Województwo tarnopolskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
województwo tarnopolskie
województwo
1921–1939
Herb
Herb województwa tarnopolskiego
Państwo  II Rzeczpospolita
Data powstania 23 grudnia 1920 / 1 września 1921[1]
Stolica Tarnopol
Wojewoda Tomasz Malicki
Powierzchnia 16 533 km²
Populacja (1931)
• liczba ludności

1 600 400
• gęstość 97 os./km²
Tablice rejestracyjne TR
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
ul. 29 Listopada 4
Tarnopol
Podział administracyjny
Plan województwa tarnopolskiego
Liczba powiatów ziemskich 17
Liczba gmin miejskich 36
Liczba gmin wiejskich 169
Położenie na mapie II Rzeczypospolitej
Poland Voivodeships adminstrative division 1930 Tarnopol Voivodeship.svg
Portal Portal Polska
Urząd Wojewódzki Tarnopolski w Tarnopolu (2012)
Województwo tarnopolskie w szczegółowych danych statystycznych spisu powszechnego z 30 IX 1921 i spisu powszechnego z 9 XII 1931 r.
Województwo tarnopolskie – oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1921
Skorowidz miejscowości 1921 – szczegółowe dane GUS spisu powszechnego 1921 – województwo tarnopolskie
Województwo tarnopolskie – oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1931

Województwo tarnopolskiewojewództwo II Rzeczypospolitej utworzone 23 grudnia 1920[2] ze stolicą w Tarnopolu. Innymi głównymi miastami województwa były Złoczów, Brody, Brzeżany i Zbaraż[3].

Demografia[edytuj]

Ludność województwa liczyła w roku 1921 – 1 428 520[4][5], w roku 1931 – 1 600 400 mieszkańców[6].

Ludność województwa tarnopolskiego według deklarowanej narodowości 1921[edytuj]

Według Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z 30 IX 1921[12][13].

Ludność województwa tarnopolskiego według deklarowanego wyznania 1921[edytuj]

Według Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z 30 IX 1921[14].

Ludność województwa tarnopolskiego w powiatach według deklarowanego języka ojczystego 1931[edytuj]

Województwo tarnopolskie
Powiat Polacy[15] Ukraińcy[a][b][c][16] Żydzi[17] Niemcy[18] Ogółem
borszczowski 46 153 (44,69%) 52 612 (50,94%) 4 302 (4,16%) 23 (0,02%) 103 277
brodzki 32 843 (35,99%) 50 490 (55,33%) 7 640 (8,37%) 165 (0,18%) 91 248
brzeżański 48 168 (46,39%) 51 757 (49,85%) 3 716 (3,58%) 6 (0,0%) 103 824
buczacki 60 523 (43,52%) 70 336 (50,58%) 8 059 (5,79%) 139 062
czortkowski 36 486 (43,43%) 40 866 (48,65%) 6 474 (7,71%) 102 (0,12%) 84 008
kamionecki 41 693 (50,78%) 35 178 (42,84%) 4 737 (5,83%) 429 (0,53%) 82 111
kopyczyniecki 38 158 (43,06%) 45 196 (51,0%) 5 164 (5,83%) 37 (0,04%) 88 614
podhajecki 46 710 (48,83%) 45 031 (47,07%) 3 464 (3,62%) 381 (0,4%) 95 663
przemyślański 52 269 (58,14%) 32 777 (36,46%) 4 445 (5,0%) 367 (0,41%) 89 908
radziechowski 25 427 (36,68%) 39 970 (57,67%) 3 277 (4,73%) 583 (0,84%) 69 313
skałacki 60 091 (67,35%) 25 369 (28,44%) 3 654 (4,1%) 84 (0,09%) 89 215
tarnopolski 93 874 (66,01%) 42 374 (29,79%) 5 836 (4,1%) 34 (0,02%) 142 220
trembowelski 50 178 (59,51%) 30 868 (36,61%) 3 173 (3,76%) 5 (0,0%) 84 321
zaleszczycki 27 549 (38,25%) 41 147 (57,13%) 3 261 (4,53%) 26 (0,0%) 72 021
zbaraski 32 740 (49,92%) 29 609 (45,15%) 3 142 (4,79%) 7 (0,0%) 65 579
zborowski 39 624 (48,67%) 39 174 (48,12%) 2 522 (3,1%) 12 (0,0%) 81 413
złoczowski 56 628 (47,74%) 55 381 (46,69%) 6 066 (5,11%) 405 (0,34%) 118 609
Ogółem (tys.): 789,1 (49,3%) 728,1 (45,5%) 78,9 (4,93%) 2,7 (0,17%) 1 600,4

Ogółem

  • Polacy – 789,1 tys. (49,3%)
  • Ukraińcy – 728,1 tys. (45,5%)
  • Żydzi – 78,9 tys. (4,93%)
  • Niemcy – 2,7 tys. (0,17%)

Według Drugiego Powszechnego Spisu Ludności z 9 XII 1931 r.[19]

Ludność województwa tarnopolskiego w powiatach według deklarowanego wyznania 1931[edytuj]

Województwo tarnopolskie
Powiat rzymskokatolickie greckokatolickie judaizm protestantyzm Ogółem
borszczowski 28 432 (27,53%) 65 248 (63,18%) 9 353 (9,06%) 18 (0,02%) 103 277
brodzki 22 521 (24,68%) 57 813 (63,36%) 10 360 (11,35%) 254 (0,28%) 91 248
brzeżański 41 962 (40,42%) 54 200 (52,2%) 7 151 (6,89%) 17 (0,02%) 103 824
buczacki 51 311 (36,9%) 76 995 (55,37%) 10 568 (7,6%) 139 062
czortkowski 33 080 (39,38%) 42 781 (50,92%) 7 845 (9,34%) 200 (0,24%) 84 008
kamionecki 29 828 (36,33%) 45 075 (54,9%) 6 700 (8,26%) 400 (0,49%) 82 111
kopyczyniecki 31 202 (35,21%) 49 955 (56,37%) 7 291 (8,23%) 78 (0,09%) 88 614
podhajecki 38 003 (39,73%) 52 613 (55,0%) 4 786 (5,0%) 35 (0,04%) 95 663
przemyślański 38 475 (42,79%) 43 975 (48,91%) 6 860 (7,72%) 452 (0,51%) 89 908
radziechowski 17 945 (25,89%) 42 894 (61,88%) 6 934 (10,0%) 1 256 (1,81%) 69 313
skałacki 45 631 (51,15%) 24 752 (38,95%) 8 486 (9,51%) 228 (0,26%) 89 215
tarnopolski 63 286 (44,5%) 60 870 (42,8%) 17 684 (12,43%) 182 (0,13%) 142 220
trembowelski 38 979 (46,23%) 40 437 (47,96%) 4 845 (5,75%) 9 (0,01%) 84 321
zaleszczycki 17 917 (24,88%) 48 025 (66,68%) 5 965 (8,28%) 32 (0,0%) 72 021
zbaraski 24 855 (37,9%) 36 235 (55,25%) 3 997 (6,09%) 175 (0,27%) 65 579
zborowski 26 239 (32,23%) 49 507 (60,81%) 5 056 (6,21%) 41 (0,05%) 81 413
złoczowski 36 937 (31,14%) 70 596 (59,52%) 10 236 (8,63%) 352 (0,30%) 118 609
Ogółem (tys.): 586,6 (36,65%) 871,9 (54,48%) 134,1 (8,38%) 3,7 (0,23%) 1 600,4

Ogółem

Według Drugiego Powszechnego Spisu Ludności z 9 XII 1931 r.[20]

Administracja państwowa II Rzeczypospolitej, wbrew oficjalnie głoszonemu stanowisku, za Polaków uważała faktycznie wyłącznie ludność rzymskokatolicką, uznając że podział wyznaniowy pokrywa się z narodowościowym[21].

Podział administracyjny[edytuj]

Powierzchnia powiatów według stanu na 1939 r., w przypadku wcześniejszego zniesienia lub zmiany przynależności wojewódzkiej powiatu na ostatni rok istnienia w ramach danego województwa. Liczba ludności na podstawie spisu powszechnego z 1931 r., w przypadku powiatów zniesionych lub przeniesionych przed tą datą, dane ze spisu powszechnego z 1921 r.

Powiat Pow. [km²] Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo tarnopolskie
borszczowski 1 067 103 300 POL Borszczów COA.svg Borszczów 6 235
brodzki 1 125 91 300 POL Brody COA.svg Brody 16 400
brzeżański 1 135 103 800 POL Brzeżany COA.svg Brzeżany 11 600
buczacki 1 208 139 100 POL Brody COA.svg Buczacz 11 100
czortkowski 734 84 000 POL Czortków COA.svg Czortków 19 000
husiatyński (do 1925)1 873 85 991 POL Husiatyn COA.svg Husiatyn 2 104
kamionecki 1 000 82 100 POL Kamionka Strumiłowa COA.svg Kamionka Strumiłowa 7 935
kopyczyniecki (od 1925)1 841 88 600 POL Kopyczyńce COA.svg Kopyczyńce 8 732
podhajecki 1 018 95 700 POL Podhajce COA.svg Podhajce 5 743
przemyślański 927 89 900 POL Przemyślany COA.svg Przemyślany 5 391
radziechowski 1 022 69 300 POL Radziechów COA.svg Radziechów 5 440
skałacki 876 89 200 POL Skałat COA.svg Skałat 7 223
tarnopolski 1 231 142 200 POL Tarnopol COA.svg Tarnopol 33 900
trembowelski 789 84 300 POL Trembowla COA.svg Trembowla 7 840
zaleszczycki 684 72 000 POL Zaleszczyki COA.svg Zaleszczyki 4 114
zbaraski 740 65 600 POL Zbaraż COA.svg Zbaraż 7 673
zborowski 941 81 400 POL Zborów COA.svg Zborów 5 182
złoczowski 1 195 118 600 POL Złoczów COA.svg Złoczów 13 000
1 1 lipca 1925 przeniesiono siedzibę urzędu starostwa powiatu husiatyńskiego z Husiatyna do Kopyczyniec a nazwę powiatu zmieniono na powiat kopyczyniecki (M.P. z 1925 r. Nr 160, poz. 717).

Wojewodowie tarnopolscy w II Rzeczypospolitej[edytuj]

Wojewodowie
Wicewojewodowie

Miasta i miasteczka[edytuj]

Synteza[edytuj]

Ulica Sobieskiego w Złoczowie

W latach międzywojennych istniały trzy rodzaje jednostek osadniczych o charakterze topograficznie miejskim: miasto, miasteczko i osada miejska. Na terenie woj. tarnopolskiego występowały dwie formy (miasta i miasteczka).

Określenie miasto miało w latach międzywojennych trojakie znaczenie. Mogło odnosić się wyłącznie do charakteru prawnego miejscowości (a więc typu jednostki administracyjnej), co nie znaczyło automatycznie, że „miasto administracyjne” faktycznie posiadało prawa miejskie. Podstawą zaliczenia danej miejscowości do grupy miast było tzw. kryterium administracyjne, jako najwięcej odpowiadające rozwojowi stosunków i życia. Mimo że większość miast prawnych prawa miejskie posiadała, wiele z nich miało zaledwie prawa miasteczka, a niektóre miasta (np. Nisko w woj. lwowskim) były wręcz wsiami[4].

Odwrotnie, wiele miasteczek – a więc faktycznie posiadających prawa miasteczka, a nawet prawa miejskie (np. Jezierzany) – były gminami wiejskimi (chodzi tu o gminy jednostkowe sprzed komasacji w gminy zbiorowe w 1934 roku)[4]. Jednostki te w ogólnych publikacjach nie są zaliczane do miast (a więc nie wpływają na liczbę miast województwa), co jednak lekceważy fakt posiadania praw miasteczka (poniższa tabela je uwzględnia z zachowaną dystynkcją).

Wreszcie, niektóre miejscowości posiadały w nazwie wyraz Miasto – pisany wielką literą – mimo braku praw miejskich (np. Narajów Miasto). Wyraz ten stanowił integralną część nazwy miejscowości (choć nie przesądzał bynajmniej jej charakteru topograficznego), aby odróżnić ją od innej (topograficznie wiejskiej) miejscowości o identycznej nazwie w tej samej okolicy (np. Narajów-Wieś)[4].

Miasta prawne galicyjskie (województwa krakowskie, lwowskie, stanisławowskie i tarnopolskie) należały do trzech kategorii:

  • miasta o własnym statucie
  • miasta rządzące się ustawą z 13 marca 1889 roku[24]
    • miasta należące do tej kategorii posiadały wszystkie przywileje miast (prawa miejskie), z wyjątkiem miasteczka Buczacz
  • miasta rządzące się ustawą z 3 lipca 1896 roku[25]
    • miasta należące do tej największej kategorii posiadały najczęściej przywileje a) miasteczek, rzadziej b) miast a czasem wyjątkowo (7 miejscowości) niektóre były c) wsiami

13 lipca 1933 roku weszła w życie ustawa o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego, stanowiąca znoszenie miast o liczbie mieszkańców niższej niż 3000 w drodze rozporządzeń Rady Ministrów, a większych miast w drodze ustawodawczej[26]. Ustawa z 3 lipca 1896 roku przestała obowiązywać w ciągu roku od wejścia w życie ustawy (czyli do lipca 1934), przez co miasta i miasteczka rządzące się ustawą z 1896 roku i liczące powyżej 3000 mieszkańców zostały automatycznie podniesione do rangi miast objętych ustawą z 1889 roku[27]. Tak więc 31 miast/miasteczek rządzących się ustawą z 1896 roku i liczących w 1933 roku mniej niż 3000 mieszkańców, a także 8 (9[28]) gmin miejskich będących wsiami (niezależnie od liczby ludności) zostałyby według nowego prawa przekształcone w gminy wiejskie. Jednakże indywidualnymi rozporządzeniami za miasta uznano 20 mniejszych miast[29] oraz wszystkie wsie[28] stanowiące gminy miejskie[30]. Równocześnie do rzędu miast podniesiono także trzy dotychczasowe gminy wiejskie[31]. Na mocy ustawy z 1933 łącznie 12 miejscowości (w tym jedna wieś) utraciło status gmin miejskich[32].

W poniższej tabeli umieszczono wszystkie miasta i miasteczka województwa tarnopolskiego obu typów z podziałem na charakter prawny (rodzaj jednostki administracyjnej) i przywileje (prawa miejskie/miasteczka).

Wykaz[edytuj]

Stan ludności: na 30 września 1921 roku (niezależnie od statusu jednostki w 1921 roku)
Główne źródło: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XV – Województwo Tarnopolskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923
Źródła uzupełniające: Dzienniki Ustaw, przedstawione w przypisach

Herb Miejscowość Charakter prawny Przywileje Powiat Liczba mieszk.
POL Barysz COA.svg Barysz Miasto Miasteczko[33] buczacki 4 747
POL Białobożnica COA.png Białobożnica Gmina wiejska Miasteczko czortkowski 1 296
UKR Biały Kamień 1682 COA.png Biały Kamień[34] Gmina wiejska Miasteczko złoczowski 1 515
Coat of Arms Bilche-Zolote Ternopil Oblast.png Bilcze (Złote) Gmina wiejska Miasteczko borszczowski 2 946
POL Borszczów COA.svg Borszczów Miasto Miasteczko[33] borszczowski 5 011
POL Brody COA.svg Brody Miasto Miasto brodzki 10 867
POL Brzeżany COA.svg Brzeżany Miasto Miasto brzeżański 10 083
POL Brody COA.svg Buczacz Miasto Miasteczko[33] buczacki 7 517
POL Budzanów COA.svg Budzanów Miasto Miasteczko[33] trembowelski 4 548
POL Busk COA.svg Busk Miasto Miasto kamionecki 6 148
UKR Cholojow 1870 COA.png Chołojów Gmina wiejska Miasteczko radziechowski 4 151
POL Chorostków COA.png Chorostków Gmina wiejska[35] Miasteczko[35] husiatyński[36] 6 499
POL Czortków COA.svg Czortków Miasto Miasto czortkowski 5 191
UKR Dobrotwór COA.png Dobrotwór Gmina wiejska Miasteczko kamionecki 2 979
Dunaiv coat of arms.svg Dunajów Gmina wiejska Miasteczko przemyślański 2 184
UKR Dźwinogród COA.jpg Dźwinogród[37] Gmina wiejska Miasteczko borszczowski 430
POL Gliniany COA.svg Gliniany Miasto Miasteczko[33] przemyślański 4 355
POL Gołogóry COA.png Gołogóry Gmina wiejska Miasteczko złoczowski 2 447
POL Gródek COA.svg Gródek Gmina wiejska Miasteczko zaleszczycki 923
POL Grzymałów COA.svg Grzymałów Miasto Miasteczko[33] skałacki 2 748
POL Husiatyn COA.svg Husiatyn Miasto Miasto husiatyński[36] 2 104
POL Jagielnica COA.png Jagielnica Miasto[38] Miasteczko czortkowski 2 702
POL Janów Tarnopolski COA.png Janów[39] Gmina wiejska Miasteczko trembowelski 2 292
Yazlovec.gif Jazłowiec Miasto[40] Miasto buczacki 1 982
POL Jezierna COA.png Jezierna Gmina wiejska Miasteczko zborowski 5 578
POL Jezierzany COA.png Jezierzany Gmina wiejska Miasto[41][42] borszczowski 2 272
POL Kamionka Strumiłowa COA.svg Kamionka Strumiłowa Miasto Miasto kamionecki 6 518
POL Kopyczyńce COA.svg Kopyczyńce Miasto Miasteczko[33] husiatyński[36] 7 923
POL Kozłów Tarnopolski COA.png Kozłów Gmina wiejska Miasteczko brzeżański[43] 4 006
POL Kozowa COA.svg Kozowa Miasto Miasteczko[33] brzeżański 4 913
POL Krzywcze COA.png Krzywcze Górne Gmina wiejska Miasteczko borszczowski 373
POL Kudryńce COA.svg Kudryńce Gmina wiejska Miasteczko borszczowski 1 693
UKR Leszniów COA.png Leszniów Gmina wiejska Miasteczko brodzki 1 472
POL Łopatyn COA.png Łopatyn[44] Miasto Miasteczko[33] radziechowski 3 232
UKR Markopol COA.png Markopol Gmina wiejska Miasteczko zborowski[45] 1 111
POL Mielnica Podolska COA.svg Mielnica[46] Gmina wiejska[47] Miasto[48][47] borszczowski 3 730
POL Mikulińce COA.png Mikulińce Miasto Miasto tarnopolski 3 217
Monasterzyska tarnopol coa XVI.png Monasterzyska Miasto Miasteczko[33] buczacki 2 967
POL Narajów COA.png Narajów Miasto[49] Gmina wiejska Miasteczko[50] brzeżański 2 989
Olesko coa 1936.png Olesko Miasto Miasto złoczowski 3 645
POL Podhajce COA.svg Podhajce Miasto Miasteczko[33] podhajecki 4 814
POL Podkamień COA.png Podkamień Gmina wiejska Miasteczko brodzki 2 990
Podwoloczyska tarnopol coa XIX.png Podwołoczyska Miasto Miasteczko[33] skałacki 3 670
Pomorjana pgt coa 1684.gif Pomorzany Miasto Miasto zborowski 3 375
POL Złoty Potok COA.png Potok Złoty Gmina wiejska Miasteczko buczacki 3 174
POL Probużna COA.png Probużna Gmina wiejska Miasteczko husiatyński[36] 3 136
POL Przemyślany COA.svg Przemyślany Miasto Miasteczko[33] przemyślański 4 093
POL Radziechów COA.svg Radziechów Miasto Miasteczko[33] radziechowski 4 384
Sasov.png Sasów[51] Miasto Miasteczko[33] złoczowski 3 099
POL Skała Podolska COA.svg Skała[52] Miasto Miasteczko[33] borszczowski 4 017
POL Skałat COA.svg Skałat Miasto Miasteczko[33] skałacki 5 937
UKR Sokołówka COA.png Sokołówka Gmina wiejska Miasteczko złoczowski 2 569
UKR Stanisławczyk COA.png Stanisławczyk Gmina wiejska Miasteczko radziechowski[53] 1 153
UKR Stojanów 1590 COA.png Stojanów Gmina wiejska Miasteczko radziechowski 3 129
POL Strusów COA.png Strusów Gmina wiejska Miasteczko trembowelski 2 412
UKR Szczurowice COA.png Szczurowice Gmina wiejska Miasteczko radziechowski 1 202
UKR Świrz COA.png Świrz[54] Gmina wiejska Miasteczko przemyślański 2 293
POL Tarnopol COA.svg Tarnopol Miasto Miasto tarnopolski 30 891
POL Tarnoruda COA.png Tarnoruda Gmina wiejska Miasteczko skałacki 571
Pol Tłuste COA.png Tłuste Miasto[55] Gmina wiejska[56] Miasteczko[57][56] zaleszczycki 2 629
UKR Toporów XVIIw COA.png Toporów Gmina wiejska Miasteczko radziechowski 3 421
POL Touste COA.png Touste Gmina wiejska Miasteczko skałacki 1 498
POL Trembowla COA.svg Trembowla Miasto Miasto trembowelski 7 015
POL Ułaszkowce COA.png Ułaszkowce Gmina wiejska Miasteczko czortkowski 2 037
UKR Uście Biskupie COA.png Uście Biskupie Gmina wiejska Miasteczko[58] borszczowski 1 428
Sin escudo.png Uście Zielone Gmina wiejska Miasteczko buczacki 2 255
POL Uścieczko COA.png Uścieczko Gmina wiejska Miasteczko zaleszczycki 1 916
Sin escudo.png Witków Nowy Gmina wiejska Miasteczko radziechowski 2 176
POL Zaleszczyki COA.svg Zaleszczyki Miasto Miasto zaleszczycki 4 014
POL Załoźce COA.png Załoźce[59] Miasto Miasteczko[33] zborowski 4 773
Sin escudo.png Zarudzie[60] Gmina wiejska Miasteczko zbaraski 712
POL Zbaraż COA.svg Zbaraż Miasto Miasto zbaraski 8 409
POL Zborów COA.svg Zborów Miasto Miasteczko[33] zborowski 3 730
POL Złoczów COA.svg Złoczów Miasto Miasto złoczowski 11 130

Prasa[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. „Metoda, użyta przy badaniu stosunków językowych wśród mniejszości słowiańskich w Małopolsce Wschodniej, była zupełnie inną, inną też będzie dokładność wyników językowych w tej dzielnicy, oczywiście, jeżeli chodzi o ustalenie podziału tych mniejszości na poszczególne grupy, nie zaś o odgraniczenie ich od ludności polskiej. Tutaj, z powodu protestów ludności staroruskiej, odżegnywującej się od nazwy języka „ukraińskiego”, której narzucenie, jako jedynie obowiązującej, mogłoby wpłynąć ujemnie na przebieg akcji spisowej, a więc wyłącznie ze względów technicznych, nie zaś zasadniczych, wprowadzono równolegle oba określenia: „język ukraiński” i „język ruski”, dając jednocześnie obu odłamom ludności możność określenia języka ojczystego nazwą dowolnie wybraną. Uzyskane w obu rubrykach liczby nie zostaną jednak ogłoszone oddzielnie, lecz będą złączone w jedną wspólną pozycję spisową języka ojczystego ukraińskiego (ruskiego), tak jak to zostało dokonane w dopiero co przytoczonem oszacowaniu. Stanie się to dlatego, „że oba wyrazy zostały użyte na oznaczenie jednej i tej samej grupy etnicznej i że za zasadnicze określenie języka tej grupy jest uważane określenie – „ukraiński (patrz wywiad z p. Dr. Buławskim – „Sprawy Narodowościowe” nr 1/1932, s. 6). W ten sposób nastawienie ideologiczne spisu 1931 r. w stosunku do mniejszości słowiańskich w Małopolsce, pomimo uzasadnionej względami natury technicznej różnicy terminologji, zasadniczo nie różni się od nastawienia spisu 1921 oraz wszystkich przedwojennych spisów austrjackich, które, tak jak i spis 1931 r., wychodziły z założenia nierozróżniania podziału tych mniejszości, a mianowicie: podziału językowego w spisach austrjackich, narodowościowego zaś w spisie 1921 r. (…) Zresztą stwierdzenie istnienia w Małopolsce nieistniejącej ani na Ziemiach Wschodnich ani nigdzie poza granicami Rzeczypospolitej odrębnej narodowości lub języka „ruskiego”, czwartego z kolei w Słowiańszczyźnie Wschodniej obok białoruskiego, ukraińskiego i rosyjskiego, nie mogłoby być obecnie naukowo uzasadnione.” Alfons Krysiński, Ludność polska i mniejszości w świetle spisów 1921 i 1931, Warszawa 1933, Instytut Badań Spraw Narodowościowych, Biblioteka Spraw Narodowościowych nr 11, s. 44–46.
  2. „Naród nie jest społecznością homogeniczną, stąd też w przypadku ukraińskiego etnosu zamieszkującego terytorium II Rzeczypospolitej możemy wyróżnić następujące grupy prezentujące różny stopień świadomości i samoidentyfikacji: 1. Ukraińcy świadomi swej odrębności narodowej, kultywujący swą odrębność i manifestujący ją na zewnątrz; 2. Ukraińcy o ugruntowanej świadomości narodowej, ograniczający ją jednak do sfery rodzinnej i konfesyjnej; 3. Ukraińcy o niewykształconej świadomości narodowej, zachowujący poczucie odrębności na poziomie etnicznym oraz utrzymujący więź ze swym wyznaniem, słabo znający język literacki, ale modlący się po rusku (Rusini)”; Robert Potocki, Polityka państwa polskiego wobec zagadnienia ukraińskiego w latach 1930–1939, Lublin 2003, wyd. Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, ​ISBN 83-917615-4-1​, s. 45.
  3. „Liczebność Rusinów, których – poza przywódcami, określającymi się coraz wyraźniej jako Rosjanie, czego dowodzili przez przyjmowanie języka rosyjskiego – uznać należy za zbiorowość etniczną, była znikoma. Na podstawie statystyk wyborczych oraz liczby członków instytucji i stowarzyszeń kulturalnych (Towarzystwo im. Michaiła Kaczkowskiego) oraz gospodarczych (Rewizyjny Związek Ruskich Spółdzielni, Ruskij Rolniczyj Sojuz) pozostających pod wpływami „staroruskimi” można ją szacować na 4 do 8% ogółu populacji ukraińskiej.” Grzegorz Hryciuk, Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948, Toruń 2005, Wyd. Adam Marszałek, ​ISBN 83-7441-121-X​, s. 104. „A. Krysiński szacował rzeczywistą liczebność grupy uważającej się za „Rusinów” na 250 tys.” Andrzej Chojnowski, Koncepcje polityki narodowościowej rządów polskich w latach 1921–1939, Wrocław 1979, Wyd. Zakład Narodowy im Ossolińskich, ​ISBN 83-04-00017-2​, s 9. przypis 14.

Przypisy

  1. Dz.U. z 1921 r. Nr 46, poz. 282.
  2. Dz.U. z 1920 r. Nr 117, poz. 768 – Ustawa z dnia 3 grudnia 1920 r. o tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instancji (województw) na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerji z W. Ks. Krakowskiem oraz na wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej obszarach Spisza i Orawy.
  3. Eugenjusz Romer, Powszechny atlas geograficzny, Lwów-Warszawa 1928, mapa 47.
  4. a b c d Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XV – Województwo Tarnopolskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923.
  5. Grzegorz Hryciuk, Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948, Toruń 2005, Wyd. Adam Marszałek, ​ISBN 83-7441-121-X​, s. 61.
  6. Grzegorz Hryciuk, Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948, Toruń 2005, Wyd. Adam Marszałek, ​ISBN 83-7441-121-X​, s. 79.
  7. Respondenci podający narodowość polską jako własną.
  8. Respondenci podający „narodowość rusińską” jako własną. Narodowości ukraińskiej spis nie przewidywał.
  9. Grzegorz Hryciuk, Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948, Toruń 2005, Wyd. Adam Marszałek, ​ISBN 83-7441-121-X​, s. 61, por. Karol Grünberg, Bolesław Sprengel, Trudne sąsiedztwo. Stosunki polsko-ukraińskie w X-XX wieku, Warszawa 2005, ​ISBN 83-05-13372-9​, s. 319.
  10. Respondenci podający „narodowość żydowską” jako własną.
  11. Respondenci podający narodowość niemiecką jako własną.
  12. Źródło: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921, zeszyt Województwo tarnopolskie (tabela wojewódzka, s. VIII), Warszawa 1923, wyd. Główny Urząd Statystyczny.
  13. Grzegorz Hryciuk, Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948, Toruń 2005, Wyd. Adam Marszałek, ​ISBN 83-7441-121-X​, s. 61.
  14. Źródło: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921, zeszyt Województwo tarnopolskie (tabela wojewódzka, s. VIII), Warszawa 1923, wyd. Główny Urząd Statystyczny.
  15. Respondenci podający język polski jako ojczysty.
  16. Respondenci podający język ukraiński i „język ruski” jako ojczysty.
  17. Respondenci podający jidysz i język hebrajski jako ojczysty.
  18. Respondenci podający język niemiecki jako ojczysty.
  19. Grzegorz Hryciuk, Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948, Toruń 2005, Wyd. Adam Marszałek, ​ISBN 83-7441-121-X​, s. 79; Robert Potocki, Polityka państwa polskiego wobec zagadnienia ukraińskiego w latach 1930–1939, Lublin 2003, wyd. Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, ​ISBN 83-917615-4-1​, s. 47.
  20. Grzegorz Hryciuk Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948, Toruń 2005, Wyd. Adam Marszałek, ​ISBN 83-7441-121-X​, s. 79.
  21. „Wbrew zresztą oficjalnie głoszonemu stanowisku w dokumentach administracji państwowej i władz szkolnych za Polaków uznawano wyłącznie ludność rzymskokatolicką. W poufnym piśmie wojewody tarnopolskiego do MWRiOP z 20 maja 1936 stwierdzano explicite, że „przynależność obrządkowa pokrywa się w stu procentach na terenie tut[ejszym], a szerzej biorąc na terenie Województw południowych z zagadnieniem narodowościowym”, w niewiele wcześniejszym sprawozdaniu skierowanym przez Urząd Wojewódzki lwowski do MSW konstatowano z nie mniejszym przekonaniem, że „przynależność do wyznania rzym[sko]-kat[olickiego] względnie gr[ecko]-kat[olickiego] jest równoznaczna z przyznawaniem się do narodowości polskiej lub ruskiej”. Administracja państwowa uznawała więc bez zastrzeżeń, jak sformułował to w 1939 wicewojewoda tarnopolski B. Rogowski, iż „na terenie województw południowych religia rzym[sko]katolicka jest synonimem polskości, należenie do rzym[sko]kat[olickiego] kościoła oznacza to samo, co być Polakiem” Grzegorz Hryciuk, Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948, Toruń 2005, Wydawnictwo Adam Marszałek, ​ISBN 83-7441-121-X​, s. 75.
  22. Statut z dnia 14 października 1870 roku – Dz. Ust. Kraj. L. 79.
  23. Statut z dnia 6 października 1901 roku – Dz. Ust. Kraj. L. 108.
  24. Dz. Ust. Kraj. L. 24.
  25. Dz. Ust. Kraj. L. 51.
  26. Ustawa z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorjalnego (Dz.U. z 1933 r. Nr 35, poz. 294, Art. 33).
  27. Adam Janusz Mielcarek: Podziały terytorialno-administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008.
  28. a b W Dz.U. z 1933 r. Nr 81, poz. 596 Jaworzno traktowane jest jako wieś (gmina), natomiast Skorowidz Miejscowości woj. krakowskiego z 1921 traktuje je jako miasteczko podlegające ustawie z 1896 roku, a serwis internetowy Miasta Jaworzno wspomina o statusie miasta obowiązującym od 21 września 1901 (s. 9).
  29. W tarnopolskim: Husiatyn (Dz.U. z 1934 r. Nr 25, poz. 187), we lwowskim: Baranów, Cieszanów, Dukla, Głogów, Janów, Jaryszczów Nowy, Kańczuga, Krakowiec, Radymno, Szczerzec (Dz.U. z 1934 r. Nr 28, poz. 232) i Sieniawa (Dz.U. z 1934 r. Nr 45, poz. 395) oraz w krakowskim: Kalwaria, Limanowa, Muszyna, Radomyśl Wielki, Sędziszów, Tuchów, Wilamowice i Zator (Dz.U. z 1934 r. Nr 28, poz. 233). Wyjątkowo tylko miasteczko Żabno (liczące ok. 2500 mieszkańców w 1933) nie wymagało osobnego rozporządzenia.
  30. We lwowskim: Borysław (Dz.U. z 1933 r. Nr 62, poz. 467) i Winniki (Dz.U. z 1933 r. Nr 81, poz. 595) oraz w krakowskim: Jaworzno, Krynica, Krzeszowice, Szczakowa i Zakopane (Dz.U. z 1933 r. Nr 81, poz. 596).
  31. W tarnopolskim: Chorostków (Dz.U. z 1934 r. Nr 14, poz. 116), Mielnica i Tłuste (Dz.U. z 1934 r. Nr 25, poz. 186).
  32. W tarnopolskim: Jagielnica i Jazłowiec, we lwowskim: Niżankowice, Stara Sól i Ulanów oraz w krakowskim: Brzostek, Ciężkowice, Czarny Dunajec (wieś), Lanckorona, Uście Solne, Wiśnicz Nowy i Wojnicz.
  33. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s W 1934 roku prawa miejskie na mocy Ustawy o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz.U. z 1933 r. Nr 35, poz. 294) w drodze rozporządzenia (automatycznie).
  34. Lub Białykamień.
  35. a b Do 31 marca 1934 prawa miasteczka; prawa miejskie oraz zmiana charakteru gminy z wiejskiej na miejską od 1 kwietnia 1934 – Dz.U. z 1934 r. Nr 14, poz. 116.
  36. a b c d 1 lipca 1925 przeniesiono siedzibę urzędu starostwa powiatu husiatyńskiego z Husiatyna do Kopyczyniec a nazwę powiatu zmieniono na powiat kopyczynieckiM.P. z 1925 r. Nr 160, poz. 717.
  37. Miasteczko Dźwinogród błędnie nie wytyczone jako takie w spisie oraz nie wliczone w liczbę miasteczek powiatu i województwa; błąd ten sprostowany jest w erracie skorowidzu.
  38. 1 sierpnia 1934 miasto zdegradowane do statusu gminy wiejskiejDz.U. z 1934 r. Nr 68, poz. 632.
  39. Obecna nazwa Dołyna.
  40. 1 sierpnia 1934 miasto zdegradowane do statusu gminy wiejskiejDz.U. z 1934 r. Nr 68, poz. 631.
  41. Jezierzany błędnie podane w spisie jako miasteczko, powinno być miasto (mimo nieposiadania statusu miasta); błąd ten sprostowany jest w erracie skorowidzu.
  42. W 1934 roku zniesienie praw miejskich na mocy Ustawy o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz.U. z 1933 r. Nr 35, poz. 294) w drodze rozporządzenia (automatycznie).
  43. 1 lipca 1925 Kozłów przeniesiono z powiatu brzeżańskiego do powiatu tarnopolskiegoDz.U. z 1925 r. Nr 65, poz. 456.
  44. Lub Łopatyń.
  45. 15 czerwca 1934 Markopol przeniesiono z powiatu zborowskiego do powiatu brodzkiegoDz.U. z 1934 r. Nr 47, poz. 412.
  46. Lub Mielnica Podolska.
  47. a b Do 31 marca 1934 gmina wiejska z prawami miejskimi; zmiana charakteru gminy z wiejskiej na miejską od 1 kwietnia 1934 – Dz.U. z 1934 r. Nr 25, poz. 186.
  48. Mielnica błędnie podana w spisie jako miasteczko, powinno być miasto (mimo nie posiadania statusu miasta w momencie wydania skorowidzu); błąd ten sprostowany jest w erracie skorowidzu.
  49. Oficjalnie Narajów Miasto (mimo nie posiadania praw miejskich), aby odróżnić je od miejscowości (i gminy) Narajów Wieś.
  50. Miasteczko Narajów Miasto błędnie nie wytyczone jako takie w spisie; błąd ten sprostowany jest w erracie skorowidzu.
  51. Lub Sassów.
  52. Lub Skała Podolska.
  53. 1 lipca 1925 Stanisławczyk przeniesiono z powiatu radziechowskiego do powiatu brodzkiegoDz.U. z 1925 r. Nr 46, poz. 317.
  54. Lub Swirz.
  55. Oficjalnie Tłuste Miasto (mimo nie posiadania w momencie wydania skorowidzu praw miejskich), aby odróżnić je od miejscowości (i gminy) Tłuste Wieś.
  56. a b Do 31 marca 1934 prawa miasteczka; prawa miejskie oraz zmiana charakteru gminy z wiejskiej na miejską od 1 kwietnia 1934 – Dz.U. z 1934 r. Nr 25, poz. 186.
  57. Miasteczko Tłuste Miasto błędnie nie wytyczone jako takie w spisie; błąd ten sprostowany jest w erracie skorowidzu.
  58. Miasteczko Uście Biskupie błędnie nie wytyczone jako takie w spisie; błąd ten sprostowany jest w erracie skorowidzu.
  59. Lub Załośce.
  60. Miasteczko Zarudzie błędnie nie wytyczone jako takie w spisie oraz nie wliczone w liczbę miasteczek powiatu i województwa; błąd ten sprostowany jest w erracie skorowidzu.
  61. Tarnopolski Dziennik Wojewódzki.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]