Tevfik Rüştü Aras

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tevfik Rüştü Aras
Ahmet Tevfik Rüştü Aras.jpg
Data i miejsce urodzenia 1883
Çanakkale, Imperium Osmańskie
Data i miejsce śmierci 5 stycznia 1972
Stambuł, Turcja
Minister spraw zagranicznych Turcji
Okres od 4 marca 1925
do 11 listopada 1938
Przynależność polityczna Republikańska Partia Ludowa
Poprzednik Şükrü Kaya
Następca Şükrü Saracoğlu
Ambasador Turcji w Wielkiej Brytanii
Okres od 1939
do 1943
Poprzednik Fethi Okyar
Następca Rauf Orbay

Tevfik Rüştü Aras (ur. 1883 w Çanakkale, zm. 5 stycznia 1972 w Stambule) – turecki polityk kemalistowski, dyplomata. Minister spraw zagranicznych Turcji 1925-1938, ambasador Turcji w Wielkiej Brytanii 1939-1943.

W 1905 ukończył Francuską Szkołę Medyczną w Bejrucie. W 1907 zaprzyjaźnił się w Salonikach z Mustafą Kemalem, w 1909 został członkiem Komitetu Jedności i Postępu. W następnych latach urzędnik osmańskiej służby zdrowia na różnych stanowiskach.

Po klęsce Imperium Osmańskiego w I wojnie światowej, w 1919 udał się do Anatolii, przyłączając się do kierowanego przez Mustafę Kemala zbrojnego oporu wobec rządu sułtańskiego i polityce ograniczenia przez zwycięską Ententę suwerenności Turcji i rozbioru jej terytorium. W 1920 wybrany z okręgu Muğla do Wielkiego Zgromadzenia Narodowego Turcji w Ankarze. Jesienią 1920 był jednym z założycieli Tureckiej Partii Komunistycznej(ang.), utworzonej na polecenie Kemala dla przeciwdziałania wpływom związanej z Kominternem Komunistycznej Partii Turcji(ang.).

Uczestniczył w prowadzonych w Moskwie rokowaniach delegacji pod przewodnictwem Ali Fuata(ang.), które doprowadziły do zawarcia 16 marca 1921 traktatu pokojowego(ang.) pomiędzy Wielkim Zgromadzeniem Narodowym Turcji a Rosją Sowiecką. Traktat ten stanowi do dziś dnia podstawę stosunków wzajemnych Turcji i Rosji.

W powołanym 4 marca 1925 gabinecie İsmeta İnönü otrzymał stanowisko ministra spraw zagranicznych. Funkcję pełnił w kolejnych rządach, aż do śmierci Atatürka 10 listopada 1938. W 1937 pełnił funkcję przewodniczącego Zgromadzenia Ligi Narodów. Uważany za polityka filosowieckiego, trzykrotnie (1926, 1930 i 1937) złożył oficjalne wizyty w ZSRR.

Po dymisji z funkcji ministra mianowany w 1939 ambasadorem Turcji w Wielkiej Brytanii, misję pełnił do 1943.

Po przejściu na emeryturę poświęcił się publicystyce, wspierał utworzenie Partii Demokratycznej(ang.), po objęciu przez nią władzy przewodniczył w latach 1952-1959 radzie nadzorczej państwowego banku Türkiye İş Bankası.

Pochowany na cmentarzu Aşiyan Asri(ang.) w Stambule.


Bibliografia[edytuj | edytuj kod]