Ferenc Liszt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ferenc Liszt
Franz Liszt by Nadar, March 1886.png
Ferenc Liszt (1886) na fotografii Nadara
Imiona i nazwisko Ferenc Liszt
Data i miejsce urodzenia 22 października 1811,
Raiding,
 Cesarstwo Austrii
Data i miejsce śmierci 31 lipca 1886,
Bayreuth,
 Cesarstwo Niemieckie
Narodowość Węgry
Dziedzina sztuki muzyka
Styl romantyzm
Ważne dzieła Héroïde funèbre, Hungaria, Hamlet
Portret Liszta (1837), mal. Ary Scheffer
Fortepian należący do Ferenca Liszta w Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie

Ferenc Liszt (ur. 22 października 1811 w Raiding, zm. 31 lipca 1886 w Bayreuth) – węgierski kompozytor i pianista, jedna z najwybitniejszych postaci romantyzmu w muzyce[1][2][3][4].

Życiorys[edytuj]

Dzieciństwo i młodość[edytuj]

Franz Liszt urodził się 22 października 1811 we wsi Raiding, 50 kilometrów od Wiednia, gdzie mieścił się folwark księcia Esterhazy'ego. Pracował tam jego ojciec, Adam Liszt, kontrabasista[1][2][3][4]. Franciszek był "blady i chorowity", lecz mimo tego ćwiczył przez długie godziny grę na fortepianie, i w niedługim czasie został uznany za cudowne dziecko[1][2][3][4]. Liszt polubił narodową muzykę węgierską oraz cygańską[2][4]. W wieku 9 lat miał miejsce jego pierwszy koncert[1][2][3][4]. Arystokraci dostrzegli talent Liszta, i zapewnili mu fundusze na wyjazd do Wiednia i naukę muzyki. Studiował grę na fortepianie u Carla Czernego oraz kompozycję u Antonia Salieriego[4][2][3]. Niedługo potem młody kompozytor poznał Beethovena i Schuberta, a Diabelli poprosił go, by jako jeden z pięćdziesięciu kompozytorów napisał wariacje na temat jego prostego walca[1][2][3][4]. Choć Liszt zyskiwał coraz większą popularność i wiedzę, nie został przyjęty do paryskiego konserwatorium, pobierał więc prywatne lekcje[2][3][4]. Jego koncerty przyciągały coraz większą publiczność; ojciec Liszta, jako osoba przedsiębiorcza, zawarł zawczasu umowę z Erardem, by ten dostarczał instrumentów na koncerty Franciszka.[4]Liszt wielokrotnie występował w Londynie, a w Windsorze zagrał przed angielskim królem.[2][3][4] W następnych latach wiele podróżował do Francji, Szwajcarii a nawet do Irlandii.[2][3][4] Jego wynagrodzenie ciągle rosło - w Manchesterze otrzymał sto funtów.[3][4] Młodego wirtuoza przerosło jednak tempo kariery - piętnastoletni Liszt przeżył załamanie nerwowe. Zabrano go do Boulogne, gdzie miał zażywać gorących kąpieli w celu uspokojenia - był wtedy rok 1826, a jego ojciec zmarł na tyfus.[3][4] Kompozytor zarabiał teraz na życie głównie jako nauczyciel gry na fortepianie.[2][3][4] W 1828 zakochał się w jednej ze swoich uczennic, jednak jej ojciec, minister handlu, nie chciał o tym słyszeć - Liszta znów ogarnęła choroba.[2][3] Całe jego życie było zresztą naznaczone okresami wzlotów i upadków, po których zaznał swoistego pesymizmu religijnego.[2][3][3]

Dojrzałość[edytuj]

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Ostatnie lata[edytuj]

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Wkład w muzykę i kulturę[edytuj]

Stworzył nowy gatunek muzyczny: poemat symfoniczny. W muzyce fortepianowej rozwinął fakturę i technikę pianistyczną, wyprzedzając impresjonistyczny styl Claude’a Debussy’ego i Maurice’a Ravela, ekspresjonizm Aleksandra Skriabina, a także późnoromantyczny koncert fortepianowy Piotra Czajkowskiego i Siergieja Rachmaninowa. Prócz niezwykłych osiągnięć jako pianista i dyrygent, nauczał ponad 400 uczniów, skomponował ponad 350 dzieł i napisał lub współpracował przy pisaniu przynajmniej 8 książek. Pozostawił pokaźny zbiór korespondencji, a także ponad 200 parafraz utworów innych kompozytorów na fortepian. Był jednym z inicjatorów użycia nowych dźwięków harmonicznych w XIX wieku, przede wszystkim skomplikowanych akordów. Badał nowe techniki muzyczne, zajmował się wariacjami tematycznymi.

Był również aktywnym propagatorem kultury polskiej, zaprzyjaźnionym m.in. z Fryderykiem Chopinem, Adamem Mickiewiczem, Juliuszem Słowackim, Julianem Ursynem Niemcewiczem, Henrykiem Wieniawskim, Juliuszem Kossakiem, Janem Ruckgaberem; uczył także Carla Tausiga, Juliusza Zarębskiego i Józefa Wieniawskiego. Był teściem i przyjacielem Richarda Wagnera. To Wagner namówił Liszta do skrócenia Symfonii Dantejskiej do dwóch części. Liszt został pochowany na cmentarzu w Bayreuth, niedaleko willi i miejsca spoczynku Wagnera.

Kontrowersję wokół osoby kompozytora[edytuj]

Podobnie jak wielu artystów w jego czasach, był wolnomularzem[5].

Kalendarium[edytuj]

  • 1811 – 22 października przychodzi na świat w Raiding (węg. Doborján) na pograniczu austriacko-węgierskim.
  • 1820 – ma miejsce pierwszy publiczny występ małego Liszta. Później przeprowadza się do Wiednia.
  • 1823 – paryskie konserwatorium odmawia przyjęcia młodego kompozytora
  • 1824 – w Manchesterze odbywa się premiera jego pierwszej opery, Don Sanche
  • 1826 – ojciec kompozytora umiera na tyfus; Liszt ogranicza swoje koncertowanie
  • 1833 – spotyka się z Chopinem, dzięki któremu poznaje Marie d’Agoult
  • 1835 – przeprowadza się do Szwajcarii; na świat przychodzi pierwsze z jego trojga dzieci
  • 1837 – powraca do Wiednia; znowu zaczyna koncertować
  • 1844 – koniec związku z Marie d’Agoult
  • 1847 – poznaje księżną Karolinę Sayn-Wittgenstein, ur. Iwanowską
  • 1848-1859 – mieszka w Weimarze
  • 1851-1854 – powstaje ostateczna wersja Rapsodii węgierskich
  • 1857 – koncert w Żagańskim Kościele Farnym na zaślubinach Marii de Castellane z Antonim Radziwiłłem
  • 1862 – umiera córka kompozytora, Blandine
  • 1865 – Liszt przyjmuje niższe święcenia kapłańskie (ostiariat, lektorat, egzorcystat i akolitat) z rąk papieża Piusa IX[6]
  • 1869 – początek ostatniego romansu z „kozacką hrabiną” Olgą Janiną
  • 1886 – 31 lipca umiera na zapalenie płuc w Bayreuth w Niemczech

Wybrane dzieła[edytuj]

Orkiestrowe[edytuj]

Opery[edytuj]

  • Don Sanche
  • Sardanapale (niedokończona)

Symfonie[edytuj]

  • Symfonia faustowska
  • Symfonia dantejska

13 poematów symfonicznych[edytuj]

    • Co słychać w górach
    • Tasso
    • Preludia
    • Orfeusz
    • Prometeusz
    • Mazepa
    • Festklänge (Uroczyste brzmienia)
    • Héroïde funèbre
    • Hungaria
    • Hamlet
    • Die Hunnenschlacht (Bitwa Hunów)
    • Ideały
    • Od kołyski do grobu
  • Cztery walce Mefisto
  • Szózat i Hymn – Fantazja

Fortepianowe[edytuj]

  • Sonata h-moll
  • I Koncert Es-dur
  • II Koncert A-dur
  • III Koncert Es-dur op. posth. (niedawno odkryty koncert, ukończony około 1839 roku)
  • Fantazja węgierska
  • Totentanz. Parafraza na temat „Dies irae”
  • Années de pèlerinage (Lata pielgrzymstwa)

Harmonie poetyckie i religijne[edytuj]

  • 1. Invocation 
  • 2. Ave Maria
  • 3. Bénédiction de Dieu dans la solitude
  • 4. Pensée des morts
  • 5. Pater Noster 
  • 6. Hymne de l'enfant à son réveil
  • 7. Funérailles
  • 8. Miserere, d'après Palestrina
  • 9. Andante lagrimoso 
  • 10.Cantique d'amour

12 Etudes d’exécution transcendante (12 Etiud transcendentalnych)[edytuj]

    • 1. Preludio
    • 2. Bez tytułu (Molto Vivace)
    • 3. Paysage
    • 4. Mazeppa
    • 5. Feux-follets
    • 6. Vision
    • 7. Eroica
    • 8. Wilde Jagd
    • 9. Ricordanza
    • 10. Bez tytułu (Allegro Agitato)
    • 11. Harmonies du soir
    • 12. Chasse-Neige
  • 6 Consolations (Pocieszenia)
  • 3 Libestraume (Marzenia miłosne
  • 4 Walce Mefisto
  • 19 Rapsodii węgierskich
  • Rapsodia hiszpańska
  • Grandes études de Paganini ("Wielkie Etiudy na motywach Paganiniego", uznawane czasem za parafrazę)

Parafrazy dzieł innych kompozytorów[edytuj]

  • Reminescencje Don Juana (na podstawie opery Mozarta)
  • Reminescencje Normy (na podstawie opery Belliniego)
  • Parafraza na temat "Rigoletto" Verdiego

Religijne[edytuj]

  • Missa choralis
  • Węgierska msza koronacyjna
  • Requiem

Oratoria[edytuj]

    • Chrystus
    • Legenda o św. Elżbiecie
    • Legenda o św. Stanisławie (najbardziej znane jest interludium „Salve Polonia”)
    • Legenda o św. Krzysztofie

Transkrypcje fortepianowe[edytuj]

  • Fantazja i Fuga g-moll Bacha
  • 9 symfonii Beethovena
  • Symfonia fantastyczna Berlioza
  • Harold w Italii Berlioza
  • Sześć pieśni polskich Chopina
  • Uwertura Wilhelm Tell Rossiniego
  • 54 pieśni Schuberta
  • Don Sanche

Nagrania[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e Franz Liszt | Biography & History | AllMusic, AllMusic [dostęp 2017-06-21].
  2. a b c d e f g h i j k l m Franz Liszt | Hungarian composer, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2017-06-21] (ang.).
  3. a b c d e f g h i j k l m n o Franz Liszt, Biography.com [dostęp 2017-06-21] (ang.).
  4. a b c d e f g h i j k l m n Steen Michael: Wielcy kompozytorzy i ich czasy. Wyd. Polskie (2009,2013). Poznań: Rebis, 2003, s. 469-504. ISBN 978-83-7510-252-9.
  5. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej w XVIII i XIX wieku, Wrocław 1982, s. 536.
  6. Rocznice Franciszka Liszta. [dostęp 2014-09-30].

Linki zewnętrzne[edytuj]