Synestezja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
W taki sposób synestetyk może postrzegać niektóre litery i cyfry.

Synestezja (gr. synaísthesis – równoczesne postrzeganie od sýn – razem i aísthesis – poznanie poprzez zmysły) – stan lub zdolność, w której doświadczenia jednego zmysłu (np. wzroku) wywołują również doświadczenia charakterystyczne dla innych zmysłów, na przykład odbieranie niskich dźwięków wywołuje wrażenie miękkości, barwa niebieska odczuwana jest jako chłodna, obraz litery lub cyfry budzi skojarzenia kolorystyczne itp.

Istnieją dwie teorie, tłumaczące owo zjawisko. Według teorii Simona Baron-Cohena u osób doświadczających synestezji mogą występować dodatkowe połączenia w mózgu, które łączą obszary normalnie ze sobą nie połączone. Druga teoria mówi, że liczba połączeń synaptycznych jest taka sama, a mieszanie się odbieranych doświadczeń wynika z tego, iż zachwiana jest równowaga pomiędzy hamowaniem i wyciszaniem docierających impulsów w mózgu.

Synestezja w literaturze – środek stylistyczny, polegający na przypisywaniu jakiemuś zmysłowi wrażeń odbieranych innym zmysłem. Szczególne znaczenie miała w literaturze symbolizmu, w korespondencji sztuk.

Barwne słyszenie[edytuj]

Klawiatura fortepianowa, w której kolory przyporządkowane są dźwiękom, stworzona przez Skriabina.

Stosunkowo najczęściej spotykane jest "barwne słyszenie", chromestezja, które polega na tym, że dźwięki lub współbrzmienia wywołują wrażenia barwne bądź barwy – dźwięki. Synestetami byli m.in.: Nikołaj Rimski-Korsakow, Salomon Szereszewski, Vladimir Nabokov, Wassily Kandinsky, Paul Klee, Franciszek Liszt, Olivier Messiaen, a są Marta Ptaszyńska, Chris Urbanowicz, John Mayer[1] i Daniel Tammet[2].

Skojarzenia tonacji z barwami z zasady są jednak różne. Oto przykładowe skojarzenia rosyjskiego kompozytora z przełomu XIX i XX wieku, Nikołaja Rimskiego-Korsakowa[3]:

  • C-dur: biały
  • G-dur: brązowozłoty, jasny
  • D-dur: żółty, słoneczny
  • A-dur: jasnoróżowy
  • E-dur: szafirowy, błyszczący
  • H-dur: granatowy, ponury
  • Fis-dur: szarozielony
  • Des-dur: mroczny, gorący
  • As-dur: siwofioletowy
  • Es-dur: mroczny, błękitnoszary
  • F-dur: zielony

Wbrew wieloletniemu przekonaniu o tym, że Aleksandr Skriabin obdarzony był zdolnością "barwnego słyszenia", nie ma na to dowodu.

Badania nad synestezją[edytuj]

Niektóre pojedyncze przypadki sugerują, że doświadczene synestezji może być w jakiś sposób powiązane z zespołem sawanta oraz z niektórymi formami autyzmu[4].

Wrażenia synestezji, tzw. pseudosynestezję udało się wywołać w warunkach doświadczalnych u osób, które wcześniej jej nie doświadczały. Badanym polecono czytać tekst beletrystyczny, w którym niektóre litery pokolorowane były na różne kolory. Po niedługim okresie część z tych osób także czarne litery doświadczała jako kolorowe[5].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. "Znani synestetycy", Encyklopedia NationMaster
  2. Daniel Tammet - Original Artwork. [dostęp 2016-04-14].
  3. J. Wierszyłowski: Psychologia muzyki, PWN Warszawa 1981, s. 242.
  4. Simon Baron-Cohen, D. Bor, J. Billington, J. Asher i inni. Savant Memory in a Man with Colour Form-Number Synaesthesia and Asperger. „Journal of Consciousness Studies”. 14 (9-1), s. 237-251, 2007-01-01. [dostęp 2015-09-19]. 
  5. Olympia Colizoli, Jaap M. J. Murre, Romke Rouw. Pseudo-Synesthesia through Reading Books with Colored Letters. „PLoS ONE”. 7 (6), s. e39799, 2012-06-27. DOI: 10.1371/journal.pone.0039799. PMID: 22761905. PMCID: PMC3384588. [dostęp 2015-09-19]. 

Bibliografia[edytuj]

  1. Adam Cash: Psychologia dla bystrzaków. Septem, 2007, s. 67. ISBN 978-83-246-1231-4.

Linki zewnętrzne[edytuj]