Edukacja seksualna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Edukacja seksualna (in. wychowanie seksualne) – w wąskim rozumieniu, dział edukacji biologicznej i oświaty zdrowotnej zajmujący się seksualnością i płodnością człowieka, w szerszym sensie – dział interdyscyplinarnej edukacji dotyczącej seksualności człowieka nie tylko w aspekcie biologicznym i zdrowotnym, ale także w aspekcie kulturowym, społecznym, filozoficznym, historycznym, a nawet prawnym i politycznym.

W Polsce realizowana głównie w postaci szkolnego przedmiotu „wychowanie do życia w rodzinie”[1][2].

Rodzaje i podejścia[edytuj | edytuj kod]

Edukacja seksualna typu A, B i C[edytuj | edytuj kod]

Jedną z często stosowanych systematyzacji zaproponowała Amerykańska Akademia Pediatryczna, wyróżniając trzy podstawowe typy edukacji seksualnej[1][2]:

  • typ A (ang. abstinence-only) – „abstynencyjny”, ukierunkowany głównie lub wyłącznie na promocję abstynencji seksualnej, np. aż do małżeństwa,
  • typ B (ang. biological) – „biologiczny”, uwzględniający ponadto przekazywanie rzetelnych informacji o anatomii, fizjologii i biologii różnic płciowych i zachowań seksualnych, oraz antykoncepcji,
  • typ C (ang. comprehensive) – „całościowy”, obejmujący dodatkowo wiedzę psychologiczną, rozwojową, prawną, itp.

W tym ujęciu, najczęściej stosowane postaci – także w Polsce – to A i B.

Edukacja seksualna w wąskim i szerokim rozumieniu[edytuj | edytuj kod]

Te dwa podejścia do edukacji seksualnej – często nie rozróżniane w Polsce – są czytelnie wyodrębnione w obszarze kulturowym języka angielskiego, gdzie wąskie rozumienie edukacji seksualnej to sexual education a szerokie jej rozumienie to gender education.

W ramach edukacji seksualnej w wąskim rozumieniu przekazuje się na ogół (na poziomie dostosowanym do wieku słuchaczy) wiedzę o:

W ramach edukacji seksualnej w szerokim rozumieniu (gender education) – oprócz poszerzonej wiedzy o zagadnieniach opisanych wyżej – przekazuje się na ogół (przykładowo) dodatkową wiedzę o:

  • kulturowych uwarunkowaniach związanych z płcią biologiczną, nieoczywistości tego, co w płci wynika z biologii, a co jest uwarunkowane kulturowo i społecznie;
  • kwestiach równości płci, szczególnie w aspekcie podejmowanych ról społecznych, przysługujących praw, funkcjonujących stereotypów społecznych i uprzedzeń;
  • orientacji seksualnej jako jednej z cech indywidualnych, warunkujących funkcjonowanie społeczne;
  • płci i orientacji seksualnej jako czynniku zagrożenia wykluczeniem społecznym;
  • pogłębionym podejściu do źródeł i skutków takich zjawisk społecznych związanych ze sferą seksualną, jak prostytucja czy pornografia;
  • relacjach psychospołecznych (w tym – seksualnych) między ludźmi w aspekcie ich płci i orientacji seksualnej;
  • prawa związanego z płciowością, w szczególności – praw reprodukcyjnych.

Efektywność[edytuj | edytuj kod]

Stanowiska organizacji profesjonalnych[edytuj | edytuj kod]

Poparcie dla stosowania opartej na dowodach, odpowiedniej do wieku, całościowej edukacji seksualnej wyraziły oficjalnie m.in. Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne[3], Amerykańskie Towarzystwo Zdrowia Publicznego[4], Polskie Towarzystwo Seksuologiczne[5], Amerykańskie Towarzystwo Medyczne[6] oraz Światowa Organizacja Zdrowia i niemieckie Federalne Centrum Edukacji Zdrowotnej[7][8].

Przeglądy systematyczne i meta-analizy[edytuj | edytuj kod]

Edukacja seksualna typu A (abstynencyjna)[edytuj | edytuj kod]

W świetle przeglądów badań, edukacja seksualna typu A (oparta tylko o abstynencję) nie jest skuteczna w opóźnianiu inicjacji seksualnej, promocji zdrowia seksualnego, przekazywaniu rzetelnej wiedzy[9][10][11], czy unikania chorób przenoszonych drogą płciową[12][13]. Systematyczny przegląd Cochrane z 2007 stwierdził, że nie miała w USA zauważalnego wpływu na bezpieczeństwo kontaktów seksualnych w kontekście zagrożenia AIDS[14]. Podobne wyniki uzyskano w innych krajach[15].

Edukacja seksualna typu C (całościowa)[edytuj | edytuj kod]

Całościowa edukacja seksualna ma pozytywne efekty w wielu wskaźnikach, skutkując np. wyższym poziomem wiedzy, czy niższą deklarowana częstością ryzykownych zachowań seksualnych[9][10][11]. Takie konkluzje wysunął m.in. przegląd UNESCO z 2018[16]. Może zmniejszać ryzyko zapadnięcia na AIDS[15][17], choroby przenoszone drogą płciową[12][13], oraz raka szyjki macicy (według przeglądu Cochrane z 2011[18]). Przeciwdziała wykorzystywaniu seksualnemu dzieci i zwiększa jego wykrywalność (wg przeglądu Cochrane z 2015[19]). Może też zmniejszać częstość niechcianych ciąż wśród nastolatek (wg Cochrane, 2016[20]).

Z drugiej strony, najbardziej dokładne przeglądy zwracają uwagę na niską do średniej jakości dostępnych danych, i potrzebę dalszych badań. Dwa przeglądy randomizowanych eksperymentów kontrolowanych Cochrane z 2016 sugerują, że jest mało rygorystycznych dowodów, że sama edukacja seksualna (dowolnego rodzaju) może być skuteczna w zmianie najważniejszych biologicznych wskaźników takich jak wiek zajścia w pierwszą ciążę[21][20]. O powściągliwości w generalizacji danych z dostępnych badań o mieszanej jakości mówi także przegląd UNESCO z 2018[16].

Pojedyncze badania[edytuj | edytuj kod]

  • Badania naukowe podkreślają, że dostęp do edukacji seksualnej oraz do antykoncepcji może być pożądany, gdyż ciąże nastolatek wiążą się ze zwiększonym ryzykiem wcześniactwa, niskiej masy urodzeniowej i śmiertelnością niemowląt oraz matek[22][23].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Monika Zielona-Jenek, Katarzyna Waszyńska, Zjawisko seksualizacji jako wyzwanie dla współczesnej edukacji, Wydawnictwo Naukowe UAM, 2016, ISBN 978-83-232-3088-5 [dostęp 2019-03-16].
  2. a b Marta Dora, Lepiej nie mówić. O edukacji seksualnej w Polsce, „Przegląd Pedagogiczny” (2), 2013, s. 101–107, ISSN 1897-6557 [dostęp 2019-03-16] (pol.).
  3. Resolution in Favor of Empirically Supported Sex Education and HIV Prevention Programs for Adolescents, American Psychological Association, 20 lutego 2005 [dostęp 2019-03-16] (ang.).
  4. Abstinence and U.S. Abstinence Only Education Policies: Ethical and Human Rights Concerns, American Public Health Association, 8 listopada 2006 [dostęp 2019-03-16].
  5. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego w sprawie edukacji seksualnej, Polskie Towarzystwo Seksuologiczne, 26 września 2014 [dostęp 2019-03-16].
  6. Sexuality Education, Sexual Violence Prevention, Abstinence, and Distribution of Condoms in Schools H-170.968, American Medical Association, 2018.
  7. Biuro Regionalne Światowej Organizacji Zdrowia dla Europy i Federalne Biuro ds. Edukacji Zdrowotnej (BZgA), Biuro Regionalne WHO dla Europy i BZgA. Standardy edukacji seksualnej w Europie. Podstawowe zalecenia dla decydentów oraz specjalistów zajmujących się edukacją i zdrowiem, s. 13, ISBN 978-83-7563-149-4.
  8. Federal Centre for Health Education (BZgA), World Health Organization Regional Office for Europe, WHO Regional Office for Europe and BZgA Standards for Sexuality Education in Europe Standards for Sexuality Education in Europe, 2012, ISBN 978-3-937707-82-2.
  9. a b Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Mary A. Ott, John S. Santelli, Abstinence and abstinence-only education, „Current opinion in obstetrics & gynecology”, 19 (5), 2007, s. 446–452, DOI10.1097/GCO.0b013e3282efdc0b, ISSN 1040-872X, PMID17885460, PMCIDPMC5913747 [dostęp 2019-03-16].
  10. a b Douglas B. Kirby, The impact of abstinence and comprehensive sex and STD/HIV education programs on adolescent sexual behavior, „Sexuality Research & Social Policy”, 5 (3), 2008, s. 18, DOI10.1525/srsp.2008.5.3.18, ISSN 1553-6610 [dostęp 2019-03-16] (ang.).
  11. a b Sarah Denford i inni, A comprehensive review of reviews of school-based interventions to improve sexual-health, „Health Psychology Review”, 11 (1), 2017, s. 33–52, DOI10.1080/17437199.2016.1240625, ISSN 1743-7199, PMID27677440 [dostęp 2019-03-16].
  12. a b John Santelli i inni, The Effectiveness of Group-Based Comprehensive Risk-Reduction and Abstinence Education Interventions to Prevent or Reduce the Risk of Adolescent Pregnancy, Human Immunodeficiency Virus, and Sexually Transmitted Infections: Two Systematic Reviews for the Guide to Community Preventive Services, „American Journal of Preventive Medicine”, 42 (3), 2012, s. 272–294, DOI10.1016/j.amepre.2011.11.006, ISSN 0749-3797 [dostęp 2019-03-16] (ang.).
  13. a b Dafina Petrova, Rocio Garcia-Retamero, Effective Evidence-Based Programs For Preventing Sexually-Transmitted Infections: A Meta-Analysis, Current HIV Research, 31 sierpnia 2015 [dostęp 2019-03-16] (ang.).
  14. Kristen Underhill, Don Operario, Paul Montgomery, Abstinence-only programs for HIV infection prevention in high-income countries, Cochrane HIV/AIDS Group (red.), „Cochrane Database of Systematic Reviews”, 2007, DOI10.1002/14651858.CD005421.pub2 [dostęp 2019-03-16] (ang.).
  15. a b Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Michael D. Sweat i inni, School Based Sex Education and HIV Prevention in Low- and Middle-Income Countries: A Systematic Review and Meta-Analysis, „PLOS ONE”, 9 (3), 2014, e89692, DOI10.1371/journal.pone.0089692, ISSN 1932-6203, PMID24594648, PMCIDPMC3942389 [dostęp 2019-03-16] (ang.).
  16. a b International technical guidance on sexuality education: An evidence-informed approach (Revised edition), UNESCO, 2018.
  17. Michael P. Carey i inni, Interventions to Reduce Sexual Risk for Human Immunodeficiency Virus in Adolescents: A Meta-analysis of Trials, 1985-2008, „Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine”, 165 (1), 2011, s. 77–84, DOI10.1001/archpediatrics.2010.251, ISSN 1072-4710 [dostęp 2019-03-16] (ang.).
  18. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Jonathan P Shepherd, Geoff K Frampton, Petra Harris, Interventions for encouraging sexual behaviours intended to prevent cervical cancer, „The Cochrane database of systematic reviews” (4), 2011, CD001035, DOI10.1002/14651858.CD001035.pub2, ISSN 1469-493X, PMID21491379, PMCIDPMC4040418 [dostęp 2019-03-16].
  19. Kerryann Walsh i inni, School-based education programmes for the prevention of child sexual abuse, Cochrane Developmental, Psychosocial and Learning Problems Group (red.), „Cochrane Database of Systematic Reviews”, 2015, DOI10.1002/14651858.CD004380.pub3 [dostęp 2019-03-16] (ang.).
  20. a b Chioma Oringanje i inni, Interventions for preventing unintended pregnancies among adolescents, Cochrane Fertility Regulation Group (red.), „Cochrane Database of Systematic Reviews”, 2016, DOI10.1002/14651858.CD005215.pub3 [dostęp 2019-03-16] (ang.).
  21. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Amanda J Mason-Jones i inni, School-based interventions for preventing HIV, sexually transmitted infections, and pregnancy in adolescents, Cochrane Infectious Diseases Group (red.), „Cochrane Database of Systematic Reviews”, 2016, DOI10.1002/14651858.CD006417.pub3, PMID27824221, PMCIDPMC5461872 [dostęp 2019-03-16] (ang.).
  22. AY Black, NA Fleming, ES Rome, Pregnancy in adolescents, „Adolesc Med State Art Rev.”, 23 (1), 2012, s. 123-38, PMID22764559.
  23. SP Rowan, J Someshwar, P. Murray, Contraception for primary care providers, „Adolesc Med State Art Rev.”, 23 (1), 2012, s. 95-110, PMID22764557.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.