Ulica Norberta Barlickiego w Bielsku-Białej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
POL Bielsko-Biała COA.svg Bielsko-Biała
ulica
Norberta Barlickiego
Śródmieście Bielsko
Długość: 0,3 km
Ulica Barlickiego w stronę Wałowej
Ulica Barlickiego w stronę Wałowej
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg 0 m pl. Franciszka Smolki
Ikona ulica deptak.svg 70 m 11 Listopada, Przechód Schodowy
Ikona ulica koniec T.svg 300m Wałowa
Położenie na mapie Bielska-Białej
Mapa lokalizacyjna Bielska-Białej
ulica  Norberta Barlickiego
ulica Norberta Barlickiego
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
ulica  Norberta Barlickiego
ulica Norberta Barlickiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica  Norberta Barlickiego
ulica Norberta Barlickiego
Ziemia49°49′26,0″N 19°02′46,5″E/49,823889 19,046250

Ulica Norberta Barlickiego – ulica w centrum Bielska-Białej na historycznym Dolnym Przedmieściu (w administracyjnej dzielnicy Śródmieście Bielsko). Ma długość 300 m i biegnie południkowo od pl. Franciszka Smolki do ul. Wałowej, krzyżując się jedynie z ulicą 11 Listopada, głównym deptakiem miasta, i jej przedłużeniem – Przechodem Schodowym. Jest w całości drogą jednokierunkową (ruch odbywa się wyłącznie z północy na południe, od ul. Wałowej do pl. Smolki) i na większym odcinku jezdnia zajmuje tylko połowę jej szerokości.

Pierwotnie jako Droga Pszczyńska była główną drogą wyjazdową w kierunku północnym, w swoim początkowym odcinku posiadającą zabudowę przemysłową. W 1855 r. awansowała do roli jedynej drogi dojazdowej do dworca kolejowego. Szybko zapełniła się okazałymi kamienicami w stylu historyzmu i secesji mieszczącymi głównie hotele, choć już w 1890 r. straciła swoje znaczenie komunikacyjne, gdyż zbudowano nowy dworzec, do którego prowadziła dzisiejsza ulica 3 Maja, zaś funkcję drogi wyjazdowej przejęła ul. Słowackiego. Mimo to aż do 1945 r. nosiła nazwę Kolejowa i jeszcze w okresie międzywojennym znajdowało się tu wiele hoteli. Jednocześnie była jedną z dwóch głównych ulic bielskiej dzielnicy żydowskiej. Dziś znana jest przede wszystkim jako lokalizacja licznych pubów i klubów nocnych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Widok a ulicę z Börsenplatz w 1900...
... i 1911

Pierwotnie dzisiejsza ul. Barlickiego nosiła nazwę Pleßer Weg (pol. Droga Pszczyńska) i była drogą wyjazdową w kierunku północnym (Dziedzice, Pszczyna). Na początkowy odcinku drogi występowała zabudowa przemysłowa – m.in. farbiarnie: Johanna Gottlieba Fritsche (nr 2, zał. 1777) i Friedricha Patzera (nr 1-3, zał. 1818).

W 1855 r. awansowała do roli jedynej drogi dojazdowej do dworca kolejowego (dzisiejszy budynek administracyjny przy alejce dla pieszych łączącej pasaż handlowy przy dworcu z Parkiem Esperanto). Wraz z dzisiejszą ul. Wałową była częścią drogi łączącej stację ze śródmieściem, którego centralnym punktem był wówczas pl. Giełdowy (Börsenplatz, dziś Franciszka Smolki). Nosiła nazwę Bahnstraße (pol. Kolejowa). Szybko zaczęła się wypełniać wielkomiejską zabudową w stylach historyzmuneorenesansie, neobaroku i eklektyzmie, która częściowo powstała w miejscu już istniejących budynków z XVIII i pocz. XIX w., spośród których zachował się do dziś tylko jeden – przy skrzyżowaniu z 11 Listopada[1].

Po 1890 r., kiedy na północ od dotychczasowego powstał nowy dworzec kolejowy (dziś Bielsko-Biała Główna) ulica Kolejowa straciła swoje znaczenie komunikacyjne, będąc odtąd jedynie jedną z wielu śródmiejskich ulic. Nową, o wiele większą, stację z centrum połączyła ulica 3 Maja, która stała się osią urbanistyczną nowej części Dolnego Przedmieścia, położonej po drugiej stronie linii kolejowej do Żywca niż ul. Kolejowa. Jednocześnie pl. Giełdowy przestał być sercem największego z bielskich przedmieść w II poł. XIX w. Zastąpił go pl. Smolny, zwany od 1890 r. Garncarskim (Töpfer-Platz). Mimo to Kolejowa pozostała ulicą pełną hoteli, utrzymał się także boom budowlany – w pierwszej i drugiej dekadzie XX wieku na początkowym odcinku ulicy (w rejonie pl. Giełdowego i ul. Głównej (dziś 11 Listopada)) w miejscu starszej zabudowy (w tym fabrycznej) powstało kilka secesyjnych kamienic będących charakterystycznym akcentem architektonicznym tej części miasta[1]. Aż do II wojny światowej ul. Kolejowa (po 1918 r. nie zmieniono nazwy, tylko przetłumaczono ją z niemieckiego) wraz z równoległą Tempelstraße (po 1918: Kazimierza Wielkiego, dziś: Cechowa) stanowiły dzielnicę żydowską Bielska[2].

Biurowiec Oscar

W 1945 r. ulicę przemianowano na Norberta Barlickiego, która to nazwa funkcjonuje do dziś. Po 1960 r. wyburzono neorenesansową kamienicę pod numerem 7, aby przebić schody łączące ul. Dzierżyńskiego (dziś: 11 Listopada) z Lenina (dziś: 3 Maja). Schodom tym nadano status ulicy i nazwano Przechodem Schodowym. W latach 90. zaczęły na ul. Barlickiego powstawać liczne puby i kluby nocne, które z czasem stały się znakiem reprezentacyjnym ulicy. W początkach XXI w. pomiędzy schodami a kamienicą pod numerem 5 stanął pięciopiętrowy postmodernistyczny biurowiec Oscar. W latach 2008-2009 dokonano przebudowy ulicy. Wymieniono nawierzchnię, zwężono jezdnię i zmniejszono ilość miejsc parkingowych, poszerzając zarazem chodniki, a także zmodernizowano całą infrastrukturę podziemną; koszt inwestycji, mającej na celu „zmianę charakteru ulicy, tak aby bardziej przypominała deptak”[3] (zamknięcie Barlickiego dla ruchu kołowego było niemożliwe) wyniósł 4 mln zł[4]. Latem 2009 r. rozpoczęła się także przebudowa układu komunikacyjnego wokół rozbudowywanej Galerii Sfera; skrzyżowanie ul. Barlickiego z Wałową zostanie przekształcone w rondo[5].

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Widok ze skrzyżowania z ul. 11 Listopada i Przechodem Schodowym ku pl. Smolki

Ulica Barlickiego rozpoczyna się na pl. Franciszka Smolki skrzyżowaniem z ul. Wzgórze (zachodnia pierzeja placu według numeracji budynków jest częścią ul. Barlickiego). Około 20 m dalej w kierunku zachodnim odchodzi ul. Przechód (pasaż łączący ulicę z pl. Chrobrego i ul. 3 Maja). W odległości 70 m od pl. Smolki ul. Barlickiego krzyżuje się z ul. 11 Listopada – głównym deptakiem Bielska-Białej (odchodzi w kierunku wschodnim) i jej przedłużeniem na zachód – Przechodem Schodowym, czyli schodami łączącymi skrzyżowanie z ul. 3 Maja. Na odcinku od placu do skrzyżowania ul. Barlickiego jest najszersza w całym swoim biegu – jezdnia ma 9 m, ponieważ rozszerza się do trzech pasów ruchu[4].

Za skrzyżowaniem z 11 Listopada jezdnia zwęża się do 5 m[4]. Po jej zachodniej stronie znajduje się 31 miejsc parkingowych zgrupowanych: jeden raz po pięć, cztery razy po sześć i jeden raz po dwa. Grupy przedzielone są placykami z ławkami, stojakami na rowery, latarniami i klombami kwiatowymi, w które rozszerza się zachodni chodnik. Ponadto przed kamienicą nr 13 znajduje się postój taksówek.

Koniec ulicy stanowi skrzyżowanie z ul. Wałową (300 m), które jeszcze w 2009 r. zostanie przekształcone w rondo, będące jednocześnie skrzyżowaniem Wałowej z równoległą do Barlickiego ul. Cechową[5].

Ulica w całości jest jednokierunkowa. Ruch odbywa się wyłącznie z północy na południe, od ul. Wałowej w kierunku pl. Smolki.

Nawierzchnię jezdni wykonano z kostki granitowej, nawierzchnia chodników została wykonana z płyt granitowych uzupełnionych żółtym klinkierem, miejsca parkingowe zostały wybrukowane czerwonym klinkierem, natomiast placyki rozdzielające parkingi – żółtym klinkierem[4].

Zabudowa[edytuj | edytuj kod]

Dawny hotel Grand
XVIII-wieczny budynek na rogu ul. 11 Listopada

Większość budynków znajdujących się przy ul. Barlickiego to neorenesansowe, neobarokowe lub eklektyczne dwu- lub trzypiętrowe kamienice powstałe od lat 50. XIX wieku do początku XX wieku. Część z nich aż do czasów II wojny światowej mieściła hotele – pod nr. 15 Grand z 1888 r. z zachowanym zadaszeniem wejścia, pod nr 14 Imperial z pierwszej dekady XX w., pod nr. 20 National z 1856 r., a pod nr. 22 Langer przeznaczony tylko dla żydów[2].

Północna pierzeja początkowego odcinka ulicy zabudowana jest w większości trzypiętrowymi kamienicami reprezentującymi architekturę secesyjną – pod nr. 1 budynek z 1900 r. należący niegdyś do Komunalnej Kasy Oszczędności będący jedynym zrealizowanym z licznych projektów Maxa Fabianiego, pod nr 3 kompleks mieszkalno-biurowy zbudowany w 1909 r. według projektu Hansa Mayra i Teodora Mayera, którego integralną częścią jest pasaż noszący nazwę ul. Przechód, pod nr 5 kamienica Franciszka Polaczka z 1910 r., a pod nr 11 kamienica własna Emanuela Rosta juniora z 1911 r. z charakterystycznymi motywami roślinnymi na elewacji[6].

Na tle tych budynków wyróżnia się jednopiętrowy budynek na rogu ul. 11 Listopada (nr 8) wybudowany w końcu XVIII w. dla burmistrza miasta, M. G. Scholza, neoklasycystyczny budynek d. hotelu Nordbahn z pocz. XX w. (sam hotel jest starszy) pod numerem 22 oraz pod numerem 7 (róg Przechodu Schodowego) pięciopiętrowy postmodernistyczny biurowiec Oscar z pierwszej dekady XXI w. wybudowany w miejscu neorenesansowej kamienicy wyburzonej po 1960 r., aby mógł powstać Przechód Schodowy[2].

Przypisy

  1. a b Ewa Chojecka: Architektura i urbanistyka Bielska-Białej do 1939 roku. Miasto jako dzieło sztuki. Bielsko-Biała: Urząd Miejski w Bielsku-Białej, 1994, seria: Biblioteka Bielska-Białej. ISBN 83-901390-0-6.
  2. a b c Jacek Zachara, Grzegorz Wnętrzak, Bogusław Chorąży: Bielsko-Biała. Dziedzictwo kulturowe. Bielsko-Biała: Stowarzyszenie „Olszówka”, 2007. ISBN 83-918676-5-X.
  3. Ulica Barlickiego prawie jak deptak. Gazeta.pl, 10 czerwca 2009. [dostęp 7 lipca 2009].
  4. a b c d Ulica Barlickiego została miejskim deptakiem. „W Bielsku-Białej. Magazyn samorządowy”. II/2009, s. 5, lipiec 2009. Bielsko-Biała: Urząd Miejski w Bielsku-Białej. ISSN 1730-3796. 
  5. a b Rozpocznie się przebudowa ulic pod Sferą. Gazeta.pl, 21 czerwca 2009. [dostęp 7 lipca 2009].
  6. Jerzy Polak: Przewodnik po Bielsku-Białej. Bielsko-Biała: Towarzystwo Miłośników Ziemi Bielsko-Bialskiej, 2000. ISBN 83-902079-0-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ewa Chojecka: Architektura i urbanistyka Bielska-Białej do 1939 roku. Miasto jako dzieło sztuki. Bielsko-Biała: Urząd Miejski w Bielsku-Białej, 1994, seria: Biblioteka Bielska-Białej. ISBN 83-901390-0-6.
  • Jerzy Polak: Przewodnik po Bielsku-Białej. Bielsko-Biała: Towarzystwo Miłośników Ziemi Bielsko-Bialskiej, 2000. ISBN 83-902079-0-7.
  • Jacek Zachara, Grzegorz Wnętrzak, Bogusław Chorąży: Bielsko-Biała. Dziedzictwo kulturowe. Bielsko-Biała: Stowarzyszenie „Olszówka”, 2007. ISBN 83-918676-5-X.
  • Ulica Barlickiego została miejskim deptakiem. „W Bielsku-Białej. Magazyn samorządowy”. II/2009, s. 5, lipiec 2009. Bielsko-Biała: Urząd Miejski w Bielsku-Białej. ISSN 1730-3796. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]