Pogrom w Radziłowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Pogrom w Radziłowie – pogrom ludności żydowskiej, który miał miejsce w 1941 roku. Wkrótce po ataku Niemiec na ZSRR w mieście Polacy z Radziłowa i okolicznych wsi zamordowali około 800 Żydów[1]. Wielu zostało rozstrzelanych, większość (około 500) zapędzono do stodoły i spalono żywcem 7 lipca 1941 roku.

Opis[edytuj | edytuj kod]

W nocy z 6 na 7 lipca we wsi zaczęli gromadzić się mieszkańcy okolicznych wiosek motywowani niechęcią do Żydów za domniemaną czy rzeczywistą kolaboracje z ZSRR (5 lipca miał miejsce pogrom w Wąsoszu)[2]. 7 lipca rano przybył oddział Einsatzgruppe B (Zichenau-Schroettersburg) dowodzony przez SS-Obersturmführer Hermanna Schapera[3][4]. Żołnierze zaczęli upokarzać ludność żydowską. Zmuszano ich do darcia świętych ksiąg, podpalenia i tańczenia wokół ogniska. Zaprzęgano ich do konnych wozów[5]. Polacy gromadzili Żydów na rynku, gdzie dotkliwie ich bito, kazano plewić trawę. Po kilku godzinach niemieckie oddziały odjechały. Żydów wyprowadzono na obrzeże miasta, wyłapywano po drodze, tych, którzy próbowali się ratować, zamknięto w stodole, którą później podpalono. Tych, którym udało się wydostać, zawracano. Szukano osób, którym udało się schronić, zabijano na miejscu, lub prowadzono do lodowni (miejsca, w którym gromadzono lód, zebrany zimą), gdzie ginęli od strzałów z broni lub od siekier[6]. Jednocześnie rabowano i zajmowano mienie żydowskie.

W Radziłowie w okresie PRL-u przy ul. Pięknej, gdzie znajduje się zbiorowa mogiła pomordowanych, umieszczono pomnik z napisem – błędnym, co do treści i daty – „W sierpniu 1941 r. faszyści zamordowali 800 osób narodowości żydowskiej, z tych 500 osób spalili w stodole. Cześć ich pamięci”.

Śledztwo w sprawie mordu, prowadzone przez Instytut Pamięci Narodowej w Białymstoku zostało zawieszone w 2010 roku z powodu braku możliwości postawienia zarzutów żyjącym sprawcom[7]. Zebrany materiał dowodowy wykazał, że zbrodnia dokonana została przez co najmniej kilkunastu ówczesnych mieszkańców Radziłowa i okolic[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Historia Gminy Radziłów, Gimnazjum w Radziłowie, 2011 [dostęp 2011-07-07].
  2. J. T. Gross, Sąsiedzi, Sejny 2000, s. 54–55, 69.
  3. Thomas Urban. Poszukiwany Hermann Schaper. „Rzeczpospolita”, 2001-09-01. „Nr 204”. [dostęp 2017-11-28]. [zarchiwizowane z adresu]. 
  4. Agnieszka Domanowska. Bo ten Żyd to był nikt. „Gazeta Wyborcza”. 261.7686, s. 5, 2012-11-08. [dostęp 2012-11-08]. 
  5. Radziłów - miejsce antysemickich wystąpień w 1941 r. http://www.sztetl.org.pl/ (dostęp 1 maja 2015).
  6. Zob. Anna Bikont, Mieli wódkę, broń i nienawiść, „Gazeta Wyborcza” 15 czerwca 2001. Cyt. za: http://www.niniwa22.esy.es (dostęp: 1 maja 2015).
  7. 15. Śledztwo w sprawie zamordowania w dniu 7 i 8 lipca 1941 r. w radziłowie obywateli polskich narodowości żydowskiej (S 47/11/Zn – poprzednia sygn. S 15/01/Zn).[1]
  8. Jan Jerzy Milewski. Stosunki polsko-żydowskie w Ostrołęckiem i Łomżyńskiem w latach trzydziestych i w czasie II wojny światowej. „Zeszyty Naukowe Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego”. t. 16, s. 175–176, 2002. Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe. ISSN 0860-9608. [dostęp 2014-07-21].