Pianistka (powieść)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy powieści Elfriede Jelinek. Zobacz też: Pianistka (film).
Pianistka
Die Klavierspielerin
Autor Elfriede Jelinek
Typ utworu powieść
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Austria
Język niemiecki
Data wydania 1983
Wydawca Rowohlt
Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego 1997
Wydawca Sic!

Pianistka (niem. Die Klavierspielerin) – skandalizująca powieść austriackiej pisarki i noblistki Elfriede Jelinek, wydana po raz pierwszy w roku 1983.

Pianistka jest powieścią o władzy ze szczególnym uwzględnieniem władzy rodzicielskiej (relacje matki z córką) oraz patriarchatu. Wyraźnie podkreślona zostaje również rola przemocy jako siły legitymizującej władzę w społeczeństwie. Tło dla wymowy ideologicznej stanowi sztuka, a rozmowy o niej – mimo że przekazują czytelnikowi wiele informacji – mają charakter pretekstowy.

Powieść jest wielowątkowa, jednak silnie odznacza się w niej bezkompromisowy dyskurs feministyczny, ludzka seksualność (zwłaszcza w kontekście dominacji jednej z płci), hierarchia społeczna wyrażona w relacjach mistrz-uczeń oraz literacko pogłębiony archetyp matki.

„Pianistka” wyróżnia się również pod względem językowym. Jelinek stosuje bezosobową, suchą i precyzyjną narrację, nie odżegnując się jednocześnie od artystycznych środków wyrazu, który to konglomerat stworzył niepowtarzalny styl pisarski.

Wokół książki powstało wiele kontrowersji, głównie za sprawą wulgarnego języka i bezpośrednich opisów seksu i przemocy. Nie bez znaczenia jest również brawurowa demaskacja zasad patriarchatu. Jednak być może najbardziej obrazoburczym elementem „Pianistki” jest odtabuizowanie postaci matki, która zwyczajowo przedstawiana jest jako jakość kulturowa o cechach wyłącznie pozytywnych.

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Bohaterką Pianistki jest ok. 40-letnia pianistka Erika Kohut – kobieta, która przez całe życie mieszka z matką, pozostając w relacji zależności. Nie udaje jej się zostać muzykiem na światowym poziomie, zawodząc ambicje rodzicielskie. W zamian za to pracuje w wiedeńskim konserwatorium. Wychowanie w niemal niewolniczych warunkach nie pozwala jej przejść z powodzeniem przez pełny proces socjalizacji, przez co staje się socjopatką. Swoje dorosłe życie dzieli na dwie części, z których jedna nie odstaje od norm społecznych i polega na pracy oraz spędzaniu czasu w domu przed telewizorem, natomiast druga to: spóźniona i perwersyjna edukacja seksualna. Te dwa światy stykają się ze sobą w momencie, gdy Erika wchodzi w toksyczne relacje ze swym uczniem Walterem Klemmerem. Uczeń podlega jej w szkolnej hierarchii, jednak stara się odwrócić tę zależność w sferze seksu. Rozpoczynają się zmagania o dominację, które na końcu wygrywa młody mężczyzna.

Ekranizacja[edytuj | edytuj kod]

W 2001 r. film na podstawie powieści Jelinek nakręcił jej rodak – Michael Haneke. Ekranizacja ukazała się pod tym samym tytułem (Pianistka), co poprzedzająca ją książka. W roli Eriki Kohut wystąpiła francuska aktorka Isabelle Huppert.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Elfriede Jelinek, przeł. Ryszard Turczyn, Pianistka, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa, 2004, ​ISBN 83-7414-100-X​.