Sajany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Sajan Wschodni, w tle masyw Munku Sardyk
Sajan Wschodni, widok z Przełęczy Czterech

Sajany – system górski w Azji położony w większej części na terytorium Rosji oraz w małej części na terytorium Mongolii. Rozciąga się od Ałtaju na zachodzie do jeziora Bajkał na wschodzie.

Sajany są górami fałdowymi powstałymi w orogenezie kaledońskiej, a kilkakrotnie odmładzanymi w hercyńskiej i alpejskiej. Zbudowane z prekambryjskich skał zmetamorfizowanych (gnejsy, łupki krystaliczne, kwarcyty) i dolnopaleozoicznych skał osadowych (łupki, piaskowce, margle) z częstymi intruzjami granitów.

W skład Sajanów wchodzą dwa główne łańcuchy: Sajan Wschodni i Sajan Zachodni:

  • Sajan Wschodni to łańcuch górski o wysokości 2000-2700 m n.p.m. o długości około 1000 km rozciągający się od północnego zachodu na południowy wschód. Najwyższy szczyt – Munku-Sardyk, 3491 m n.p.m.
  • Sajan Zachodni to łańcuch górski o długości około 650 km rozciągający się od południowego zachodu na północny wschód. Najwyższy szczyt – Kyzył-Tajga, 3121 m n.p.m.

Główne łańcuchy są złożone z równoległych pasm górskich o stromych zboczach i rzeźbie alpejskiej. Liczne polodowcowe formy rzeźby. Lodowce zajmują powierzchnię około 8 km². W pobliżu połączenia Sajanu Wschodniego i Sajanu Zachodniego leżą głębokie kotliny: na zachodzie – Minusińska, na południu – Todżyńska i Tuwińska.

Klimat umiarkowany chłodny. Liczne rzeki dorzecza Angary i górnego Jeniseju. Wysokie partie gór (ponad 1600-2100 m n.p.m.) pokrywają pola ruchomych głazów (tzw. kurumy) i górska tundra. Na zboczach rośnie tajga iglasta, w głębokich dolinach występuje roślinność stepowa.

Na północnych zboczach Sajanu Zachodniego znajduje się Park Narodowy „Szuszenskij bor”[1] i Rezerwat Chakaski[2], w części środkowej Sajańsko-Szuszeński Rezerwat Biosfery[3], a na północno-zachodnich zboczach Sajanu Wschodniego Park Narodowy „Słupy Krasnojarskie”[4].

Na terenie Sajanów występują złoża żelaza, miedzi, złota, grafitu, azbestu, nefrytu i innych.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. НП "Шушенский бор", shushbor.ru [dostęp 2021-06-25].
  2. Заповедник Хакасский [dostęp 2021-12-25] (ros.).
  3. Государственный природный биосферный заповедник «Саяно-Шушенский», sayanzapoved.ru [dostęp 2021-12-07].
  4. О нацпарке, kras-stolby.ru [dostęp 2021-07-29].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]