Tapa (tkanina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Tapa (miasto w Estonii).
Obraz Alfonsa Pelliona pokazuje produkcję tapy

Tapa – polinezyjski materiał zrobiony z kory różnych drzew, przede wszystkim z rodziny morwowatych (z rodzajów morwa, brusonecja, figowiec). Do produkcji używane jest łyko drzew i krzewów, które po zwilżeniu jest ubijane na twardym podłożu tak długo, aż powstaje zbity, cieńszy lub grubszy podobny do filcu materiał.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie na wyspach Pacyfiku, a później w południowej i środkowej Ameryce, w Afryce i południowej Azji tapa wykorzystywana jest do różnych celów – nie tylko jako materiał do pisania, lecz także do malowania oraz jako odzież[1]. Do Europy pierwsze egzemplarze zostały przywiezione pod koniec XVIII wieku przez Jamesa Cooka, który odwiedził Tonga pod koniec XVIII wieku[2]. Tkanina z kory jest powszechnie znana jako tapa w całej Polinezji, chociaż terminologia, dekoracje, barwniki i wzory różnią się na wyspach[3]. Może nosić też inne nazwy: ngatu (Tonga), kapa (Hawaje), masi (Fidżi), siapo (Samoa) i hiapo (Niue)[4].

Badania molekularne wykazały, że brusonecja chińska, zwana też morwą papierową – podstawowy surowiec do produkcji tapa, uprawiana na wyspach Oceanii, pochodzi z rozmnażanych wegetatywnie roślin rozprzestrzenionych z południowego Tajwanu w czasie migracji ludów austronezyjskich. Był to pierwszy istotny dowód z zakresu etnobotaniki dla pochodzenia tych ludów[5].

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Mężczyźni sadzą drzewa brusonecji chińskiej na plantacjach lub obok domu i opiekują się nimi[6]. Gdy można z niego zacząć produkować tapa, kobiety zdejmują łyko (wewnętrzną korę drzewa) i moczą ją w wodzie przez noc, po czym umieszczają płasko na długim, drewnianym pniu i biją drewnianym czworokątnym młotkiem[6]. Ma on trzy boki płaskie, ale czwarty jest nierówny, co pomaga w spilśnianiu łyka[6]. Po zakończeniu ubijania kawałki tapy są zawieszane do wyschnięcia[6]. Wysuszone łączy się klejem wykonanym z tapioki lub manioku[6]. Aby je wzmocnić, łączy się zarówno wzdłuż, jak i wszerz. Jeden kawałek materiału może mieć około 30 cm szerokości. Tradycyjne łączy się 52 wzdłuż i 13 kawałków wszerz, aby otrzymać dużą tkaninę[6]. Ilość elementów ma znaczenie, bo jest związana z 52 tygodniami w roku i 13 miesiącami księżycowymi[6]. Po scaleniu kawałków, na wierzchu umieszcza się szablony, dzięki którym nanosi się wzory na tkaninę[6]. Przed schowaniem tkaniny suszy się ją dodatkowo na słońcu[6].

Obecnie (stan na 2015) w Tonga wiele kobiet nadal wytwarza tradycyjne tapa, które od końca XIX wieku było wypierane przez bawełnę i wełnę[7]. Tradycyjnie wykorzystywano go do produkcji ubrań, pościeli i draperii. Materiał dla ważnych osób był często specjalnie przygotowywany i dekorowany. Przygotowywano też tapa na specjalne okazje, takie jak urodziny i wesela. Było również używane do owijania wizerunków bóstw. Nawet dzisiaj tapa może być częścią rytuałów pogrzebowych[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mała historia papieru – Materiały poprzedzające papier, historiapapieru.yum.pl [dostęp 2018-05-10].
  2. A Cook's Tour of Tonga, „The Captain Cook Society (CCS)” [dostęp 2018-05-10] (ang.).
  3. Hiapo (tapa), Khan Academy [dostęp 2018-05-10] (ang.).
  4. Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa, collections.tepapa.govt.nz [dostęp 2018-05-10] (ang.).
  5. Kuo-Fang Chung, Wen-Hsi Kuo, Yi-Hsuan Hsu, Yi-Hsuan Li, Rosario Rivera Rubite, Wei-Bin Xu. Molecular recircumscription of Broussonetia (Moraceae) and the identity and taxonomic status of B. kaempferi var. australis. „Bot Stud.”. 58: 11, 2017. DOI: 10.1186/s40529-017-0165-y. 
  6. a b c d e f g h i How tapa cloth is used and valued, Living Heritage [dostęp 2018-05-13] (ang.).
  7. Ngatu Cloth, Researched and Conserved by Joshua Fountain, „Art History Virtual Exhibition”, 21 marca 2015 [dostęp 2018-05-10] (ang.).
  8. Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa, collections.tepapa.govt.nz [dostęp 2018-05-10] (ang.).