Toko płowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Toko płowy
Lophoceros pallidirostris[1]
(Hartlaub & Finsch, 1870)
Ilustracja
Samiec
Ilustracja
Samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd dzioborożcowe
Rodzina dzioborożce
Rodzaj Lophoceros
Gatunek toko płowy
Synonimy
Podgatunki
  • L. p. pallidirostris (Hartlaub & Finsch, 1870)[7]
  • L. p. neumanni Reichenow, 1894[4]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[8]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Toko płowy[9] (Lophoceros pallidirostris) – gatunek ptaka z rodziny dzioborożców (Bucerotidae). Ptak ten występuje w Afryce, według IUCN nie jest zagrożony wyginięciem.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Toko płowy występuje w Afryce zamieszkując w zależności od podgatunku[10][11]:

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy opisali w 1870 roku niemieccy ornitolodzy Gustav Hartlaub i Otto Finsch, nadając mu nazwę Buceros pallidirostris[7]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu wskazali Caconda, w prowincji Benguella w Angoli[7]. Podgatunek neumanni po raz pierwszy opisał w 1894 roku niemiecki ornitolog Anton Reichenow bazując na okazie typowym odłowionym w Mgera w Tanganice (obecnie Tanzania)[4].

L. pallidirostris jest gatunkiem siostrzanym dla L. nasatus[12]. W Zambii, na zachód od Luangwa dochodzi czasami do krzyżowania się obydwu podgatunków[13]. Rozpoznano dwa podgatunki[11].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzajowa: gr. λοφος lophos – czub, grzebień; rodzaj Buceros Linnaeus, 1758[14]. Epitet gatunkowy: łac. pallidus – blady, bezbarwny, od pallere – być bladym; -rostris -dzioby, od rostrum – dziób[15]. Epitet neumanni jest eponimem honorującym prof. Oscara Neumanna (1867–1946), niemieckiego ornitologa, podróżnika i kolekcjonera ze Afryki Wschodniej w latach 1892–1899, współpracownika Muzeum Historii Naturalnej w Tring w latach 1908–1931[16].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 43–51 cm[10][17]; masa ciała samców 248–325 g, samic 170–217 g[10][18]. Mały dzioborożec o jasnoszarym i brązowym upierzeniu górnych części ciała, z białym paskiem znad i za okiem i białą końcówką ogona, spód ciała biały. U samca podgatunku nominatywnego dziób jest bladożółtawy z szarawym końcem i dość niskim kaskiem. U samicy dziób jest mniejszy, oko zaś jest bardziej brązowe; kask na dziobie również jest mniejszy[10]. U młodych ptaków dziób jest mały i nie posiada kasku[17]. Podgatunek neumanni jest mniejszy niż nominatywny, o bledszej głowie, na dziobie występują szare plamy, końcówka zaś jest czerwona[10].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Toko płowy jest najprawdopodobniej gatunkiem osiadłym, ale podczas pory suchej, gdy drzewa zrzucają liście, mogą odbywać lokalne wędrówki[10]. Podgatunek neumanni zalatuje do południowej Kenii[8][19]. Zamieszkuje rozległe obszary wysokiego, gęstego liściastego miombo (Brachystegia)[17]. Tam, gdzie zakres występowania toko płowego pokrywa się z zakresem toko nosatego (L. nasatus), występuje w gęstszym, mniej otwartym lesie[10]. Wokalizuje szeregiem gwiżdżących, nosowych i wysoko-tonowych dźwięków, zazwyczaj w przyspieszających frazach i kończących się kilkoma nisko-tonowymi gwizdami „pi-pi-pi-pi-pieu-pieu”[10]. Skład pokarmu toko płowego jest słabo poznany; prawdopodobnie jest gatunkiem głównie owadożernym, ale obserwowano go jedzącego nasiona i żywicę z uszkodzonych strąków[10]. Pożywienie zdobywa głównie wśród liści; czasami schodzi na ziemię w poszukiwaniu pokarmu, głównie w porze suchej[10].

Okres lęgowy słabo poznany; lęgi rozpoczynają się z początkiem sezonu deszczowego, od sierpnia do listopada, nawet wtedy, gdy drzewa nie są pokryte jeszcze wieloma liśćmi[10]. Gniazdo znajduje się w naturalnej wnęce na drzewie, wejście zapieczętowane jest do wąskiej szczeliny[10]. W zniesieniu 4–5 jaj; jaja inkubuje tylko samica, w tym czasie karmiona jest w gnieździe przez samca[10].

Status zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (ang. Least Concernnajmniejszej troski)[8]. Globalna wielkość populacji nie jest znana, ale gatunek ten uważa się za szeroko rozpowszechniony i powszechnie występujący w odpowiednim środowisku[8]. Zagrożeniem dla toko płowego jest ciągłe niszczenia jego siedlisk i konkurencja ze strony toko nosatego[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tockus pallidirostris', w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2017-05-22]
  2. J.V. Barboza du Bocage: Ornithologie d’Angola. Lisbonne: Imprimerie Nationale, 1881, s. 117. (fr.)
  3. R.B. Sharpe: The birds of South Africa / by Edgar Leopold Layard. Wyd. New edition: thoroughly revised and augmented. London: Bernard Quaritch, 1884, s. 128. (ang.)
  4. a b c A. Reichenow: Die Vögel Deutsch-Ost-Afrikas. Berlin: Geographische Verlagshandlung Dietrich Reimer, 1894, s. 128. (niem.)
  5. A.J.Ch. Dubois. Revue critique des oiseaux de la famille des Bucérotidés. „Bulletin du Musée royal d’histoire naturelle de Belgique”. 3, s. 213, ryc. 10, 1884 (fr.). 
  6. G.E. Shelley. On the Hornbills of the Ethiopian Region. „The Ibis”. Fifth Series. 6, s. 64, 1888 (ang.). 
  7. a b c G. Hartlaub & O. Finsch: Natatores. W: O. Finsch & G. Hartlaub: Die Vogel Ost-Afrikas. Baron Carl Claus von Deer Decken’s Reisen in Ost-Africa. Heidelburg: C.F. Winter’sche Verlagshandlung, 1870, s. 871. (niem.)
  8. a b c d e BirdLife International 2016, Lophoceros pallidirostris [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2017 [online], wersja 2016-3 [dostęp 2017-05-19] (ang.).
  9. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Bucerotidae Rafinesque, 1815 – dzioborożce – hornbills (wersja: 2015-10-31). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2017-05-22].
  10. a b c d e f g h i j k l m A.C. Kemp & P. Boesman: Pale-billed Hornbill (Lophoceros pallidirostris). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2017. [dostęp 2017-05-22]. (ang.)
  11. a b F. Gill& D. Donsker (red.): Todies, motmots, bee-eaters, hoopoes, wood hoopoes & hornbills (ang.). IOC World Bird List: Version 7.2. [dostęp 2017-05-22].
  12. J.-C.T. Gonzalez B.C. Sheldon, N.J. Collar & J.A. Tobias. A comprehensive molecular phylogeny for the hornbills (Aves: Bucerotidae). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 67 (2), s. 468–483, 2013. DOI: 10.1016/j.ympev.2013.02.012 (ang.). 
  13. E.M. McCarthy: Handbook of Avian Hybrids of the World. Oxford: Oxford University Press, 2006, s. 115. ISBN 978-0-19-518323-8. (ang.)
  14. Jobling 2017 ↓, s. Lophoceros.
  15. Jobling 2017 ↓, s. pallidirostris.
  16. Jobling 2017 ↓, s. neumanni.
  17. a b c T. Stevenson & J. Fanshawe: Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi. London: A&C Black, 2004, s. 244. ISBN 0-85661-079-8. (ang.)
  18. J.B. Dunning Jr.: CRC Handbook of Avian Body Masses. Wyd. Second edition. Boca Raton: CRC Press, 2007, s. 221. ISBN 978-1-4200-6444-5. (ang.)
  19. D. Fisher, D. Pearson & N. Hunter. East African Rarities Committee (EARC) Special Report Species included for East African countries in Britton (1980) which have since been considered unacceptable. „Scopus”. 36 (2), s. 55, 2016 (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]