Przejdź do zawartości

Strzyżyk śpiewny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Strzyżyk śpiewny
Troglodytes aedon[1]
Vieillot, 1809
Ilustracja
Podgatunek nominatywny sfotografowany w parku na Brooklynie w Nowym Jorku
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

wróblowe

Podrząd

śpiewające

Rodzina

strzyżyki

Rodzaj

Troglodytes

Gatunek

strzyżyk śpiewny

Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]

Zasięg występowania
Mapa występowania
Zasięg występowania w nowym, wąskim ujęciu systematycznym

     w sezonie lęgowym

     występuje przez cały rok

     przeloty

     zimowiska

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Strzyżyk śpiewny (Troglodytes aedon) – gatunek małego ptaka z rodziny strzyżyków (Troglodytidae). Zamieszkuje Amerykę Północną – od południowej Kanady po południowy Meksyk. Nie jest zagrożony.

Systematyka

[edytuj | edytuj kod]

W obrębie kompleksu Troglodytes aedon tradycyjnie wyróżniano ponad trzydzieści podgatunków występujących od południowej Kanady po południowy kraniec Ameryki Południowej[3][4][5][6]:

  • Troglodytes aedon parkmanii Audubon, 1839 – południowa-zachodnia i południowo-środkowa Kanada oraz zachodnie i środkowe USA do północnego Meksyku (Kalifornia Dolna).
  • Troglodytes aedon aedon Vieillot, 1809 – strzyżyk śpiewny – południowo-wschodnia Kanada i wschodnie USA.
  • Troglodytes aedon cahooni Brewster, 1888 – południowo-wschodnia Arizona (południowo-zachodnie USA) do środkowego Meksyku.
  • Troglodytes aedon brunneicollis P.L. Sclater, 1858 – strzyżyk brunatny – środkowy i południowy Meksyk.
  • Troglodytes aedon nitidus Nelson, 1903 – Mount Zempoaltepec (południowy Meksyk); bywa wliczany do podgatunku brunneicollis.
  • Troglodytes aedon intermedius Cabanis, 1861 – południowy Meksyk do środkowej Kostaryki.
  • Troglodytes aedon peninsularis Nelson, 1901 – Jukatan (południowo-wschodni Meksyk).
  • Troglodytes aedon beani Ridgway, 1885 – strzyżyk rdzaworzytny – wyspa Cozumel (południowo-wschodni Meksyk); bywa uznawany za odrębny gatunek[7].
  • Troglodytes aedon inquietus S.F. Baird, 1864 – południowo-zachodnia Kostaryka do wschodniej Panamy.
  • Troglodytes aedon carychrous Wetmore, 1957 – wyspa Coiba.
  • Troglodytes aedon pallidipes A.R. Phillips, 1986 – Wyspy Perłowe (południowo-wschodnia część Panamy).
  • Troglodytes aedon guadeloupensis (Cory, 1886) – Gwadelupa (północna część Małych Antyli).
  • Troglodytes aedon rufescens (Lawrence, 1877) – Dominika (środkowa część Małych Antyli).
  • Troglodytes aedon martinicensis (P.L. Sclater, 1866) – strzyżyk antylski – takson wymarły, Martynika (środkowa część Małych Antyli).
  • Troglodytes aedon mesoleucus (P.L. Sclater, 1876) – St. Lucia (środkowa część Małych Antyli).
  • Troglodytes aedon musicus (Lawrence, 1878) – St. Vincent (południowa część Małych Antyli).
  • Troglodytes aedon grenadensis (Lawrence, 1878) – Grenada (południowa część Małych Antyli).
  • Troglodytes aedon tobagensis Lawrence, 1888 – Tobago.
  • Troglodytes aedon atopus Oberholser, 1904 – północna Kolumbia.
  • Troglodytes aedon effutitus Wetmore, 1958 – półwysep Guajira (północna Kolumbia) i północno-zachodnia Wenezuela.
  • Troglodytes aedon striatulus (Lafresnaye, 1845) – zachodnia i środkowa Kolumbia, północno-zachodnia Wenezuela.
  • Troglodytes aedon columbae Stone, 1899 – wschodnia Kolumbia i zachodnia Wenezuela.
  • Troglodytes aedon clarus Berlepsch & Hartert, 1902 – Wenezuela (z wyjątkiem zachodniej części), wschodnia Kolumbia, Gujana, Surinam do północno-wschodniego Peru oraz północna i zachodnia Brazylia.
  • Troglodytes aedon albicans Berlepsch & Taczanowski, 1884 – południowo-zachodnia Kolumbia i zachodni Ekwador.
  • Troglodytes aedon musculus J.F. Naumann, 1823 – strzyżyk południowy – środkowa i wschodnia Brazylia do północno-wschodniej Argentyny i wschodniego Paragwaju.
  • Troglodytes aedon bonariae Hellmayr, 1919 – skrajnie południowo-wschodnia Brazylia, Urugwaj i północno-wschodnia Argentyna.
  • Troglodytes aedon puna Berlepsch & Stolzmann, 1896 – Peru i północno-zachodnia Boliwia.
  • Troglodytes aedon audax Tschudi, 1844 – zachodnie Peru.
  • Troglodytes aedon carabayae Chapman & Griscom, 1924 – środkowe i południowe Peru.
  • Troglodytes aedon tecellatus d’Orbigny & Lafresnaye, 1837 – południowo-zachodnie Peru i północne Chile.
  • Troglodytes aedon rex Berlepsch & Leverkühn, 1890 – środkowa Boliwia do północnej Argentyny i zachodniego Paragwaju.
  • Troglodytes aedon atacamensis Hellmayr, 1924 – północne i środkowe Chile.
  • Troglodytes aedon chilensis Lesson, 1830 – południowe Chile i południowa Argentyna.

Pierwsze wyniki badań genetycznych wskazywały, że kompleks ten należy podzielić na kilka osobnych gatunków i tak np. autorzy wydanego w 2005 roku 10. tomu Handbook of the Birds of the World do T. aedon zaliczyli tylko dwa podgatunki (nominatywny i parkmanii), pozostałe zaś wydzielili do osobnych gatunków: T. brunneicollis, T. musculus i T. beani[5]. Generalnie jednak, ze względu na brak kompleksowych badań genetycznych w obrębie grupy T. aedon, przez kolejne lata obowiązywały ujęcia systematyczne traktujące całą tę grupę jako jeden gatunek. Dopiero w 2023 roku Klicka i inni przedstawili wyniki badań genetycznych kilkuset osobników z kompleksu T. aedon, a ustalenie relacji pokrewieństwa między podgatunkami pozwoliło podjąć ostateczną decyzję o podziale tego taksonu na gatunki[8][9]. W 2024 roku, na podstawie wspomnianych wyników badań, decyzję o wydzieleniu z T. aedon gatunków T. musculus, T. beani, T. martinicensis, T. mesoleucus, T. musicus i T. grenadensis podjął North American Classification Committee (NACC)[8], a za nim podążyły kolejne ornitologiczne autorytety[3][4][10][11][12]. Zmian tych nie wdrożyła jeszcze IUCN w swojej Czerwonej księdze gatunków zagrożonych, choć uznaje T. beani za osobny gatunek już od 2016 roku[6][7]. W tym nowym ujęciu systematycznym Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) i autorzy AviList do T. aedon zaliczają tylko 4 podgatunki[3][12]:

  • Troglodytes aedon parkmanii Audubon, 1839 – południowa-zachodnia i południowo-środkowa Kanada oraz zachodnie i środkowe USA do północnego Meksyku (Kalifornia Dolna).
  • Troglodytes aedon aedon Vieillot, 1809 – strzyżyk śpiewny – południowo-wschodnia Kanada i wschodnie USA.
  • Troglodytes aedon cahooni Brewster, 1888 – południowo-wschodnia Arizona (południowo-zachodnie USA) do środkowego Meksyku.
  • Troglodytes aedon brunneicollis P.L. Sclater, 1858 – strzyżyk brunatny – środkowy i południowy Meksyk.

Dawniej za podgatunek strzyżyka śpiewnego uznawano także strzyżyka falklandzkiego (Troglodytes cobbi), klasyfikowanego obecnie jako odrębny gatunek[3].

Głos podgatunku T. a. aedon, Rondeau Provincial Park (Ontario, Kanada)


Morfologia i tryb życia

[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 11–13 cm; masa ciała 10–12 g[10]. Wierzch ciała szarobrązowy, z ciemnymi prążkami na skrzydłach i ogonie. Spód ciała szarawobiały, jasne gardło, delikatne prążki na bokach. Podryguje wysoko zadartym ogonem. Obie płci są podobne. Agresywny i ruchliwy. Samiec buduje najczęściej kilka gniazd, z których samica wybiera jedno, wyściela je i składa jaja.

Zasięg, środowisko

[edytuj | edytuj kod]

Pospolity w zaroślach, luźnych zadrzewieniach oraz w ogrodach południowej i środkowej części Ameryki Północnej. Populacje z Kanady i USA zimują w południowej części USA i Meksyku[5].

Status zagrożenia

[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje strzyżyka śpiewnego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern), nadal stosuje jednak stare, szerokie ujęcie systematyczne[2]. Przed podziałem taksonomicznym gatunku organizacja Partners in Flight szacowała liczebność jego populacji lęgowej na około 190 milionów osobników[2][13]. Trend liczebności populacji uznawany jest za stabilny lub lekko wzrostowy[2][13].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Troglodytes aedon, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. 1 2 3 4 BirdLife International, Troglodytes aedon, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2 [dostęp 2026-06-01] (ang.).
  3. 1 2 3 4 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-06-01] (ang.).
  4. 1 2 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Troglodytidae Swainson, 1831 – strzyżyki - Wrens (wersja: 2024-09-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-06-01].
  5. 1 2 3 J. del Hoyo, A. Elliott & D.A. Christie (red.): Handbook of the Birds of the World. T. 10: Cuckoo-shrikes to Thrushes. Barcelona: Lynx Edicions, 2005, s. 435. ISBN 84-87334-72-5. (ang.).
  6. 1 2 HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2026-06-01].
  7. 1 2 BirdLife International, Troglodytes beani, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2025-2 [dostęp 2026-06-01] (ang.).
  8. 1 2 Recognize multiple species within the House Wren Troglodytes aedon complex, [w:] AOS Classification Committee – North and Middle America Proposal Set 2024-C. 20 March 2024, revised 28 April 2024, 2024, s. 26–44 (ang.).
  9. ↑ John Klicka i inni, Lineage diversity in a widely distributed New World passerine bird, the House Wren, „Ornithology”, 140 (3), ukad018, 2023, DOI: 10.1093/ornithology/ukad018 (ang.).
  10. 1 2 L.S. Johnson: Northern House Wren (Troglodytes aedon), version 1.1. [w:] Birds of the World (red. B.K. Keeney, A.F. Poole, M.G. Smith & S.M. Billerman) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2024. [dostęp 2026-06-01]. (ang.). Publikacja w zamkniętym dostępie – wymagana rejestracja, też płatna, lub wykupienie subskrypcji
  11. ↑ Clements i inni, The eBird/Clements Checklist of Birds of the World: v2025 [online], 2025 [dostęp 2026-06-01] (ang.).
  12. 1 2 AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).
  13. 1 2 House Wren Life History. [w:] All About Birds [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. [dostęp 2026-06-01]. (ang.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Wiesław Dudziński, Marek Keller, Andrew Gosler: Atlas ptaków świata. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Multico, 2000. ISBN 83-7073-059-0.

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Strzyżyk_śpiewny&oldid=80336656”