne. Nizinę nad Morzem Karaibskim (do wysokości 1500 m n.p.m.) porasta las tropikalny. Na położonych wyżej obszarach w głębi kraju przeważają suche sawanny i mniej od nich rozległe wilgotne lasy górskie. Osłonięte kotliny porasta busz i sawanna, z przewagą ciernistych krzewów. Na równinie u wybrzeży Pacyfiku występują suche lasy, z kolei na samych wybrzeżach spotyka się namorzyny. Do przedstawicieli fauny należą niedźwiedzie, jaguary, pumy. W lasach tropikalnych żyją liczne owady oraz krokodyle, węże i jaszczurki.

Bogactwa naturalne[edytuj]

Bogactwami naturalnymi są: drewno, złoto, srebro, miedź, ołów, cynk, ruda żelaza, antymon, węgiel kamienny, ryby i energia wodna.

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: historia Hondurasu.

W okresie prekolumbijskim Honduras był objęty wpływami cywilizacji Majów, a także innymi kulturami indiańskimi w tym Arawaków mieszkających na karaibskim wybrzeżu kraju. W 1502 roku kraj został odkryty przez wyprawę na czele z Krzysztofem Kolumbem. W 1524 roku Honduras został podbity przez Hiszpanów, a w 1535 roku stał się częścią wicekrólestwa Nowej Hiszpanii. W 1821 roku Honduras uzyskał niepodległość, a od 1823 wchodził w skład Zjednoczonych Prowincji Ameryki Środkowej, z których wystąpił w 1838. W początkowym okresie istnienia niepodległej republiki trwał konflikt między zwolennikami federacji a jej przeciwnikami, a więc między ruchem liberalnym i konserwatywnym. Słabość kolejnych rządów i stałe kryzysy ekonomiczne doprowadziły do uzależnienia się państwa od Wielkiej Brytanii które w latach 50. XIX wieku okupowały honduraskie Wyspy Zatokowe. Honduras osłabiony został również przez konflikty graniczne z Gwatemalą oraz Nikaraguą. W okresie rządów Marco Aurelio Soto lat 1876–1883 miały miejsce reformy w duchu liberalizmu, wprowadzono wówczas reformy gospodarcze, nową konstytucję oraz dokonano sekularyzacji własności Kościoła. Dalszej modernizacji dokonał liberalny prezydent Manuel Bonilla rządzący na początku XX wieku. W 1902 roku z inicjatywy prezydenta Bonilli doszło do rozłamu w Partii Liberalnej i utworzenia ruchu manuelistowskiego będącego prekursorem Partii Narodowej uformowanej w 1916 roku. Od początku XX wieku nasilał się wpływ koncernów amerykańskich, które opanowały eksport bananów i hodowlę zwierząt. Stany Zjednoczone kilkakrotnie interweniowały zbrojnie w obronie swych interesów – w latach 1905–1915 armia amerykańska w obronie wpływów gospodarczych dokonało rozbicia antyrządowych manifestacji i strajków chłopskich. Władze w kraju próbował kilkukrotnie przejąć dzięki rebeliom generał Francisco Ferrera[2].

 Osobny artykuł: wojna futbolowa.

W 1924 roku na krótko władzę objął wywodzący się z prawicy Tiburcio Carías Andino, został on jednak odsunięty od władzy – doprowadziło to do kolejnych starć oraz wojny domowej. W 1932 roku starcia zakończyły się ustanowieniem dyktatury Caríasa Andino która trwała do 1948 roku. Dyktator ustabilizował kraj jednocześnie jednak doprowadził do nasilonych represji opozycji a okres jego rządów to czas kryzysu gospodarczego. W 1933 roku doszło do konfliktu gwatemalsko-honduraskiego. Gdy w 1948 roku dyktatura upadła, władzę przejęli umiarkowani konserwatyści. Lata 40. i 50. były okresem destabilizacji, konfliktu między prawicową Partią Narodową a liberałami oraz licznymi strajkami i wystąpieniami chłopów. Od lat 50. XX wieku coraz większą rolę w polityce odgrywa armia a władze na krótko przejęła junta wojskowa. W 1957 roku odbyły się wybory prezydenckie które zwyciężył Ramón Villeda Morales. Villeda Morales przeprowadził reformę rolną i zwiększył politykę interwencji państwa w gospodarce co doprowadziło do konfliktu jego rządu z oligarchami, Stanami Zjednoczonymi i armią. Armia próbowała odsunąć od władzy Villeda poprzez częste próby puczów. Villeda ostatecznie odsunięty został od władzy w wyniku puczu z 1963 roku. Władzę w wyniku puczu objął Oswaldo López Arellano. López Arellano doprowadził kraj do kolejnych problemów gospodarczych i wystąpień chłopskich (tłumionych poprzez represje). Reżim okazał się silnie skorumpowany a prezydent pomnażał swój prywatny majątek drogą defraudacji finansowych. Agresywna polityka doprowadziła do tzw. wojny futbolowej z 1969 roku i kryzysu w relacjach amerykańsko-honduraskich[3].

Villeda Morales został odsunięty od władzy w wyniku sojuszu pomiędzy Partią Liberalną i Partią Narodową. W 1971 roku partie te utworzyły rząd jedności narodowej a prezydentem kraju został Ramón Ernesto Cruz Uclés. Rząd jedności narodowej upadł na skutek skandali finansowych i niezgodności partii wchodzących w jego skład. Sytuacja ta doprowadziła do powrotu w do władzy Lópeza Arellano. Okres rządów byłego dyktatora charakteryzował się prowadzeniem interwencjonizmu gospodarczego, rozwojem przemysłu, wzrostem gospodarczym oraz wdrożeniem w życie reformy rolnej. W 1975 roku Arellano został obalony w wyniku zamachu stanu zainspirowanego przez Stany Zjednoczone. W następstwie przewrotu prezydentem został pułkownik Juan Alberto Melgar Castro. Junta przyczyniła się do odnowienia kryzysu ekonomicznego oraz narastających konfliktów społecznych, w 1975 roku junta krwawo stłumiła manifestacje chłopskie. W 1978 na skutek przewrotu pałacowego władzę objął inny pułkownik, Policarpo Paz García. Junta wycofała się z reform okresu początków lat 70. i zaostrzyła kurs represji. W 1980 roku odbyły się wybory parlamentarne a rok później prezydenckie. Rządy cywilne zostały przywrócone a formalną władzę objął Roberto Suazo Córdova, w praktyce jednak władzę sprawowała armia z generałem Gustavem Álvarezem Martínezem. W latach 80. armia utworzyła szwadrony śmierci które zabiły i porwały tysiące rzeczywistych lub domniemanych przeciwników jej wpływów w państwie[4][5]. Nieodłącznym elementem życia politycznego Hondurasu był ciągły kryzys gospodarczy. Rządzący od 1986 do 1990 José Azcona del Hoyo z Partii Liberalnej podjął się nieudanej próby ograniczenia rządów wojskowych oraz włączył kraj do środkowoamerykańskiego procesu pokojowego. Oprócz armii coraz większe wpływy w państwie mieli funkcjonariusze byłego reżimu Nikaragui obalonego przez rewolucję sandinistowską. W rezultacie rząd zgodził się na stacjonowanie w kraju proamerykańskich i antysandinistowskich partyzantów contras podejmujących akcje przeciwko rewolucyjnemu rządowi Nikaragui. Polityka ta doprowadziła do narastania sporu między Hondurasem a Nikaraguą oraz incydentami zbrojnymi między armiami tych państw[6]. Konflikt odbił się na sytuacji wewnętrznej Hondurasu – w latach 80. powstały zbrojne guerille antyrządowe, z których najsilniejszy był powstały pod koniec dziesięciolecia Moranizostowski Front Patriotyczny (do ostatniego ataku tej partyzantki doszło w 1995 roku)[7][8][9]. W 1989 roku guerilla przeprowadziła udany zamach na szefa armii, Álvareza Martíneza.

W 1989 roku został przyjęty plan pokojowy dla Ameryki Środkowej, na mocy którego siły contras zostały wycofane. Wybory w 1990 roku wygrała Partia Narodowa która tym samym odsunęła od władzy liberałów. Prawica wdrożyła radykalny program oszczędnościowy który poskutkował napięciami społecznymi i wojskowymi represjami wobec protestujących. Pogorszeniu uległo przestrzeganie praw człowieka. W 1992 roku został rozwiązany konflikt graniczny z Salwadorem. W 1993 roku władzę ponownie przejęli liberałowie którzy przeprowadzali politykę stopniowej demilitaryzacji kraju oraz reform w neoliberalnym stylu. Od 2001 roku ponowne rządy prawicy pod przewodnictwem Ricardo Maduro, okres ten naznaczony był narastająca falą przemocy dokonywanej przez gangi uliczne maras[10].

W 2006 roku wybory wygrał Manuel Zelaya z Partii Liberalnej. Manuel Zelaya zdobył 49,9% głosów poparcia i pokonał Porfirio Lobo Sosę z Partii Narodowej Hondurasu (46,2% głosów)[11][12]. Porfirio Lobo Sosa uznał zwycięstwo Zelayi dopiero po 10 dniach, zarzucając wcześniej komisji wyborczej błędy przy zliczaniu głosów[13]. W marcu 2008 roku po tym jak USA wstrzymały import honduraskich melonów doszło do scysji między Hondurasem i USA. Prezydent uznał spór za natury politycznej i określił go mianem zemsty za nawiązanie przez Honduras bliższych relacji z Wenezuelą Hugona Cháveza[14]. W sierpniu 2008 Honduras zgodził się uczestniczyć w porozumieniu gospodarczym ALBA[15]. W czerwcu 2009 roku doszło do w czasie zamachu stanu w trakcie którego prezydent został aresztowany przez armię i przewieziony do Kostaryki. Władzę w kraju objął rząd tymczasowy, p.o. prezydenta został mianowany przewodniczący parlamentu Roberto Micheletti[16]. ONZ wyraził silne poparcie dla krajowych instytucji demokratycznych i potępił aresztowanie konstytucyjnego prezydenta[17]. 29 czerwca 2009 odbyło się specjalne posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego ONZ, poświęcone wydarzeniom w Hondurasie[18]. 30 czerwca Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję wzywającą do przywrócenia na stanowisko prezydenta Zelayi. Rezolucja wzywała wszystkie państwa członkowskie ONZ do nieuznawania innego rządu niż prezydenta Zelayi. Również Organizacja Państw Amerykańskich na specjalnym szczycie potępiła zamach stanu. Zamach doprowadził do pogorszenia się relacji Hondurasu z pozostałymi krajami Ameryki Łacińskiej a szczególnie z Nikaraguą i Wenezuelą, rząd tymczasowy z prezydentem Roberto Michelettim oskarżył nawet Nikaraguę o chęć dokonania inwazji na Honduras[19][20]. Po zamachu stanu odbyły się wybory prezydenckie w których zwyciężył Porfirio Lobo Sosa, w wyborach udziału nie wziął obalony prezydent który zmuszony został do wyjazdu z kraju. Zwolennicy obalonego prezydenta skupili się w lewicowej partii LIBRE która stała się główną siłą opozycji. Partia została poddana represjom a kilkunastu jej kandydatów oraz członków ich rodzin zostało zabitych w trakcie kampanii wyborczej[21]. W 2014 roku prezydentem został Juan Orlando Hernández.

Ustrój polityczny[edytuj]

Formalnie Honduras jest demokratyczną republiką prezydencką, gdzie parlament i głowa państwa wybierani są co 4 lata w wyborach bezpośrednich. Jest obowiązek głosowania dla obywateli od 18. do 60. roku życia. Władza wojskowa jest nadal znaczna, mimo że w ostatnich latach została ograniczona.

Podział administracyjny[edytuj]

Honduras podzielony jest na departamenty.

Gospodarka[edytuj]

W 2004 roku produkt krajowy brutto wyniósł 18,1 mld USD, z czego 13% przypadło na rolnictwo, 32% na przemysł, a 55% na sektor usługowy. Importuje się przede wszystkim dobra konsumpcyjne, surowce i tekstylia. Towary eksportowe to kawa, banany, ryby, skorupiaki, cukier i twarde drewno.

Mapa lokalizacyjna Hondurasu
Brus Laguna
Brus Laguna
Catacamas
Catacamas
Cauquira
Cauquira
La Ceiba
La Ceiba
Guanaja
Guanaja
Roatan
Roatan
Juticalpa
Juticalpa
Marcala
Marcala
Olanchito
Olanchito
Puerto Lempira
Puerto Lempira
San Pedro Sula
San Pedro Sula
Santa Rosa
Santa Rosa
Comayagua
Comayagua
Tegucigalpa
Tegucigalpa
Tela
Tela
Trujillo
Trujillo
Utila
Utila
Yoro
Yoro
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Hondurasie

Ludność[edytuj]

90% mieszkańców to Metysi, czyli potomkowie Indian i Europejczyków, 7% – Indianie, 2% – Murzyni, 1% – biali[22]. Średnia długość życia wynosi 65 lat. Stopień analfabetyzmu utrzymuje się na poziomie 24%. W miastach mieszka 44% ludności. 80% społeczeństwa żyje poniżej granicy ubóstwa.

Religia[edytuj]

Źródło: Pew Forum, 2010[23][24]; Prolades, 2010[25]; LDS, 2012[26]; Rocznik Świadków Jehowy, 2013.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 2014-04-11].
  2. Honduras. Historia.
  3. Honduras. Historia.
  4. Michael Dobbs, The Washington Post, 21 marca 2005, Negroponte’s Time In Honduras at Issue.
  5. la CIA y los militares argentinos responsables de la represión.
  6. Honduras. Historia.
  7. https://fas.org/irp/world/para/fpm.htm.
  8. http://www.worldstatesmen.org/Terrorist.html#Moranzanist.
  9. http://www.start.umd.edu/start/data/tops/terrorist_organization_profile.asp?id=4132.
  10. Honduras. Historia.
  11. REPUBLIC OF HONDURAS. PRESIDENTIAL ELECTION OF 27 NOVEMBER 2005.
  12. „Opposition leads in Honduran poll”, BBC News, 28 listopada 2005.
  13. „Concession brings Honduras result”, BBC News, 8 grudnia 2005.
  14. „Polityczne melony”, Honduras- Podróż na Południe, 28 marca 2008.
  15. „Honduras wstępuje do ALBA „, Internacjonalista, 26 sierpnia 2008.
  16. PolskieRadio.pl: R. Sikorski wyraził zaniepokojenie sytuacją w Hondurasie (pol.). [dostęp 28 czerwca 2009].
  17. U.N.'s Ban Ki-moon condemns Honduras leader’s arrest (ang.). Reuters, 28 czerwca 2009. [dostęp 29 czerwca 2009].
  18. UN General Assembly to meet on Honduras coup (ang.). app.com, 29 czerwca 2009. [dostęp 29 czerwca 2009].
  19. De facto rulers move to expel Venezuelan diplomats (ang.). France24, 21 lipca 2009. [dostęp 2009-07-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-07-29)].
  20. Honduran post-coup government says willing to negotiate with OAS (ang.). People’s Daily Online, 6 lipca 2009. [dostęp 6 lipca 2009].
  21. Karen Spring (21 października, 2013). „Context of the Honduran Electoral Process 2012: Incomplete list of Killings and Armed Attacks Related to Political Campaigning in Honduras”.
  22. The World Factbook.
  23. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-05-23].
  24. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-05-23].
  25. Conela: Resumen estadistico de la iglesia latina global. Prolades.com, 2011.
  26. Facts and Statistics. An Official WEBSITE of The Church of JESUS CHRIST of LATTER-DAY SAINTS. [dostęp 2014-05-23].