Elfriede Jelinek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Elfriede Jelinek
Elfriede jelinek 2004 small.jpg
Elfriede Jelinek (2004)
Data i miejsce urodzenia 20 października 1946
Mürzzuschlag
Narodowość austriacka
Dziedzina sztuki literatura
Strona domowa

Elfriede Jelinek (ur. 20 października 1946 w Mürzzuschlag) – austriacka pisarka i feministka, laureatka Literackiej Nagrody Nobla w roku 2004.

Życiorys[edytuj]

Jej ojciec, Friedrich Jelinek, z wykształcenia chemik, był czeskim Żydem, a matka Olga Ilona Buchner, pochodzenia rumuńsko-niemieckiego, córka rzeźnika, mieszkała w Wiedniu. Urodziła córkę w wieku 43 lat[1].

Pierwsze próby literackie Elfriede Jelinek podejmowała w wieku 6 lat. W 1966 wysłała swoje wiersze do Austriackiego Towarzystwa Literackiego, które zaprosiło ją w 1967 na spotkanie młodych twórców w Innsbrucku. W tym samym roku wydany został tomik jej wierszy pt. Lisas Schatten (Cień Lizy)[2].

Od wczesnych lat uczyła się gry na fortepianie. Mimo poważnych problemów zdrowotnych ukończyła Konserwatorium w Wiedniu (dyplom w 1971)[2]. Na Uniwersytecie w Wiedniu ukończyła historię sztuki.

Jest związana z lewicą – przez lata utrzymywała bliskie kontakty ze środowiskami komunistycznymi (w latach 1974−1991 była członkiem Komunistycznej Partii Austrii).

Jelinek żyje z dala od mediów, cierpi na agorafobię[potrzebny przypis] (dlatego też nie odebrała osobiście Nagrody Nobla), prawie wcale nie udziela wywiadów. Zabiera jednak głos w wielu kwestiach (np. w głośnej sprawie Josefa Fritzla), wypowiadając się na swej stronie internetowej. Tutaj[3] też umieściła w 2009 r. tekst swej ostatniej powieści, pt. Zazdrość (Neid), rezygnując z druku[4].

Twórczość[edytuj]

Głównymi tematami jej feministycznej prozy są kobieca seksualność i walka płci. W ostatnich utworach bardziej skupiła się na satyrycznym i demaskatorskim opisie problemów społecznych, które jej zdaniem występują współcześnie. M.in. pisze o antysemityzmie, odradzającym się nazizmie i istniejącym, jej zdaniem, związkiem nazizmu z katolicyzmem. Dotyka też w swej twórczości tematyki ekologicznej[5].

W środowisku literackim jest uważana za pisarkę kontrowersyjną i skandalizującą[6]. Także przyznanie Jelinek Nagrody Nobla nie obyło się bez kontrowersji. Jeden z członków Akademii Szwedzkiej zrezygnował z dalszego uczestnictwa w jej pracach, zaznaczając, iż ta decyzja „rujnuje nagrodę”[7]. Jak brzmi uzasadnienie werdyktu, nagrodę przyznano za „demaskowanie absurdalności stereotypów społecznych w powieściach i dramatach”. Akademia wyeksponowała też „nadzwyczajną lingwistyczną pasję” w twórczości Jelinek.

Powieść Pianistka została zekranizowana w 2001 przez austriackiego reżysera Michaela Hanekego. Główną rolę w tym filmie zagrała francuska aktorka Isabelle Huppert.

Wyróżnienia[edytuj]

Powieści[edytuj]

  • bukolit. hörroman, Wien 1979
  • jesteśmy przynętą, kochanie! (wir sind lockvögel baby!), Reinbek 1970; wydanie polskie: W.A.B., 2009
  • Michael. Ein Jugendbuch für die Infantilgesellschaft, Reinbek 1972
  • Amatorki (Die Liebhaberinnen), Reinbek 1975; wydanie polskie: W.A.B., 2005
  • Wykluczeni (Die Ausgesperrten), Reinbek 1980; wydanie polskie: W.A.B., 2005
  • Pianistka (Die Klavierspielerin), Reinbek 1983; wydanie polskie: Sic!, 1997
  • Oh Wildnis, oh Schutz vor ihr, Reinbek 1985
  • Pożądanie (Lust), Reinbek 1989; wydanie polskie: W.A.B., 2007
  • Dzieci umarłych (Die Kinder der Toten), Reinbek 1995; wydanie polskie: W.A.B., 2009
  • Żądza (Gier), Reinbek 2000; wydanie polskie: W.A.B., 2007
  • Zazdrość (Neid) 2009 − opublikowana w Internecie
  • Babel, Podróż Zimowa; wydanie polskie: Agencja Dramatu i Teatru 2013

Dramaty[edytuj]

  • Was geschah, nachdem Nora ihren Mann verlassen hatte, 1977
  • Clara S., 1981
  • Burgtheater, 1983
  • Choroba, albo współczesne kobiety, 1984
  • Präsident Abendwind, 1987
  • Wolken.Heim, 1988
  • Totenauberg, 1991
  • Raststätte, 1994
  • Stecken, Stab und Stangl, 1996
  • Ein Sportstück, 1998
  • er nicht als er, 1998
  • In den Alpen
  • Das Werk
  • Prinzessinnendramen
  • Bambiland, 2003'

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Angelika Kuźniak: Jelinek: Trzeba tresować mnie jak psa, w: „Duży Format”, dodatek do „Gazety Wyborczej”, s. 16−17.
  2. a b Angelika Kuźniak: Jelinek: Trzeba tresować mnie jak psa…, s. 16−17.
  3. elfriedejelinek.com.
  4. Elfriede Jelinek opublikowała swoją powieść w Internecie, Serwis gazeta.pl, 2008-05-08, dostęp: 2009-10-19.
  5. zob: Prof. Małgorzata Sugiera z Uniwersytetu Jagiellońskiego, znawczyni twórczości Jelinek, w komentarzach po przyznaniu Nagrody Nobla w 2004 r: Czytelnia.onet.pl
  6. Np. wypowiedzi prof. Małgorzaty Sugiery i prof. Jacka Trznadla, zamieszczone w komentarzach po przyznaniu Nagrody Nobla w 2004 r: Czytelnia.onet.pl
  7. „Zrujnowany” Nobel, artykuł w portalu księgarskim ksiazka.net.pl, 2005-10-12. Dostęp: 2009-10-19.
  8. Cena Franze Kafky (cz.). Společnost Franze Kafky. [dostęp 2014-09-19].
  9. Elfriede Jelinek gewinnt den Mülheimer Dramatikerpreis | WAZ.de (niem.). derwesten.de, 3 czerwca 2009. [dostęp 2015-11-21].
  10. Elfriede Jelinek gewinnt den Mülheimer Dramatikerpreis 2011 (niem.). nachtkritik.de. [dostęp 2015-11-21].

Linki zewnętrzne[edytuj]