Nazwa Carlsruhe wzięła się od niemieckiego miasta Karlsruhe w Wirtembergii (na układzie którego Pokój był wzorowany) i oznacza oazę spokoju Karola – zasadźcami obu miejscowości byli możni o tym samym imieniu – późniejsze wirtemberskie miasto założył Karol Wilhelm von Baden-Durlach, natomiast śląską wieś – książę oleśnicki Karol Fryderyk Wirtemberski.
Polska nazwa miejscowości jest przetłumaczoną i skróconą wersją oryginalnej – pokój dawniej w języku polskim (i w dialekcie śląskim) oznaczał także stan wypływający z braku trosk i kłopotów w tym kontekście zatem rozumiany był jako spokój. Wariantywna polska forma pojawiła się w 1784 r. jako Pokoi. Od połowy XIX w. polską nazwę zapisywano jako Pokoy, Pokóy i w końcu Pokój[4], tę ostatnią wymieniał chociażby Józef Lompa w 1847 r.[5].
Obecną nazwę wsi zatwierdzono administracyjnie 12 listopada 1946 r.[6].
W 1748 r. książę oleśnicki Karol Fryderyk Wirtemberski wybrał te okolice na założenie swojej letniej rezydencji. Wcześniej funkcjonował tu jego niewielki pałacyk myśliwski. Podobnie jak oryginalne Karlsruhe, było to założenie na planie gwiazdy, co jest do dziś widoczne w układzie ulic i wyróżnia tę miejscowość spośród wielu innych założonych w ramach kolonizacji fryderycjańskiej. Dbano w Pokoju nie tylko o smak artystyczny, ale także i walory moralne, edukacyjne i wychowawcze. Rozbudowę wsi kontynuował jego zmarły bezpotomnie syn – Karol Krystian Erdmann Wirtemberski. Wzniósł on m.in. murowany pałac, a także kościół ewangelicki. Później tradycje rodzinnego mecenatu rozwijał dalej książę Eugeniusz Wirtemberski, kompozytor i generał, na którego cześć postawiono później w parku pomnik lwa śpiącego oraz popiersie w pobliżu pałacu. W latach 1806–1807 na dworze księcia działał kompozytor Carl Maria von Weber. Od lat XIX w. książę rozbudowywał miejscowość, podobnie jak jego syn Eugeniusz Erdmann Wirtemberski i trzy kolejne pokolenia książąt wirtemberskich, dzięki którym powstał m.in. kompleks 400 ha stawów.
Od końca XVIII w. wieś posiadała pieczęć sądową, na której wizerunku przedstawiono w polu dzielonym w słup po prawej trzy poroża jelenia, po lewej pół pruskiego orła z jabłkiem w szponach[7].
W połowie XIX w. mieszkańcy miejscowości mówili zarówno po niemiecku, jak i po polsku[8], jednak w przeciwieństwie do okolicznych wiosek (z terenu dzisiejszej gminy Pokój) dominowała tu ludność niemieckojęzyczna. Ponadto większość mieszkańców była ewangelikami, we wsi funkcjonowała także społeczność katolicka i żydowska.
Pod koniec II wojny światowej – 22 stycznia 1945 r. do wsi wkroczyła Armia Czerwona (oddziały 3 Gwardyjska Armia Pancerna 1 Frontu Ukraińskiego). Podczas walk zginęło 64 Sowietów (na miejscu ich grobów ekshumowanych później na cmentarz w Kędzierzynie-Koźlu wzniesiono pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej)[13]. Wkraczające oddziały radzieckie dopuściły się zbrodni wojennej, rozstrzeliwując 110 mieszkańców oraz pensjonariuszy przytułku Sankt Anna[14]. Miasto uległo niszczeniu, pałac zburzono, a park został zdewastowany[15].
cmentarz ewangelicko-augsburski założony w 1755 r. przy ul. 1 Maja, (figury z bramy wejściowej pierwotnie stały za kościołem ewangelickim, przy zejściu do krypty Wirtembergów
dom „Mateusza”, ul. Brzeska 1, murowano-drewniany, z XVIII w.
dom (ruina), ul. Brzeska 20, XIX w.
dom, ul. Kościelna 1 (d. 5), murowano-drewniany, z XIX w.
dawny dom parafialny gminy ewangelickiej, ul. 1 Maja 11, 1928–1929
pastorówka (plebania), ul. 1 Maja 12
dom, ul 1 Maja 18 – murowano-drewniany, XIX w.
dom, ul. Namysłowska 5, z XIX w.
dom, ul. Wolności 36 (d. 16), z XIX w.
Nieistniejące zabytki:
Pałac w Pokoju – znajdował się na terenie dzisiejszego ronda Jana Pawła II, pierwotnie w jego miejscu stał drewniany pałacyk myśliwski z 1749 r. (spłonął w 1751 r.). Nową, murowaną (od 1779 r. dwukondygnacyjną) rezydencję wzniesiono na planie kwadratu w 1752 r. Na czterech rogach znajdowały się okrągłe wieżyczki kryte kopułami. W 1779 r. postawiono centralnie ośmioboczną wieżę, również zwieńczoną dachem kopulastym. Pałac otaczało 8 oficyn dworskich. Po II wojnie światowej zniszczony obiekt wysadzono w powietrze[17].
↑Józef Lompa, Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej, Głogówek 1847, s. 28.
↑Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z1946r. Nr142,poz.262 (ISAP)).
↑AleksandraA.Starczewska-WojnarAleksandraA., Odciśnięta pamięć wspólnoty: prawne i komunikatywne funkcje pieczęci gmin wiejskich na przykładzie zachodnich powiatów rejencji opolskiej w latach 1816-1933, Archiwalne Źródła Tożsamości, Opole: Archiwum Państwowe w Opolu: Uniwersytet Opolski, 2020, s. 393, ISBN978-83-956475-6-7(pol.).
↑Mateusz P.M.P.AdamczykMateusz P.M.P., Namysłowskie pomniki Wielkiej Wojny. Upamiętnienia poległych w czasie I wojny światowej na terenie powiatu namysłowskiego, Wrocław–Opole: Wydawnictwo „Gajt” & Instytut Śląski, 2025, s. 213–219, ISBN978-83-66292-44-4, ISBN978-83-7126-469-6.
↑Czesław Czubryt, Jerzy Michasiewicz, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Warszawa 1988, ISBN83-217-2709-3, s. 497.
Mateusz P.M.P.AdamczykMateusz P.M.P., Namysłowskie pomniki Wielkiej Wojny. Upamiętnienia poległych w czasie I wojny światowej na terenie powiatu namysłowskiego, Wrocław–Opole: Wydawnictwo „Gajt” & Instytut Śląski, 2025, s. 213–219, ISBN978-83-66292-44-4, ISBN978-83-7126-469-6.
50°54′09″N 17°50′14″E/50,902500 17,837222
.jpg)
.jpg)
