Wielkie przebudzenie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Wielkie przebudzenie – określenie wielkich przemian duchowych w amerykańskim protestantyzmie w XVIII i - przede wszystkim - XIX wieku. Wielkie przebudzenie doprowadziło do narodzin nowej, charakterystycznej amerykańskiej odmiany protestantyzmu.

Historycznie można wyróżnić trzy fazy wielkiego przebudzenia:

Pierwsze wielkie przebudzenie[edytuj | edytuj kod]

Nazywany niekiedy pierwszym wielkim przebudzeniem ruch religijny pojawił się w latach 30. i 40. XVIII wieku w północnoamerykańskich koloniach. Inspirowany doktryną pietystów objął wszystkie kościoły protestanckie w Ameryce.

W koloniach zaczęły masowo pojawiać się ruchy odnowy religijnej, kierowane przez charyzmatycznych kaznodziejów. Zwolennicy odnowy zrywali z dotychczasowym, zinstytucjonalizowanym kościołem oraz tradycyjnymi praktykami religijnymi, propagując typ nowej, indywidualnej duchowości. Kaznodzieje odwoływali się do emocji zgromadzonych, propagując szukanie Boga w sobie. Ruch ten odrzucał intelektualne dociekania teologiczne, opierając wiarę na wewnętrznych przeżyciach duchowych.

Pierwsze wielkie przebudzenie doprowadziło do zatarcia różnic pomiędzy amerykańskimi kongregacjonalistami i prezbiterianami, doprowadzając do zerwania ich łączności z macierzystymi europejskimi kościołami. Z wielkiego przebudzenia narodziło się chrześcijaństwo ewangeliczne, a jego brytyjskim echem było powstanie metodyzmu, który w USA rozpowszechnił się daleko bardziej niż w Wielkiej Brytanii.

Ruch wielkiego przebudzenia wywarł wielki wpływ na późniejszą rewolucję amerykańską. Był pierwszym ruchem, który ogarnął wszystkie kolonie i spowodował wykształcenie wspólnego typu religijności i umysłowości.

Drugie wielkie przebudzenie[edytuj | edytuj kod]

Ruch nazywany drugim wielkim przebudzeniem rozpoczął się na przełomie XVIII i XIX wieku. Ukształtował się pod wpływem odrzucenia ideałów duchowych europejskiego oświecenia i gwałtownego rozwoju umysłowego w duchu romantyzmu. Nowe pokolenie kaznodziejów zaczęło nawoływać do poszukiwania jeszcze silniejszych indywidualnych przeżyć. Nastąpiło jeszcze silniejsze odejście od tradycyjnej formy Kościoła.

W Stanach Zjednoczonych zaczęły szerzyć się ruchy głoszące zbliżający się koniec świata (millenaryzm) i konieczność powrotu do pierwotnego chrześcijaństwa (restoracjonizm). Ruchy drugiego wielkiego przebudzenia charakteryzowały się również odrzuceniem wszelkich dociekań intelektualnych i oparciem wiary jedynie o dosłownie odczytywaną Biblię. Beneficjentami drugiego przebudzenia byli metodyści i baptyści.

Podczas drugiego przebudzenia najbardziej wrosła liczba metodystów, wzrostu liczebnego zaznali też baptyści[1].

Ruch drugiego wielkiego przebudzenia doprowadził do powstania licznych i bardzo zróżnicowanych wyznań, jak adwentyzm czy mormoni.

Trzecie wielkie przebudzenie[edytuj | edytuj kod]

Trzecie wielkie przebudzenie rozwinęło się w latach 50. XIX wieku, zostało osłabione podczas wojny secesyjnej[2]. W trzecim przebudzeniu wielką rolę odegrali: Charles Finney, Dwight L. Moody[3].

Niektórzy spekulują, że zostało spowodowane nie nadejściem końca świata wieszczonego przez kaznodziejów drugiego wielkiego przebudzenia[potrzebne źródło].

Wyznania powstałe na fali trzeciego wielkiego przebudzenia nie akcentują już tak bardzo wątków millenarystycznych, głosząc konieczność duchowego przygotowania się na koniec świata. Wyznania te mają charakter charyzmatyczny i silnie misjonarski.

Ruchami religijnymi powstałymi w okresie trzeciego wielkiego przebudzenia są m.in. pentekostalizm, Christian Science i Armia Zbawienia.

W okresie trzeciego wielkiego przebudzenia narodził się również ruch Badaczy Pisma Świętego, który jednak pod wieloma względami zakorzeniony jest w tradycji drugiego wielkiego przebudzenia.

Czwarte wielkie przebudzenie[edytuj | edytuj kod]

W końcu lat 60. i na początku 70. XX wieku. Nie ma jednak zgody co do tego, kiedy i gdzie czwarte przebudzenie miało miejsce[4][5]. W wyniku tego przebudzenia wzrosła liczba południowych baptystów[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Second Great Awakening Ohio History Central
  2. 2,0 2,1 Approaching a 21st century Great Awakening through Southern Baptists
  3. Third Great Awakening The Great Awakenings
  4. Michael Barkun: The Awakening-Cycle Controversy. s. 425-443.
  5. An arguments in favor appears in Robert Fogel, The Fourth Great Awakening and the Future of Egalitarianism (2000)