Pyrzany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 52°39'22"N 14°58'11"E
- błąd 38 m
WD 52°39'N, 14°58'E, 52°43'N, 14°57'E
- błąd 2290 m
Odległość 750 m
Pyrzany
wieś
Ilustracja
Panorama wsi Kozaki na jednym z budynków w Pyrzanach
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat gorzowski
Gmina Witnica
Liczba ludności (2011) 290[1]
Strefa numeracyjna 95
Kod pocztowy 66-460
Tablice rejestracyjne FGW
SIMC 0188386
Położenie na mapie gminy Witnica
Mapa konturowa gminy Witnica, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Pyrzany”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Pyrzany”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Pyrzany”
Położenie na mapie powiatu gorzowskiego
Mapa konturowa powiatu gorzowskiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Pyrzany”
Ziemia52°39′22″N 14°58′11″E/52,656111 14,969722
Centralny plac w Pyrzanach z widocznymi fundamentami dawnego kościoła. W tle – na obelisku – tablica poświęcona ks. Michałowi Krallowi
Mieszkańcy wsi przy kościele (1967)

Pyrzanywieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie gorzowskim, w gminie Witnica.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.

Nazwa wsi[edytuj | edytuj kod]

W dokumentach historycznych wieś występuje jako: Pyrene, Pirene, Pyren. Ks. Stanisław Kozierowski opowiadał się w swoich pracach za nadaniem wsi nazwy "Pieranie". Wśród polskich kolejarzy rozpowszechniła się nazwa "Pierzany". Z kolei pierwsi polscy osadnicy wieś nazywali "Fabianówką" (od nazwiska urzędującego sołtysa). Przybyli wkrótce przesiedleńcy ze wsi Kozaki pragnęli dla miejscowości nazwy "Nowe Kozaki". Dopiero w listopadzie 1945 uchwalono ostatecznie urzędową nazwę wsi – Pyrzany[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rodowód wsi sięga średniowiecza. Początkowo zamieszkiwana była przez ludność słowiańską trudniącą się głównie rybactwem na Warcie i jej rozlewiskach. Po przeprowadzonych w drugiej połowie XVIII w. wielkich melioracjach dolnego odcinka Warty, czyli błot nadwarciańskich, rybołówstwo na tym terenie straciło na znaczeniu, a mieszkańcy zajęli się uprawą roślin i hodowlą zwierząt (głównie bydła)[3]. W 1772 oraz 1840 wieś nawiedziły duże pożary (po pierwszym z nich zmieniono rozplanowanie wsi i odbudowano ją w nieco innym miejscu niż dotychczas)[2]. W XVIII w. w okolicy działało kilka hut szkła, a w samych Pyrzanach zbudowano duży magazyn wyrobów szklanych oraz towarowy port rzeczny[2]. Po II wojnie światowej wieś została zasiedlona przez repatriantów ze wsi Kozaki na Ukrainie.

Liczba mieszkańców[edytuj | edytuj kod]

Rok 1809 1861 1933 1946 1978 2000 2011
Liczba mieszkańców[2] 270 707 719 443 330 299 287

Malowidło[edytuj | edytuj kod]

Repatrianci przez wiele lat pielęgnowali pamięć o miejscu swego pochodzenia. Dobitnym tego dowodem było namalowanie na zewnętrznej ścianie pierwszego zbudowanego od podstaw domu mieszkalnego w Pyrzanach – panoramy przedstawiającej wieś Kozaki (autor malowidła: Bronisław Iśków – dawny mieszkaniec Kozaków). Jest to najprawdopodobniej jedyny tego typu obiekt na tzw. "Ziemiach Odzyskanych"[2]. Na początku XXI w. właściciele budynku przystąpili do jego ocieplania, co spowodowało częściowe zasłonięcie malowidła. Na skutek protestów prace termomodernizacyjne na tej ścianie zostały wstrzymane[4].

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Data wybudowania kościoła w Pyrzanach nie jest znana. Pierwsza źródłowa informacja o budowie kościoła (po pożarze poprzedniego) pochodzi z 1778[2]. Przetrwał on zaledwie kilkadziesiąt lat i uległ zniszczeniu podczas pożaru wsi w 1840[2]. Również kolejny ryglowy kościół przetrwał przez podobny czas i w 1900 r. został rozebrany[2]. Zastąpił go murowany kościół, który funkcjonował do końca II wojny światowej[2]. Przybyli do Pyrzan polscy repatrianci nie zasiedlili go jednak z niewyjaśnionych do końca przyczyn (powodem mogło być uszkodzenie budynku[2] lub niechęć osadników do zajmowania obcej, protestanckiej świątyni[3]). Kościół ten został z czasem rozebrany (pozostały tylko fundamenty).

Do celów sakralnych przysposobiona została dawna wiejska świetlica, która pełni tę funkcję do dnia dzisiejszego. Pierwszym proboszczem został ks. Michał Krall, który przybył tu razem z osadnikami. W 1985 r. na niewielkim obelisku znajdującym się przy ruinach przedwojennego kościoła umieszczono tablicę poświęconą jego osobie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Pyrzany w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2021-02-15] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. a b c d e f g h i j Pyrzany. witnica.pl. [dostęp 2013-10-13].
  3. a b Piotr Chara: Kostrzyn nad Odrą Bastion historii i przyrody. Amistad Sp. z o.o.- Program Polska Turystyczna.p[l, 2008, s. 112-113. ISBN 978-83-7560-046-9.
  4. Aleksandra Szymańska: Trzeba ratować panoramę wschodniej wsi Kozaki!. gazetalubuska.pl. [dostęp 2013-10-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]