Einsatzgruppen w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Egzekucja Polaków przez Einsatzkommando w Lesznie, październik 1939
Egzekucja Polaków w okolicach Kalisza.

Einsatzgruppen w Polsce – działalność niemieckich grup Einsatzgruppen (Grup Operacyjnych) działających na terenie okupowanej Polski w latach 1939-1945. Funkcjonariusze tych grup stanowili zalążek nazistowskiego aparatu terroru na terenie okupowanej Polski - niemieckiej policji, Gestapo oraz Sicherheitspolizei i Sicherheitsdienstu.

Zadania oddziałów Einsatzgruppen[edytuj]

 Osobne artykuły: IntelligenzaktionOperacja Tannenberg.

Zadaniem oddziałów Einsatzgruppen była działalność na zapleczu wojsk niemieckich. Do Einsatzgruppen należało m.in. eksterminacja lub izolacja politycznych i ideologicznych wrogów III Rzeszy na operacyjnym zapleczu frontu na podstawie tzw. "List wrogów Rzeszy" - niem. "Sonderfahndungsbuch Polen". Zadanie to realizowano poprzez stosowanie bezwzględnego terroru i masowej eksterminacji aktywnych działaczy antyniemieckich i antyfaszystowskich. Działaniami tymi także objęto potencjalnych przeciwników (np. w Polsce uczestników powstania wielkopolskiego i śląskich oraz czołowych przedstawicieli inteligencji). Do zadań tych grup należało także zabezpieczanie zakładów przemysłowych, ważniejszych urządzeń komunalnych i strategicznych oraz zapasów surowców. Grupy te rekwirowały także archiwa państwowe i organizacji politycznych, zbiory dzieł sztuki.

Jednym z głównych zadań Einsatzgruppen była eksterminacja Żydów. Starano się przy tym, aby do zabijania Żydów przyłączała się miejscowa ludność ukraińska[2], litewska[3], polska[4] lub białoruska[5]. Niejednokrotnie miejscowa ludność często atakowała Żydów jeszcze zanim niemieckie oddziały zajęły dany region[6]. We Lwowie ulotki OUN wręczane przechodniom wzywały jawnie do mordów "Lachów, Żydów i komunistów niszcz bez litości, nie miej zmiłowania dla wrogów Ukraińskiej Rewolucji Narodowej"[7]. Na początku sierpnia 1941 dwie kompanie konnego regimentu SS Franza Magilli zostały oddelegowane do Pińska, gdzie pomagały Einsatzgruppen przygotować akcję wymordowania całej populacji Żydów – ponad 30 tys. osób. Od 3 lipca 1941 takie działania przeprowadziła we Lwowie prawdopodobnie Einsatzkommando policji bezpieczeństwa[8]. Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy z satysfakcją donosił w 1943, że od września "trwa planowa akcja ugrupowań narodowopolskich przeciw bandom komunistycznym", a policja bezpieczeństwa "wielokrotnie była adresatem różnych propozycji tychże ugrupowań", określających swe cele jako "wyniszczenie elementów komunistycznych, żydowskich i kryminalnych" RSHA cytował w swych raportach również konkretne wypadki antykomunistycznych akcji[9]. W ciągu wykonywania swoich zadań policja bezpieczeństwa popełniała wiele nadużyć i przestępstw nie tylko z punktu widzenia prawa międzynarodowego, ale także prawa niemieckiego, co było oczywiste nawet dla ówczesnych władz okupacyjnych[10].

Największą operacja przeprowadzoną przez Einzatzgruppen w 1942 otrzymała kryptonim Einsatz Reinhard.

 Osobny artykuł: Volksdeutscher Selbstschutz.

Organizacja Einsatzgruppen działających na terenie Polski[edytuj]

Członkowie Einsatzgruppen. Od lewej: Oberscharführer SD, Rottenführer Allgemeine SS, Untersturmführer Waffen-SS i Oberscharführer SD w czasie akcji aresztowania Żydów, Polska, wrzesień 1939 roku

Einsatzgruppen należały do hitlerowskiej policji bezpieczeństwa (Sipo) i służby bezpieczeństwa (SD). Oddziały te organizowane i koordynowane były przez Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy RSHA. W lipcu 1939 roku na mocy porozumienia pomiędzy szefem SD Heydrichem oraz naczelnym dowódcą lądowych sił Wehrmachtu utworzono 5 grup operacyjnych Einsatzgruppen, które zostały przydzielone do każdej z 5 armii. We wrześniu 1939 utworzono dwie kolejne grupy VI oraz "specjalnego przeznaczenia", które zostały użyte na Śląsku oraz w Wielkopolsce. Początkowo oddziału te nosiły nazwy od miejsca utworzenia, ale 4 września zwierzchnik SS Reinhard Heydrich w dalekopisie do dowódców wydał rozkaz reorganizacji oraz zmiany nazewnictwa[11]. Na terenie okupowanej Polski działały następujące oddziały Einsatzgruppen[11][12].

Zbrodnie Einsatzgruppen w Polsce[edytuj]

Sonderfahndungsbuch Polen – strona tytułowa. Nazwiska osób ze skrótami EK (Einsatzkomando) oraz EG (Einsatzgruppen) oznaczały osoby przeznaczone do eliminacji.
  • Einsatzgruppe IV dokonała w latach 1939-1940 licznych zbrodni na terenie Kujaw oraz Mazowsza głównie w Bydgoszczy i Warszawie:
    • Ta grupa operacyjna uczestniczyła dnia 5-9 września 1939 roku w represjach ludności polskiej w Bydgoszczy. Dnia 30 września 1939 została przerzucona do Warszawy i historycy przypisują jej aresztowanie prezydenta miasta Stefana Starzyńskiego[15]
    • Od początku października 1939 funkcjonariusze EG IV przeprowadzali w Warszawie szereg aresztowań i egzekucji w ramach regionalnego warszawskiego etapu akcji eliminacji polskiej inteligencji, tzw. Intelligenzaktion. Historycy szacują, że czwarta grupa operacyjna w egzekucjach w ogrodach sejmowych oraz innych czystkach etnicznych zamordowała w Warszawie od kilkuset do tysiąca osób[16].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Marian Olszewski: "Powstanie Wielkopolskie 1918-1919". Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1978.
  2. "Kolaboracja nacjonalistów ukraińskich z hitlerowskimi Niemcami rychło przekroczyła ramy czysto politycznej współpracy i gry interesów. Ukraińcy uczestniczyli w niemieckich akcjach eksterminacyjnych." [w:] Władysław Serczyk, Historia Ukrainy, 1979]; "Do największych wystąpień antyżydowskich doszło w Galicji Wschodniej (Zachodnia Ukraina), po tym jak ludność ukraińska w 22 miejscowościach odkryła w byłych więzieniach sowieckich 5300 trupów więźniów pomordowanych przez NKWD." [w:] Marek Wierzbicki, Polacy i Żydzi w zaborze sowieckim, 2001
  3. "Znacznie bardziej zacięta i antysemicko nastawiona była duża część ludności litewskiej, która — nie tylko w pierwszym momencie — licznie garnęła się do ochotniczych formacji współpracujących z Einsatzgruppen, a następnie z SS." [w:] Jerzy Tomaszewski, Józef Adelson, Najnowsze dzieje Żydów w Polsce: w zarysie (do 1950 roku), 1993"
  4. "Polska część miejscowej ludności okazuje poparcie dla egzekucji prowadzonych przez policję bezpieczeństwa, donosząc gdzie znajdują się żydowscy, rosyjscy i polscy bolszewicy." [Lech Niekrasz. Operacja "Jedwabne": mity i fakty, 2001 - fragment raportu Einsatzgruppe]
  5. "Na Białorusi Einsatzgruppe B raportowała, że miejscowej ludności nie można namówić do organizowania pogromów, mimo że nienawidzą Żydów i aprobują niemieckie działania. Przykładów czynnego udziału ludności w mordowaniu Żydów jest jednak w tych meldunkach co niemiara." [w:] Andrzej Żbikowski, U genezy Jedwabnego: Żydzi na kresach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej, wrzesień 1939-lipiec 1941, 2006
  6. Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego: Tomy 161-168, 1992
  7. "W instrukcjach wydanych przez OUN-R nakazywano, by wszędzie, gdzie wkraczają Niemcy, miasta i wioski były udekorowane niemieckimi flagami, by na głównych ulicach były postawione bramy triumfalne z napisami: : "Heil Hitler", "Sława OUN") "Sława Banderze", "Niech żyje niemiecka armia", "Niech żyje wódz Adolf Hitler". [w:] Włodzimierz Bonusiak, Kto zabił profesorów lwowskich?, 1989, str. 30
  8. "oraz na terenie działania Einsatzgruppe C w Galicji. W tym miejscu Hilberg wspomina o pogromie we Lwowie "scena masowych rabunków ze strony tutejszej ludności", w Tarnopolu i Czortkowie." [w:] Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego, Tomy 161-168, 1992, s. 5
  9. Włodzimierz Borodziej. Terror i polityka: policja niemiecka a polski ruch oporu w GG 1939-1944. 1985. str. 139
  10. Stanisław Nawrocki. Policja hitlerowska w tzw. Kraju Warty w latach 1939-1945 1970
  11. a b c Łukasz Gładysiak: "Zabijajcie wszystkich. Einsatzgruppen 1938-1941". Warszawa: Demart, 2012. ISBN 978-83-7427-879-9.
  12. Jochen Böhler, Klaus-Michael Mallmann, Jürgen Matthäus: "Einsatzgruppen w Polsce". Warszawa: Bellona, 2012. ISBN 978-83-11-11588-0.
  13. Stanisław Dąbrowa-Kostka, "Hitlerowskie afisze śmierci", KAW Warszawa 1983, str.39
  14. K. Radziwończyk, "Zbrodnie generała Streckenbacha", Warszawa 1966
  15. a b Tadeusz Kur: "Sprawiedliwość pobłażliwa". Warszawa: MON, 1975, s. 7.
  16. Maria Wardzyńska: Był rok 1939. Operacja niemieckiej policji bezpieczeństwa w Polsce. Intelligenzaktion. Kraków: Instytut Pamięci Narodowej, 2009, s. 39-75. ISBN 978-83-7629-063-8.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]