Państwowa Komunikacja Samochodowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „PKS”. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Autobus Autosan A1012T z PKS Bielsko-Biała
Autosan A1010M „Medium” z PKS Katowice
Autobus PKS na trasie Kazimierz Dolny-Puławy, początek lat. 50.
Dworzec PKS w Ostrołęce, lata 70.
Perony dworca PKS w Pułtusku, lata 70.
Dworzec PKS w Sulechowie

Państwowa Komunikacja Samochodowa (PKS, 1983-1990 jako Krajowa Państwowa Komunikacja Samochodowa) – byłe państwowe przedsiębiorstwo usługowe w Polsce zajmujące się transportem publicznym.

Przedsiębiorstwo utworzono w 1945 roku i do lat 90. było ono wyłącznie państwowe, o zasięgu ogólnokrajowym (poza międzynarodowymi liniami autokarowymi PKS, m.in. wycieczki do Europy Zachodniej).

Historia[edytuj]

W kwietniu 1945 powołano w Warszawie Państwowy Urząd Samochodowy, z którego wyłonione zostały Wojewódzkie Urzędy Samochodowe. 1 lipca 1945 PUS w Warszawie zawiadomił Wojewódzkie Urzędy Samochodowe o wydzieleniu organizacji samochodowej pod nazwą Państwowa Komunikacja Samochodowa[1].

Podstawą do prawnego usamodzielnienia się przedsiębiorstwa był dekret Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 1946 o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego „Państwowa Komunikacja Samochodowa” (Dz. U. z 1946 r. Nr 4, poz. 31).

Pierwsze przewozy pasażerskie odbywały się za pomocą samochodów ciężarowych, adaptowanych do przewozu osób[2].

Do lat 80. PKS obsługiwało niemal całość autobusowego transportu podmiejskiego i dalekobieżnego oraz przewóz towarów samochodami ciężarowymi. Oprócz PKS pozamiejskim transportem osób zajmowały się trzy spółdzielnie: Krajowa Spółdzielnia Komunikacyjna w Poznaniu, Spółdzielnia Pracy Kierowców i Pracowników Samochodowych „Autonaprawa” w Zamościu i Spółdzielnia Pracy Transportowo-Spedycyjna „Transped” w Lublinie.

Od 1960 r. przedsiębiorstwa PKS były przyporządkowane wojewódzkim radom narodowym i działały w Zjednoczeniu Państwowej Komunikacji Samochodowej[3].

W latach 80. nastąpił pierwszy podział spółki na przedsiębiorstwa autobusowe (obsługujące ruch regionalny i w ograniczonym zakresie podmiejski i w małych miastach wewnątrzmiejski) oraz branżowe spółki zajmujące się przewozami samochodami ciężarowymi[4].

Zjednoczenie Państwowej Komunikacji Samochodowej uległo likwidacji 1 stycznia 1982 roku, tak jak wszystkie inne zjednoczenia[5]. W 1983 roku istniały w statusie samodzielnego przedsiębiorstwa państwowego następujące Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w (we): Białymstoku, Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Kielcach, Koszalinie, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Olsztynie, Opolu, Poznaniu, Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie, Wrocławiu, Zielonej Górze[6], odpowiednio do dawnych 17 województw. 28 lutego 1983 14 z 17 przedsiębiorstw PKS dobrowolnie zrzeszyło się w przedsiębiorstwo państwowe Krajowa Państwowa Komunikacja Samochodowa. Do Krajowej Państwowej Komunikacji Samochodowej nie przystąpiły przedsiębiorstwa PKS w: Koszalinie, Olsztynie i Warszawie[7][8].

W wyniku transformacji ustrojowej przedsiębiorstwo Krajowa Państwowa Komunikacja Samochodowa oraz pozostałe 3 przedsiębiorstwa PKS podzielono w 1990 roku na 176 przedsiębiorstw. Część podmiotów została zlikwidowana, przebranżowiła się, uległa konsolidacji bądź prywatyzacji. W XXI wieku część PKS-ów skomunalizowano. Na koniec września 2011 roku działało 147 przedsiębiorstw wywodzących się z dawnego PKS: PPKS Koło (w likwidacji), 35 jednoosobowych spółek skarbu państwa, 42 przedsiębiorstwa samorządowe, 49 spółek pracowniczych, 21 prywatnych (Mobilis, Veolia)[9].

Po 1992 r. część spośród przedsiębiorstw PKS należących do Skarbu Państwa używało (używa) nazwy Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej (PPKS).

1 października 1996 przekazane zostały kompetencje organu założycielskiego z Ministerstwa Transportu i Gospodarki Morskiej do wojewodów[10].

Przedsiębiorstwa PKS wykonują najczęściej przewozy lokalne zgodnie z Urzędowym Rozkładem Jazdy, na zlecenie władz gmin, powiatów i urzędów marszałkowskich. W kilkunastu mniejszych miejscowościach w kraju (oraz w Warszawie – w ramach ZTM, Gdyni – w ramach ZKM, Łodzi jako podwykonawca MPK i Lubinie w wyniku wygranych przetargów) obsługują także komunikację miejską.

Popularność skrótu PKS wykorzystali również niektórzy przedsiębiorcy prywatni, którzy tworząc nowe przedsiębiorstwa nadali im nazwy pozwalające na stworzenie takiego skrótu. Przykładowo firma Prywatna Komunikacja Samochodowa, K. A. R. Szostek (skrót PKS Straszydle) ze wsi Straszydle w województwie podkarpackim[11].

Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej[edytuj]

Po podziale w 1990 r., przed przystąpieniem do dalszych przekształceń, działały następujące przedsiębiorstwa:

Istniejące PKS[edytuj]

Obecnie działalność pod szyldem PKS prowadzą następujące przedsiębiorstwa:

Przekształcone PKS i PPKS[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. http://www.pks.poznan.pl/o-firmie-historia,10 Oficjalna strona PKS Poznań S.A.
  2. Roman Majewski. Autosan był przy narodzinach PKS. „Polskie Autobusy”. Nr 3(9), maj 2006. ISSN 1734-4425. [dostęp 2012-07-17]. 
  3. M.P. z 1959 r. Nr 13, poz. 43
  4. Zbigniew Taylor, Ariel Ciechański. Przekształcenia własnościowe przedsiębiorstw PKS w nowej sytuacji gospodarczej. „Przegląd Geograficzny”. 79, s. 5–44. PAN. 
  5. M.P. z 1981 r. Nr 32, poz. 286
  6. Dz. U. z 1983 r. Nr 9, poz. 47.
  7. http://www.pkswalcz.pl/firma.php?id_strony=124&id_grupy=2&id_dzialu=2&lang=pl.
  8. Dz. U. z 1988 r. Nr 8, poz. 57.
  9. PKS daleko od szosy. Bolesny upadek transportowego kolosa.
  10. [1] [dostęp 2012-07-17].
  11. Serwis firmy Prywatna Komunikacja Samochodowa, K. A. R. Szostek, [dostęp: 7 maja 2012].

Linki zewnętrzne[edytuj]