Tapa (tkanina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Obraz Alfonsa Pelliona pokazuje produkcję tapy

Tapa – polinezyjski materiał zrobiony z kory różnych drzew, przede wszystkim z rodziny morwowatych (Morus, Broussonetia, Ficus). Do produkcji używane jest łyko drzew i krzewów, które po zwilżeniu jest ubijane na twardym podłożu tak długo, aż powstaje zbity, cieńszy lub grubszy podobny do filcu materiał.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na wyspach Pacyfiku, w południowej i środkowej Ameryce, w Afryce i południowej Azji tapa służy do różnych celów – nie tylko jako materiał do pisania, lecz także do malowania oraz jako odzież[1]. Do Europy pierwsze egzemplarze zostały przywiezione pod koniec XVIII wieku przez Jamesa Cooka, który odwiedził Tonga pod koniec XVIII wieku[2]. Tkanina z kory jest powszechnie znana jako tapa w całej Polinezji, chociaż terminologia, dekoracje, barwniki i wzory różnią się na wyspach[3]. Może nosić też inne nazwy: ngatu (Tonga), kapa (Hawaje), masi (Fidżi), siapo (Samoa) i hiapo (Niue)[4].

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Mężczyźni sadzą drzewa morwy papierowej na plantacjach lub obok domu i opiekują się nimi[5]. Gdy można z niego zacząć produkować tapa kobiety zdejmują łyko (wewnętrzną korę drzewa) i moczą ją w wodzie przez noc, po czym umieszczają płasko na długim, drewnianym pniu i biją drewnianym czworokątnym młotkiem[5]. Ma on trzy boki płaskie, ale czwarty jest nierówny, co pomaga w spilśnianiu łyka[5]. Po zakończeniu ubijania kawałki tapy są zawieszane do wyschnięcia[5]. Wysuszone łączy się klejem wykonanym z tapioki lub manioku[5]. Aby je wzmocnić łączy się zarówno wzdłuż jak i wszerz. Jeden kawałek materiału może mieć około 30 cm szerokości. Tradycyjne łączy się 52 wzdłuż i 13 kawałków wszerz, aby otrzymać dużą tkaninę[5]. Ilość elementów ma znaczenie, bo jest związana z 52 tygodniami w roku i 13 miesiącami księżycowymi[5]. Po scaleniu kawałków, na wierzchu umieszcza się szablony, dzięki którym nanosi się wzory na tkaninę[5]. Przed schowaniem tkaniny suszy się ją dodatkowo na słońcu[5].

Obecnie (stan na 2015) w Tonga wiele kobiet nadal wytwarza tradycyjne tapa, które od końca XIX wieku było wypierane przez bawełnę i wełnę[6]. Tradycyjnie wykorzystywano go do produkcji ubrań, pościeli i draperii. Materiał dla ważnych osób był często specjalnie przygotowywany i dekorowany. Przygotowywano też tapa na specjalne okazje, takie jak urodziny i wesela. Było również używane do owijania wizerunków bóstw. Nawet dzisiaj tapa może być częścią rytuałów pogrzebowych[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mała historia papieru – Materiały poprzedzające papier, historiapapieru.yum.pl [dostęp 2018-05-10].
  2. A Cook's Tour of Tonga, „The Captain Cook Society (CCS)” [dostęp 2018-05-10] (ang.).
  3. Hiapo (tapa), Khan Academy [dostęp 2018-05-10] (ang.).
  4. Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa, collections.tepapa.govt.nz [dostęp 2018-05-10] (ang.).
  5. a b c d e f g h i How tapa cloth is used and valued, Living Heritage [dostęp 2018-05-13] (ang.).
  6. Ngatu Cloth, Researched and Conserved by Joshua Fountain, „Art History Virtual Exhibition”, 21 marca 2015 [dostęp 2018-05-10] (ang.).
  7. Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa, collections.tepapa.govt.nz [dostęp 2018-05-10] (ang.).