Rudka (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wsi w gminie Sieniawa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Rudka
Dawna cerkiew gr. kat, ob. kościół filialny rzym. kat. parafii Cieplice-Rudka
Dawna cerkiew gr. kat, ob. kościół filialny rzym. kat. parafii Cieplice-Rudka
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat przeworski
Gmina Sieniawa
Liczba ludności (2013) 788[1]
Strefa numeracyjna (+48) 16
Kod pocztowy 37-530
Tablice rejestracyjne RPZ
SIMC 0611353
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Rudka
Rudka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rudka
Rudka
Ziemia50°13′29″N 22°37′54″E/50,224722 22,631667

Rudkawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przeworskim, w gminie Sieniawa nad strugą Lubienią dopływem Sanu.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie przemyskim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś była wzmiankowana rejestrach podatkowych w 1674 roku jako Rudtka[a][2], w której było 55 domów (w tym folwark z 9 domami, dzierżawiony przez Baranieckiego).

W 1894 roku wybrano zwierzchność gminną, której naczelnikiem został Wasyl Okruch, a w 216 domach było 1137 mieszkańców[3]. W I połowie XX wieku w Rudce było 154 domy. W 1945 roku na Ukrainę wysiedlono 267 mieszkańców z 63 domów.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Szkoła podstawowa w Rudce

22 listopada 1890 roku reskryptem Rady szkolnej krajowej została zorganizowana szkoła publiczna etatowa w Rudce[4] (w latach 1890-1891 w rejestrach jako "niezreorganizowana"), która od 1891 roku była filialna, a następnie od 1892 roku 1-klasowa. Przydatnym źródłem archiwalnym do poznania historii szkolnictwa w Galicji są Austriackie Szematyzmy Galicji i Lodomerii. Początkowo szkoła nie posiadała nauczyciela, a od 1891 roku pierwszym nauczycielem był Władysław Różycki. Od 1907 roku szkoła posiadała też nauczycieli pomocniczych, którymi byli: Maria Kowalczyk (1907-1908), Zofia Węgrzyn (1908-1912), Emilia Gąsiorowska (1912-1913), Domicella Fludzińska (1913-1914?).

Kierownicy szkoły w Rudce.
1890–1891. Posada opróżniona[5].
1891–1892. Władysław Różycki[6].
1892–1906. Edward Gacek[7]
1906–1924(?). Wiktor Bereżyński[8].
1928– ?. Julian Chlebowicz[9].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Drewniana cerkiew greckokatolicka w Rudce przed remontem w 2006

Cerkiew greckokatolicka pw. Zaśnięcia NMP - drewniana świątynia wzniesiona w 1693 lub 1695 (data na portalu wejściowym) roku przez przybyłą ze wschodu ludność Bojkowską. Pod koniec XVIII wieku przebudowano jej część zachodnią. Cerkiew była świątynią filialną parafii w Sieniawie. Gdy podjęto decyzję o budowie nowej cerkwi murowanej, to wówczas drewniana została przesunięta w 1921 roku, na obecne miejsce. Gdy w 1924 roku oddano do użytku nową cerkiew, była użytkowana tylko sporadycznie, aż do 1947 roku[10].

W 1958 roku cerkiew była remontowana po uszkodzeniach z czasu II wojny światowej[11]. 8 lipca 1988 roku cerkiew została uszkodzona przez powalone drzewo podczas potężnego huraganu[12].

W latach 1990-1991 przeprowadzono wstępny remont, a w latach 2010-2013 przeprowadzono generalny remont[10].


Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny - dawna cerkiew greckokatolicka w stylu bizantyjskim, z 1921. Obecnie kościół filialny parafii Cieplice-Rudka.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu zabytkowej cerkwi rośnie jeden z najgrubszych polskich dębów, to drzewo o obwodzie 890 cm i wysokości 23 m (w 2013)[13]. Stan zdrowotny jest zły, gdyż od podstawy ciągnie się spory ubytek kominowy, a korona dębu jest ścieśniona[14]. Obok wiekowego okazu rośnie jeszcze jeden dąb, lecz posiadający znacznie mniejszy obwód – 595 cm oraz 25 m wysokości, ten dąb ma także bardzo wąską koronę[13]. W 1945 roku założono Nadleśnictwo Rudka, które w 1973 roku zostało włączone w skład Nadleśnictwa Sieniawa.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W rejestrze pogłównego ziemi przemyskiej z 1674 roku zapisano - Rudtka: curia n[obi]lis Baraniecki, a persona sua, consortis et familia curiali in summa fl. ...........9/15. A personis subditorum utriusque sexus n[umer]o quadraginta sex in summa fl. ..........46/0.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe tom I, część 4. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. Wydawnictwo WSP Rzeszów 2000 ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 142)
  3. Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa Skorowidz Powiatu Jarosławskiego na rok 1902 (str. 62) [dostęp 2018-01-22]
  4. Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa Skorowidz Powiatu Jarosławskiego na rok 1902 (str. 147) [dostęp 2018-01-22]
  5. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1891 (str. 436) [dostęp 2018-01-20]
  6. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1892 (str. 436) [dostęp 2018-01-20]
  7. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowski na rok 1893 (str. 436) [dostęp 2018-01-20]
  8. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1907 (str. 591) [Dostęp 2017-03-13]
  9. Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego lwowskiego. Rocznik 1928 (str. 518) [dostęp 2018-01-22]
  10. a b Cerkiew fil. Greckokatolicka pw. Zaśnięcia Bogurodzicy, ob. Kościół fil. Rzym.-Kat. pw. Narodzenia NMP
  11. Kościoły drewniane w Polsce. Rudka. województwo podkarpackie, powiat przeworski
  12. Cerkiew w Rudce koło Sieniawy uratowana przed ruiną. TVP3 Rzeszów, 4 marca 2013. [dostęp 2018-01-22].
  13. a b Krzysztof Borkowski. Polskie drzewa. DALPO. s.247
  14. Krzysztof Borkowski, Robert Tomusiak, Paweł Zarzyński. Drzewa Polski. 2016. s.182-183

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]