Mormonizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Mormoni)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Artykuł z serii
Ruch świętych
w dniach ostatnich
Christus statue temple square salt lake city.jpg
Geneza

Chrześcijaństwo · Restoracjonizm

Historia

Pierwsza wizja · Kryzys sukcesji
Szlak mormoński · Wojna w Utah
Historia Kościoła Jezusa Chrystusa
Świętych w Dniach Ostatnich

Historia Społeczności Chrystusa

Nauka

Jezus Chrystus · Tryteizm
Wielkie odstępstwo · Przywrócenie
Kapłaństwo · Obrzędy ewangelii
Plan zbawienia · Wieczny postęp
Chrzest · Chrzest za zmarłych
Obdarowanie · Małżeństwo na wieczność
Świątynie · Słowo mądrości

Pisma święte

Biblia · Księga Mormona
Natchniony przekład
Księga Przykazań · Nauki i Przymierza
Perła Wielkiej Wartości · Zasady wiary

Ważne postacie

Joseph Smith · Oliver Cowdery
Brigham Young · Józef Smith III
Sidney Rigdon · James Strang
Thomas S. Monson · Stephen M. Veazey

Kultura

Uniwersytet Brighama Younga
Mormoński Chór Tabernakulum
Liahona · Śpiewnik · Świątynia Salt Lake
Centrum historii rodziny · Służba misyjna
Świątynia Independence · Modlitwa o pokój

Denominacje

Kościół Jezusa Chrystusa
Świętych w Dniach Ostatnich

Społeczność Chrystusa · Obszar Świątyni
Bikertonici · Strangici · Fundamentaliści

Portal.svg Portal Święci w dniach ostatnich
Mormoński chrzest
Świątynia w Salt Lake City – siedzibie głównej Kościoła.
Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich w Warszawiekaplica ta znajduje się przy ul. Wolskiej.
Świątynia w SzwajcariiBerno, (2006)
Organy w Tabernakulum, 2004 rok
Rysunek Drugiej Świątyni wybudowanej 30 kwietnia 1846 roku w Nauvoo
Świątynia we Freibergu w Niemczech – najczęściej odwiedzana przez polskich mormonów.

Mormonizm – nurt Kościołów powstałych w wyniku działalności Josepha Smitha, uznawanego przez wiernych za proroka. Większość mormonów skupia Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich (ang. The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints – w krajach anglojęzycznych przyjął się skrót LDS), który jest jedynym odłamem mormonizmu obecnym w Polsce.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa „mormonizm” pochodzi od Mormona, proroka-kronikarza, który według wyznawców streścił obszerne zapisy ludów zamieszkujących w dawnych czasach kontynenty amerykańskie. Księga Mormona została, według wiernych tej religii, przetłumaczona drogą objawienia przez Josepha Smitha. Księga ta ukazała się drukiem w roku 1830.

Nauki i praktyki[edytuj | edytuj kod]

Mormoni sami siebie uznają za główny nurt chrześcijaństwa, pomimo że ich przekonania odbiegają znacząco od większości pozostałych odłamów. Z tego powodu wielu nie uznaje ich za właściwych chrześcijan[1]. Mormoni mają kanon świętych pism składający się z Biblii, Księgi Mormona, zbioru objawień i pism Josepha Smitha określanych jako Nauki i Przymierza oraz Perła Wielkiej Wartości. Mormoni jednak mają dość otwartą definicję Pisma. Poza tymi księgami przyjmują również za natchnione wszystko co powie lub napisze podczas natchnienia obecnie żyjący Prorok[2][3], który jest wybierany spośród specjalnej grupy, określanej jako Rada Dwunastu Apostołów[3]. Biblia natomiast jest słowem Boga, dopóki jest właściwie przetłumaczona[4].

Mormoni wierzą, że tak jak starożytni chrześcijanie oraz prorocy Starego Testamentu, tak Bóg porozumiewa się obecnie z ludźmi poprzez żyjących proroków[3]. Odrzucają oni powszechnie uznawany przez większość wyznań chrześcijańskich dogmat, że objawienie zakończyło się wraz ze śmiercią ostatniego z apostołów. Twierdzą, że objawienia, a także inne cuda opisywane w starożytnych pismach świętych są na ziemi obecne wtedy, kiedy żyją ludzie, którzy pokładają swoją wiarę w Bogu, a więc także i dzisiaj.

Mormoni głoszą kontrowersyjne poglądy, iż Jezus jest bratem Lucyfera[5], zaś czarny kolor skóry, ma być – według nich – karą za grzechy[5][6]. Praktykują także przyjmowanie chrztu w imieniu osób, które nie żyją[7][8], powołując się przy tym na 1 List do Koryntian[7][a].

Tak jak wielu chrześcijan, mormoni twierdzą, że zbawienie człowieka przychodzi dzięki łasce Boga; uzależnione jest ono od wiary oraz przestrzegania norm i zasad, które Bóg objawił przez proroków (najczęściej w formie przykazań). Mormoni nie dzielą przyszłego świata (po sądzie ostatecznym) na niebo (raj) i piekło. Uważają, że pojęcie „niebo” zawiera różne stopnie chwały. Każdy człowiek, podejmując w swoim codziennym życiu wybory między dobrem a złem, podejmuje decyzję, w którym stopniu chwały żyć będzie w wieczności. Bóg, który według nauk Biblii oraz Księgi Mormona ma wgląd w ludzkie serca, w dniu Sądu Ostatecznego, czyli w momencie, kiedy każdy człowiek będzie przydzielony do odpowiedniego królestwa chwały, weźmie pod uwagę nie tylko konsekwentność człowieka w przestrzeganiu boskich praw, ale także jego poziom wiedzy i zrozumienia różnicy między dobrem a złem (według mormonów oni sami będą osądzani w najbardziej surowy sposób, ponieważ w ciągu tego życia mieli dostęp do wielu objawień, nieznanych reszcie świata tak, jak im samym). Chociaż ukierunkowaniem duchownym mormonów jest ciągły postęp w wierze, czyli życie w coraz większej harmonii z wolą Boga, podkreślają oni, że Bóg jest istotą nie tylko sprawiedliwą, ale przede wszystkim łaskawą i gotową do przebaczenia pod warunkiem szczerej pokuty, czyli żalu za popełniony grzech i nie popełniania wyznanego zła nigdy więcej.

Jedną z najbardziej kontrowersyjnych nauk Kościoła mormońskiego jest doktryna o dosłownym pokrewieństwie człowieka z Bogiem. Chociaż takie pojęcia jak „dzieci Boga”, czy „syn” albo „córka Boga” nie są czymś obcym w innych Kościołach chrześcijańskich, mormoni rozumieją je bardziej dosłownie. Uważają, że człowiek składa się ze śmiertelnego ciała oraz nieśmiertelnego ducha. Ciało człowiek dziedziczy po ziemskich rodzicach, ale Ojcem ducha jest Bóg (także nazywany „Ojcem w Niebie”). Ponieważ wszyscy ludzie według mormonów są w sensie dosłownym synami i córkami Boga, ich potencjał jest także nieograniczony. Ta doktryna uwidacznia się także w szacunku mormonów do wszystkich ludzi, niezależnie od ich pochodzenia, wyznania czy nawet poziomu prawości (w kulturze mormońskiej ludzie postępujący wbrew boskim prawom są często określani jako dzieci Boga, które nie wiedzą, że są nimi). Mormoni uważają, że osobiste szczęście człowieka (jak również życie w życiu przyszłym) w dużym stopniu zależy od jego zrozumienia własnego duchowego pochodzenia. Według nich człowiek nie rozpoczyna swojego istnienia w momencie poczęcia lub narodzin, ale żyje przed urodzeniem w stanie preegzystencji, tj. jako duch w Niebie razem z Ojcem i innymi duchami. Przyszedłszy na ten świat, ludzie przechodzą różne życiowe doświadczenia (odrzucając zło i wybierając dobro). Ich celem jest powrót do najwyższej chwały w niebie, czyli do Królestwa Celestialnego, w którym żyje Bóg Ojciec oraz Jezus Chrystus.

Jednym z najważniejszych warunków otrzymania chwały celestialnej jest małżeństwo na wieczność. Mormoni poślubiają swoich małżonków w specjalnie budowanych m. in. do tych celów świątyniach. Wierzą, że ten związek między mężem a żoną (oraz przyszłymi dziećmi) będzie trwał nie tylko do śmierci jednego ze współmałżonków, ale jeżeli oboje dochowają wierności (sobie nawzajem oraz Bogu i jego przykazaniom), to ich małżeństwo i rodzina będą trwały przez całą wieczność. Mormoni kładą duży nacisk na szczęście rodzinne. Mają też zazwyczaj wielodzietne rodziny.

Mormoni uznają chrzest wyłącznie osób, które ukończyły ósmy rok życia, dopuszczając również możliwość chrztu pośmiertnego. W takim przypadku któryś z krewnych lub innych członków Kościoła przyjmuje chrzest „w imieniu” zmarłego. Chrzest taki ma dla osoby zmarłej jednak wyłącznie znaczenie potencjalne i nie jest automatycznym zaliczeniem ani do mormonów, ani do zbawionych.

Kościół głosi możliwość zbawienia wszystkich ochrzczonych, niezależnie od tego, czy należeli kiedykolwiek do ich wspólnoty. Aby pomóc w zbawieniu, gromadzone są kopie wszelkich zapisów i rejestrów o urodzeniach i śmierci mieszkańców całej Ziemi. Gromadzone dane są wykorzystywane przez członków Kościoła przy dokonywaniu obrzędów za zmarłych, które muszą być dokonane za konkretne osoby. Zgromadzone dane archiwalne są udostępniane jednak nie tylko członkom wspólnoty, lecz wszystkim osobom zainteresowanym badaniami genealogicznymi.

Aby ten zamysł zrealizować, emisariusze mormonów podróżują po całym świecie i na podstawie umów z archiwami państwowymi i archiwami innych kościołów kopiują rejestry urodzeń i zgonów oraz inne dokumenty przydatne przy badaniach genealogicznych (spisy ludności, rejestry podatkowe itp.).

Od 1895 członkowie Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich nie praktykują wielożeństwa[9]. Ślubują sobie małżeństwo na wieczność, choć ostateczną decyzję co do czasu trwania ich związku pozostawiają Bogu. Doniesienia na temat występującego w niektórych rejonach USA wielożeństwa dotyczą członków innych wspólnot religijnych, niekiedy odwołujących się do tradycji mormońskiej.

Do lat 70. XX w. funkcjonował zakaz kapłaństwa czarnoskórych, choć mormoni od zawsze opowiadali się za zniesieniem niewolnictwa.

Wszystkich mormonów obowiązuje zakaz picia alkoholu, kawy, herbaty, używania tytoniu i innych szkodliwych substancji[3] (co definiuje Słowo mądrości).

Nie wierzą w Trójcę Św., lecz w trzy samodzielne osoby Boskie – Boga Ojca, Jezusa Chrystusa i w Ducha Świętego (zob. tryteizm) oraz zgromadzenie Dziesięć Zaginionych Plemion Izraela i utworzenie Nowego Syjonu na kontynencie amerykańskim. Uznają również, że ludzie jako Dzieci Boże, dzięki zadośćuczynieniu Chrystusa, mogą stać się jak Bóg – osobami nieskazitelnymi i doskonałymi. Przywiązują wagę do starannego wychowania i wykształcenia swoich dzieci, realizując przesłanie swojego drugiego prezydenta Brighama Younga, że człowiek przez całe życie powinien kształcić się, zdobywać wiedzę oraz pogłębiać i umacniać swoją wiarę.

Mormoni nie angażują się w życie polityczne, starając się być politycznie neutralnymi[10], jednak pomimo tych zasad w wyborach prezydenckich w USA w 2012 roku jednym z kandydatów ubiegających się o stanowisko prezydenta był Mitt Romney, który należy do kościoła mormonów.

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na swoje wierzenia wyznanie mormonów poddawane jest również krytyce, zarówno przez inne Kościoły, jak i organizacje[jakie?]. Krytyka dotyczy przyjętego kanonu pism świętych, swoistego sytemu wierzeń, wielożeństwa, dyskryminacji ze względu na kolor skóry, praktykowania chrztu za zmarłych i innych praktyk i wierzeń.

Stopniowanie oraz ukrywanie informacji[edytuj | edytuj kod]

Kościół mormonów jest również krytykowany za stopniowanie wiedzy w zależności od stażu i pozycji w kościele. Jednym z przykładów takiego stopniowania jest dostęp do świątyń, do których wejście mają wyłącznie członkowie z odpowiednim stażem[11], spełniający specjalne wymogi[12]. Jeżeli osoba nie spełnia wymagań aby otrzymać rekomendację świątynną, nie dowie się w oficjalny sposób szczegółów, znaczenia oraz przebiegu wewnętrznych obrzędów[13]

Innym przykładem stopniowania informacji są wewnętrzne podręczniki, które nie są udostępniane członkom oraz zainteresowanym, nawet na ich prośbę. Kościół uzasadnia to tym, że takie podręczniki nie są dla nich przeznaczone[14][15]. Jednym z takich podręczników jest „Stake Presidents and Bishops - Handbook 1” - jest to instrukcja dla biskupów oraz prezydentów gmin[14]. Podręcznik zawiera między innymi instrukcje przeprowadzania wywiadów, kary dyscyplinarne w kościele oraz informacje na temat prowadzenia rejestrów danych członków kościoła[16][17]. Innym z podręczników o którym wiedza jest ograniczona jest „Mission president handbook” - podręcznik mormońskiego prezydenta misji[18]. Książki te nie są wypożyczane ani udostępniane nawet na prośbę osoby zainteresowanej.

Wpływ masonerii na mormonów[edytuj | edytuj kod]

Joseph Smith należał do nieregularnej loży masońskiej w stanie Illinois; autorzy pozamormońscy są przekonani, że czerpał inspiracje do obrzędów świątynnych z obrządków masonerii. Także kilku kolejnych prezydentów Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich było wolnomularzami. Mormoni często zaprzeczają wpływom masońskim, tłumacząc zbieżność w niektórych ceremoniach ich wspólnym pochodzeniem od kultu sprawowanego w Świątyni Jerozolimskiej.

Głoszenie religii[edytuj | edytuj kod]

Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich kładzie wielki nacisk na sprawę działalności misyjnej. Kiedy mężczyźni kończą 18 lat, są zachęceni do podjęcia służby na misji; kobiety natomiast mogą podjąć służbę po ukończeniu 19 lat. Starsze małżeństwa mogą zdecydować się służyć jako para. Służba mężczyzn trwa przez okres dwóch lat[19], natomiast kobiety oraz starsze małżeństwa służą przez 18 miesięcy. Aby zostać misjonarzem, osoba musi żyć zgodnie z zasadami Kościoła, co obejmuje przestrzeganie Słowa Mądrości i prawa czystości moralnej. Misjonarze finansują misje z własnych funduszy[20], zaś przywódcy Kościoła decydują, dokąd wolontariusze mają się udać[20]. Większość misji polega na głoszeniu prawd wiary, jednak niektórzy misjonarze powoływani są do uczestnictwa w akcjach humanitarnych lub do pracy w charakterze przewodnika w miejscach ważnych dla kościelnej historii. Starsze małżeństwa powoływane są zwykle do służby w biurach kościelnych albo odwiedzania nieaktywnych członków.

Obecnie Kościół ma ok. 70 tysięcy misjonarzy w większości krajów świata. W Polsce jest ich ok. 100; działają oni w Warszawie, Łodzi, Krakowie, Poznaniu, Lublinie, Białymstoku, Wrocławiu, Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Szczecinie i Kielcach.

Misjonarze podczas misji, utrzymują się za własne pieniądze, gdyż pobyt na misji, nie jest w żaden sposób pokrywany ani współfinansowany przez Kościół[20].

Mormoni na świecie i w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Główna siedziba Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich znajduje się w Salt Lake City, w stanie Utah w USA. Kościół obecny jest w większości krajów świata i liczy około 15 mln wiernych[21], choć szacunkowo jedynie 35% jest aktywnych[22].

W Polsce główna siedziba wyznania znajduje się w Warszawie, ale gminy Kościoła istnieją w wielu miastach Polski, między innymi w Łodzi, Poznaniu, Krakowie, Gdańsku, Wrocławiu, Katowicach, Bydgoszczy, Lublinie, Białymstoku, od niedawna w Szczecinie oraz Kielcach. Liczba wyznawców tego wyznania w Polsce wynosi około 1650 osób[21]. Polscy mormoni dla swych obrzędów, korzystają ze Świątyni we Freibergu, udostępnionej im przez ich niemieckich współwyznawców.

Inne ugrupowania Świętych[edytuj | edytuj kod]

W ciągu niecałych 200 lat istnienia mormonizmu powstawały różne odłamy tej wiary; jedne z nich zanikły, inne zaś rozwijają się do dnia dzisiejszego. Najważniejszymi wyznaniami są Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich z siedzibą w Salt Lake City oraz Społeczność Chrystusa.

W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie istnieje silnie zorganizowany odłam ortodoksyjny tego wyznania, zwany w skrócie FLDS (Fundamentalistyczny Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich), który odrzucił wprowadzoną w 1890 nowelizację zasad wiary i życia, zwłaszcza zarzucenie poligamii. Członkowie tego Kościoła uznają się za prawdziwych mormonów i są w stałym sporze teologicznym i majątkowym z władzami głównej gałęzi tego wyznania w Salt Lake City. Głównym prorokiem tego ortodoksyjnego odłamu był Rulon Jeffs. Później prorokiem został jeden z jego synów, Warren Jeffs. Biskupem oddziału Kościoła w Kanadzie, w prowincji Kolumbii Brytyjskiej był Winston Blackmore. Przywódcy FLDS tak w USA, jak i w Kanadzie stawali przed sądami obu krajów oskarżeni o poligamię i stosunki seksualne z nieletnimi[23][24].

Innym fundamentalnym odłamem jest Prawdziwy i Żywy Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Końca (TLC).

Ponadto istnieją także odłamy, reprezentowane przez inne denominacje (związki wyznaniowe), których członkowie nie chcą być nazywani mormonami, lecz opierające się w swych dogmatach na niektórych elementach tradycji mormońskiej.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Przytaczany przez nich fragment brzmi następująco: "A co uczynią ci, którzy się chrzczą dla umarłych? Jeśli umarli w ogóle nie są wskrzeszani, dlaczego się chrzczą dla umarłych?" (za Nową Biblią Gdańską)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tomasz Terlikowski: Mormoni jako chrześcijanie?. ekumenizm.pl, 2006-06-06. [dostęp 2014-08-06].
  2. „Authority of Scripture”. Encyclopedia of Mormonism. Retrieved November 11, 2011.
  3. a b c d Kim są i jak żyją polscy mormoni?, TVN [dostęp 2016-06-24].
  4. 8 Artykuł Wiary http://mormon.org/beliefs/articles-of-faith.
  5. a b Mormoni. Najdziwniejszy Kościół Świata?, Newsweek.pl [dostęp 2016-02-24].
  6. Mormoni w Polsce. Pomagają Polakom poznać swoich przodków, bo rodzina "trwa wiecznie", naTemat.pl [dostęp 2016-02-24].
  7. a b Dlaczego mormoni dokonują chrztów za zmarłych?, Oficjalna strona polskiego Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich [dostęp 2016-06-24], Cytat: Uczymy się w Nowym Testamencie, że chrzty za zmarłych były dokonywane w czasach służby Apostoła Pawła (zob. I List do Koryntian 15:29)..
  8. Warszawscy mormoni. "Wszyscy pytają mnie, ile mam żon", Wyborcza.pl [dostęp 2016-06-24].
  9. Mormoni, Onet.WIEM [dostęp 2016-06-24].
  10. Warszawscy mormoni. "Wszyscy pytają mnie, ile mam żon", Wyborcza.pl [dostęp 2016-06-24] (pol.).
  11. Frequently Asked Questions, www.lds.org [dostęp 2017-08-10] [zarchiwizowane z adresu 2017-08-29].
  12. What must I do to be worthy to enter the temple?, lds.org [dostęp 2017-08-10].
  13. Shanna Butler, How to Talk about the Temple - New Era Jan. 2006 - new-era, www.lds.org [dostęp 2017-08-10].
  14. a b LDS Church handbook on social issues available online, „The Salt Lake Tribune” [dostęp 2017-08-10] (ang.).
  15. Handbook 1: Stake Presidents and Bishops: - LDSTech, tech.lds.org [dostęp 2017-08-10] (ang.).
  16. Brad Levin, A thoughtproduct in the life of...: Differences between "Handbook 1: Stake Presidents and Bishops 2010" and 'Handbook 2: Administering the Church", A thoughtproduct in the life of..., 12 listopada 2011 [dostęp 2017-12-12].
  17. Church Handbook. Mormon No More, www.mormonnomore.com [dostęp 2017-12-12] (ang.).
  18. Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, Mission President's Handbook of Instructions [dostęp 2017-08-10] (ang.).
  19. Mormoni chcą podbić polskie serca, sumienia i...portfele, naTemat.pl [dostęp 2016-02-11] (pol.).
  20. a b c Katarzyna Miłkowska, Żyć jak mormoński misjonarz, NaTemat.pl, 12 grudnia 2015 [dostęp 2015-12-12].
  21. a b Mormoni w Polsce. Pomagają Polakom poznać swoich przodków, bo rodzina "trwa wiecznie", naTemat.pl [dostęp 2016-02-24].
  22. Ilu jest mormonów?
  23. Rick Ross Intitute, USA.
  24. The Vancouver Sun, Kanada.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Artur Wójtowicz, Bóg Mormonów, wyd. WAM, Kraków 2003 – krytyka wyznania z pozycji teologii katolickiej.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Strony krytyczne[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]