Tadeusz Bystrzycki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tadeusz Bystrzycki
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1 grudnia 1889
Przemyśl
Data i miejsce śmierci 1940
Kijów
Burmistrz Przemyśla
Okres od 1933
do 1934
Poprzednik Roman Krogulecki
Następca Michał Bystrzycki
Tadeusz Bystrzycki
kapitan rezerwy artylerii kapitan rezerwy artylerii
Data i miejsce urodzenia 1 grudnia 1889
Przemyśl
Data i miejsce śmierci 1940
Kijów
Przebieg służby
Lata służby do 1940
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 2 Pułk Artylerii Górskiej
Główne wojny i bitwy wojna polsko-ukraińska (walki o Przemyśl),
II wojna światowa (kampania wrześniowa)

Tadeusz Bystrzycki (ur. 1 grudnia 1889 w Przemyślu, zm. 1940 w Kijowie) – polski inżynier architekt, działacz społeczny, właściciel księgarni i wydawnictwa, radny i burmistrz Przemyśla, kapitan rezerwy artylerii Wojska Polskiego II RP, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Kamienica przy ulicy Rynek 9 w Przemyślu

Urodził się 1 grudnia 1889[1] we wpływowej rodzinie przemyskiej[2] jako syn Michała (1864-1957) i Zofii, z domu Klimek (1866-1919)[3]. Ojciec był przemysłowcem, właścicielem tartaku, dwukrotnie pełnił urząd burmistrza Przemyśla. Żoną Tadeusza została w 1920 Helena, z domu Stankiewicz (członkini POW). Mieli trzy córki, w tym Zofię (ur. 1922) i syna Przemysława (ur. 1923). Rodzina posiadała dwie kamienice w Przemyślu, pierwsza pod adresem ulicy Rynek 9 została nabyta dla Tadeusza jako prezent ślubny, druga pod adresem ulicy Serbańska 7 wybudowana przez Tadeusza i przylegająca do pierwszej, mieściła Książnicę Naukową (wydawnictwo i księgarnię), których był właścicielem.

Po ukończeniu Gimnazjum nr 1 w 1908 w Przemyślu, rozpoczął studia architektury (przerwane podczas I wojny światowej), ukończone później na Politechnice Lwowskiej i w Wiedniu z tytułem inżyniera architekta. Służył w szeregach Armii Austro-Węgier. Po zakończeniu wojny został przyjęty do Wojska Polskiego. Brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej, w tym w walkach o Przemyśl. Został awansowany do stopnia kapitana rezerwy artylerii ze starszeństwem z 1 czerwca 1919[4][5]. W 1923, 1924 był oficerem rezerwy 2 Pułku Artylerii Górskiej w Przemyślu[6][7].

Był pasjonatem książek, stworzył własną bibliotekę. Jego żona Helena prowadziła księgarnię, którą Tadeusz Bystrzycki rozwinął i przeniósł do nowej siedziby przy przemyskim rynku. W 1919 założył dział wydawniczy „Polska Książnica Naukowa", w 1922 przekształcił w spółkę „Książnica Naukowa, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością” (od 1924 w siedzibie przy Rynek 9), którą prowadził do 1939. Jej specjalizacją były książki szkolne. Od 1924 wydawał czasopismo reklamowe „Dobra Książka", od 1925 miesięcznik „Dom i Świat”, a ponadto powieści w serii „Książki Zajmujące”, kalendarze książkowe („Kalendarz Humorystyczny, „Ludowy”, „Mariański", „Mieszczański", „Powieściowy", „Rodzinny", „Żołnierza Polskiego"). W 1933 pod redakcją Tadeusza Bystrzyckiego nakładem Wydawnictwa Książnicy Naukowej został wydany Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych.[8], pionierskie wydawnictwo w tym zakresie.

W 1923 został członkiem-założycielem Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu, później zasiadł w jego zarządzie. W 1924 został powołany do Dyrekcji Spółdzielczego Banku Rzemieślników i Rolników w Przemyślu. Działał społecznie. Od 1927 był radnym Przemyśla w radzie miejskiej, od 1928 wiceburmistrzem miasta. Od 1933 do 1934 był burmistrzem, a jego następcą został ojciec Michał.

Po wybuchu II wojny światowej podczas trwającej kampanii wrześniowej w Przemyślu na urząd prezydenta miasta został powołany Władysław Baldini, który pełnił urząd z radnymi Apolinarym Garlickim, Michałem Romanowskim i Eugeniuszem Złotnickim do 28 września 1939[9]. Po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 na terenach wschodnich II Rzeczypospolitej został aresztowany przez Sowietów. Został uwięziony przez NKWD w Przemyślu, później we Lwowie. Został wymieniony na liście wywózkowej 55/3-32 oznaczony numerem 213. W 1940 został zamordowany w więzieniu NKWD w Kijowie przy ul. Karolenkiwskiej 17. Jego nazwisko znalazło się na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej opublikowanej w 1994[10]. Ofiary tej części zbrodni katyńskiej zostały pochowane na otwartym w 2012 Polskim Cmentarzu Wojennym w Kijowie-Bykowni.

12 kwietnia 1940, dwa dni po aresztowaniu Tadeusza Bystrzyckiego przez NKWD, członkowie jego rodziny (żona i dzieci) zostali wywiezieni w głąb ZSRR do Kazachstanu, gdzie pracowali przymusowo w kołchozie i w sowchozie. Z wycieńczenia zmarła tam żona Helena. Syn Przemysław był podczas wojny „cichociemnym”, a po wojnie został pisarzem, podobnie jak córka Zofia.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 1953 Zofia, Wieńczysława, Dobromiła i Przemysław Bystrzyccy przekazali kamienice należące do rodziny na rzecz Skarbu Państwa[11]. W 1997 stały się własnością Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej, które mieści się w nich od 2005. 14 maja 2010 w jego siedzibie została odsłonięta tablica pamiątkowa poświęcona rodzinie Bystrzyckich[12][13].

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia” Tadeusz Bystrzycki został uhonorowany poprzez zasadzenie Dębu Pamięci 25 kwietnia 2010 w Przemyślu[14][15].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficerowie. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. [dostęp 2016-07-19].
  2. Rodzina Bystrzyckich. przemyskie.info. [dostęp 12 października 2014].
  3. Tadeusz Bystrzycki. zaginieni1939-45.pl. [dostęp 12 października 2014].
  4. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 842.
  5. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 767.
  6. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 777.
  7. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 697.
  8. Krzysztof Adam Tochman: Małopolski słownik biograficzny uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. T. 11. Kraków: Barbara, 2005, s. 17. ISBN 83-921802-1-6.
  9. Koncepcje obrony miasta. wojnawp.republika.pl. [dostęp 12 października 2014].
  10. Ukraińska Lista Katyńska. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 1994. s. 11. [dostęp 2014-04-08].
  11. Saga Rodu Bystrzyckich. przemysl.pl, 9 kwietnia 2010. [dostęp 12 października 2014].
  12. Saga Rodu Bystrzyckich. przemysl.pl, 14 maja 2010. [dostęp 12 października 2014].
  13. l Przemyśl: Saga Rodu Bystrzyckich. Odsłonili tablicę. podkarpackie.naszemiasto.pl, 14 maja 2010. [dostęp 12 października 2014].
  14. Zmiana terminu obchodów 70 Rocznicy Zbrodni Katyńskiej. przemysl.pl, 15 kwietnia 2010. [dostęp 12 października 2014].
  15. Uroczyste obchody 70 rocznicy Zbrodni Katyńskiej. przemysl.pl, 26 kwietnia 2010. [dostęp 12 października 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]