Millenaryzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Koncepcje Milenium w chrześcijaństwie

Milenaryzm (łac. mille „tysiąc”), także chiliazm (gr. chilioi „tysiąc”) – pogląd religijny głoszący bliskie nadejście tysiącletniego panowania Królestwa Bożego, oparta na Biblii wiara w Milenium, czyli Tysiąclecie, które ma być okresem zbawienia i szczęśliwości na Ziemi. Również określenie ruchów religijnych uznających to przekonanie.

W eschatologii wyznań chrześcijańskich można wyróżnić następujące koncepcje Milenium:

  • premilenaryzm – powrót Chrystusa zapoczątkuje Milenium, które zakończy się Sądem,
  • postmilenaryzm – Tysiąclecie zakończy się powrotem Chrystusa i Sądem Ostatecznym,
  • amilenaryzm – Milenium pojmowane symbolicznie,

Istnieją też inne interpretacje.

W judaizmie[edytuj | edytuj kod]

U źródeł milenaryzmu leżały mesjanistyczne koncepcje judaizmu, które opierały się na interpretacji proroczych ksiąg Starego Testamentu, szczególnie Izajasza i Daniela. Izajasz w swojej księdze przedstawia obraz idealnego króla, potomka Dawida, którego pokojowe i sprawiedliwe rządy doprowadzą kraj do duchowego odrodzenia, do stanu moralnej i religijnej doskonałości oraz zapewnią poddanym doczesne dobrodziejstwa. Natomiast Księga Daniela przepowiada zagładę ludzkich królestw i zastąpienie ich "królestwem" ustanowionym przez Boga. Według 7 rozdziału władzę nad całym światem Bóg miał powierzyć "Synowi człowieczemu", czyli Mesjaszowi oraz "ludowi świętych Najwyższego".

Koncepcje mesjańskie wyłuszczone w Starym Testamencie kształtowały się stopniowo. Początkowo chodziło o ziemskie dobrodziejstwa, odrodzenie polityczne i repatriację mieszkańców Izraela. Nadzieja ta się rozwijała i z czasem nabrała charakteru uniwersalnego.

The Jewish Encyclopedia podaje: "Prorocy głosili nadzieję idealnej przyszłości mesjańskiej, urzeczywistnionej pod panowaniem syna z domu Dawida – nadzieję złotego wieku rajskiej szczęśliwości (...). Miała się ona zrealizować w formie doskonałego świata pokoju i harmonii wśród wszystkich stworzeń, anielskiego stanu człowieka przed zgrzeszeniem (Iz. XI. 1-10, LXV. 17-25: 'nowe niebiosa i nowa ziemia'). (...) 'Nawrócenie wszystkich stworzeń, by utworzyły jedno społeczeństwo spełniające wolę Bożą' – oto zasadniczy cel mesjańskiej nadziei Izraela; lecz przed ustanowieniem królestwa Bożego musi nastąpić usunięcie 'królestwa przemocy' (...). Persko-babiloński rok świata złożony z dwunastu tysiącleci przekształcił się w eschatologii żydowskiej w tydzień składający się z siedmiu mileniów, odpowiadający tygodniowi stwarzania; słowa wersetu: 'tysiąc lat w oczach twoich jest jak dzień wczorajszy' (Ps. XC. 5), nasuwały myśl, iż obecny świat pełen znoju (olam ha-zeh) ma być zastąpiony przez milenium szabatu, 'świat przyszły' (olam ha-ba)"[1].

Idea podziału historii na siedem tysiącletnich okresów (w tym siódmego, sabatniego 'złotego tysiąclecia') występuje często w żydowskiej literaturze apokaliptycznej z okresu machabejskiego i rzymskiego.

W początkach naszej ery nadzieja Milenium w judaizmie stopniowo ustępowała platońskiej koncepcji istnienia duszy nieśmiertelnej, która otrzymuje nagrodę i wytchnienie w dziedzinie duchowej.

W Nowym Testamencie[edytuj | edytuj kod]

Idea tysiącletniego Królestwa mesjańskiego najszerzej została rozwinięta w Nowym Testamencie.

Z licznych wzmianek rozsianych w ewangeliach wynika, że nauka o "królestwie Bożym" (gr. basileia ton Theon) była głównym tematem orędzia szerzonego przez Jezusa Chrystusa. W czterech ewangeliach wspomniano o nim ponad 100 razy. Jezus mówił o "zbliżaniu się królestwa", nawiązywał do niego w Kazaniu na Górze (Mat. 5 – 7), w swoich przypowieściach, modlitwach i rozmowach z przeciwnikami, na przykład z Piłatem i faryzeuszami. Sam przedstawiał się jako "Syn Człowieczy" i "Król". Swoim uczniom obiecał, że 'przy odrodzeniu będą z nim zasiadać na tronach w tym królestwie' (Mat. 19, 28). Prawdopodobnie nawiązując do żydowskiej koncepcji milenium sabatniego Jezus nazwał się "Panem sabatu" (Mat. 12, 8).
Jezus głosił też swój powrót, którego z czujnością mieli oczekiwać chrześcijanie po jego wstąpieniu do nieba. Podczas tego wydarzenia (tzw. paruzja – pojęcie jest jednak w interpretacji dyspensacjonalistycznej odnoszone do "przyjścia na powietrze" po Kościół) Jezus jako mesjański król ma osądzić świat, w którym władzę ma Diabeł i zaprowadzić nowy, Boży "wiek".

O powrocie Jezusa i jego przyszłej obecności mówią też pozostałe księgi Nowego Testamentu. Apostoł Piotr głosił o "czasach przywrócenia wszystkiego" (Dzieje 3, 21). O paruzji Chrystusa i jego Królestwie pisze też w swoich listach Paweł z Tarsu.

Przede wszystkim jednak milenaryzm opiera się na tekstach Księgi Apokalipsy, czyli Księgi Objawienia, która jest przypisywana apostołowi Janowi. Powstała pod koniec I w. jako spis szesnastu wizji "dnia Pańskiego" udzielonych Janowi na wyspie Patmos. Ostatnie z nich dotyczą przyszłego okresu szczęśliwości, czyli Milenium (rozdziały 20 – 22).

Chodzi tu przede wszystkim o fragment z 20 rozdziału, wersety 1-7, w którym wyrażenie "tysiąc lat" (gr. chilia ete) występuje sześć razy.
Oto te słowa w przekładzie "Biblii Tysiąclecia":
"1 Potem ujrzałem anioła, zstępującego z nieba, który miał klucz od Czeluści i wielki łańcuch w ręce. 2 I pochwycił Smoka, Węża starodawnego, którym jest diabeł i szatan, i związał go na tysiąc lat. 3 I wtrącił go do Czeluści, i zamknął, i pieczęć nad nim położył, by już nie zwodził narodów, aż tysiąc lat się dopełni. A potem ma być na krótki czas uwolniony. 4 I ujrzałem trony – a na nich zasiedli [sędziowie], i dano im władzę sądzenia – i ujrzałem dusze ściętych dla świadectwa Jezusa i dla Słowa Bożego, i tych, którzy pokłonu nie oddali Bestii ani jej obrazowi i nie wzięli sobie znamienia na czoło ani na rękę. Ożyli oni i tysiąc lat królowali z Chrystusem. 5 A nie ożyli inni ze zmarłych, aż tysiąc lat się skończyło. To jest pierwsze zmartwychwstanie. 6 Błogosławiony i święty, kto ma udział w pierwszym zmartwychwstaniu: nad tymi nie ma władzy śmierć druga, lecz będą kapłanami Boga i Chrystusa i będą z Nim królować tysiąc lat. 7 A gdy się skończy tysiąc lat, z więzienia swego szatan zostanie zwolniony."

Chiliazm swoją koncepcję Tysiącletniego panowania Jezusa Chrystusa nad Ziemią opiera jeszcze na innych fragmentach Księgi Apokalipsy. Na przykład:
(rozdział 5): "9 I taką nową pieśń śpiewają: 'Godzien jesteś wziąć księgę i jej pieczęcie otworzyć, bo zostałeś zabity i nabyłeś Bogu krwią twoją [ludzi] z każdego pokolenia, języka, ludu i narodu, 10 i uczyniłeś ich Bogu naszemu królestwem i kapłanami, a będą królować na ziemi'".
(rozdział 21): "1 I ujrzałem niebo nowe i ziemię nową, bo pierwsze niebo i pierwsza ziemia przeminęły i morza już nie ma. 2 I Miasto Święte – Jerozalem Nowe ujrzałem zstępujące z nieba od Boga, przystrojone jak oblubienica zdobna w klejnoty dla swego męża. 3 I usłyszałem donośny głos mówiący od tronu: 'Oto przybytek Boga z ludźmi: i zamieszka wraz z nimi i będą oni Jego ludem, a On będzie 'BOGIEM Z NIMI'. 4 I otrze z ich oczu wszelką łzę, a śmierci już odtąd nie będzie. Ani żałoby, ni krzyku, ni trudu już [odtąd] nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły'".

Pierwsi chrześcijanie[edytuj | edytuj kod]

Milenaryzm był bardzo rozpowszechniony w początkowym okresie istnienia Kościoła chrześcijańskiego, zwłaszcza w II w. n.e. Według części historyków pierwsi chrześcijanie "w zasadzie wyznawali milenaryzm", uznawano go za "jeden z podstawowych dogmatów chrześcijańskich".
Na podstawie przetrwałych utworów z całą pewnością można powiedzieć, że wiary w Tysiąclecie bronili najważniejsi pisarze wczesnochrześcijańscy i Ojcowie Kościoła:

  • Papiasz z Hierapolis – żyjący w pierwszej połowie II w., bezpośredni uczeń apostoła Jana
  • Polikarp – również uczeń Jana, biskup Smyrny
  • anonimowy pisarz tzw. Listu świętego Barnaby – początek II w.
  • Justyn Męczennik – z Rzymu, II wiek, broni milenaryzmu jako prawowiernej doktryny (Dialog z Żydem Tryfonem 80,1)
  • Meliton z Sardes, biskup z II w.
  • Ireneusz z Lyonu – zmarły w 202, jeden z najwybitniejszych pisarzy chrześcijańskich II w.; powołuje się na 'prezbyterów' (starszych), którzy poglądy milenarystyczne przyjęli od Jana, uważał milenaryzm za tradycyjną naukę chrześcijańską, bez której nie sposób zrozumieć Pisma Świętego (Adversus haereses, V, 31-32)
  • Tertulian – zmarły w 222 roku, wybitny teolog i pisarz chrześcijański, zwolennik montanizmu
  • Laktancjusz – pisarz chrześcijański
  • Kommodian – moralista chrześcijański
  • Wiktoryn z Pettau
  • Ambrozjaster z Rzymu, (2. poł. IV w.), prawnik i pisarz chrześcijański

Milenaryzm, który w II i III w. przyjmowało wielu teologów, stopniowo zmniejszał swoje wpływy i około IV i V w. coraz częściej opowiadano się przeciwko niemu.

Późna starożytność chrześcijańska przeciwko millenaryzmowi[edytuj | edytuj kod]

Pomimo, że w II i III w. poglądy chiliastyczne były w Kościele powszechnie wyznawane i propagowane przez najwybitniejszych pisarzy chrześcijańskich, już wtedy pojawili się przeciwnicy tej nauki. Część z nich zwalczała chrystianizm w ogóle (gnostycy[potrzebne źródło], zwolennicy rzymskiej religii tradycyjnej, żydzi). Głównie z nimi polemizowali tacy pisarze, jak Justyn czy Ireneusz.

Z drugiej strony część zwolenników chiliazmu wypaczyło tę naukę, puszczając wodze wyobraźni i utożsamiając ten tysiącletni okres z wszelkimi materialistycznymi i zmysłowymi skrajnościami. Spotkało się to z krytyką niektórych przywódców chrześcijańskich, którzy w rezultacie odrzucali milenaryzm. Zaliczali się do nich Kasjusz, kapłan rzymski (przełom II i III w.) oraz Dionizy, biskup Aleksandrii i uczeń Orygenesa (z III w.). Szukając argumentów obaj zaprzeczali autentyczności Apokalipsy Jana.

Ponieważ jednak wydłużał się czas oczekiwania na powrót Chrystusa i jego Tysiącletnie panowanie nad Ziemią, część chrześcijan rozczarowywała się do nadziei Milenium. W III w. zaczęto tworzyć koncepcje zastępcze.

  • Orygenes (185-254), najbardziej wpływowy ówczesny teolog, zaczął przedstawiać Królestwo jako wydarzenie, które nastąpi w sercach wiernych a nie w określonym czasie i miejscu.
  • Augustyn z Hippony (354-430), przedstawił 20 rozdział Apokalipsy jako alegorię a 1000 lat jako symbol życia wiecznego w dziedzinie niebiańskiej.

Poglądy te przyjmowano pod silnym wpływem filozofii neoplatońskiej, których szermierzami byli Orygenes i Augustyn.

Dodatkowo duży wpływ na sprzeciwianie się millenaryzmowi miało zaangażowanie duchowieństwa w polityczne życie Rzymu, gdzie chrześcijaństwo zostało uznane za religię państwową. Po przyjęciu takiego stanowiska trudno było dłużej aktywnie wyczekiwać zmiany rządów z ludzkich na Chrystusowe. Według Augustyna, Królestwo Boże miało swój wyraz w działalności Kościoła katolickiego na Ziemi.

W ciągu wieków[edytuj | edytuj kod]

W późniejszym okresie nawiązywały też do tej koncepcji liczne ruchy religijne i społeczne oraz wyznania.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Reformacja[edytuj | edytuj kod]

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Stanowisko Kościoła katolickiego[edytuj | edytuj kod]

Kościół Katolicki w dekrecie De millenarismo z 19/21 lipca 1944 roku odrzucił formę millenaryzmu głoszącą, że Chrystus przed sądem ostatecznym przyjdzie panować na ziemi widzialnie i w ciele[3]. Potwierdza to Katechizm Kościoła Katolickiego w punkcie 676[4].

Tym samym poglądy millenarystyczne, w których mówi się o panowaniu Chrystusa na ziemi przez tysiąc lat, nie w ciele jednak, ale poprzez sakramenty (duchowo), nie zostały przez Kościół odrzucone. Nie są więc z jednej strony ani wyrażonym depozytem wiary (stanowiska pisarzy wczesnochrześcijańskich nie można uznać z konieczności za obowiązujące), ani poglądem z konieczności sprzecznym z nim (została potępiona tylko pewna forma millenaryzmu). Dlatego też wierzący mają wolność w wyznawaniu bądź niewyznawaniu tych poglądów.

Kardynał J. Ratzinger, jako prefekt Kongregacji Nauki Wiary, powiedział, że odnośnie do koncepcji tysiącletniego duchowego królowania Chrystusa na ziemi "Stolica Apostolska nie wypowiedziała się definitywnie na ten temat" i "kwestia jest jeszcze otwarta na dyskusję"[5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. The Jewish Encyclopedia, Tom 5, strony 200-211
  2. Adwentyści Dnia Siódmego, w odróżnieniu od innych denominacji również adwentystycznych, wierzą w "Milenium", które będzie zachodzić nie na Ziemi, lecz w Niebie (patrz: J. 14:1-3, 1 Tes. 4:15-17). Ziemia ma w tym czasie być martwą otchłanią z powodu plag ostatecznych (podobną do otchłani przy stworzeniu świata), i zarazem więzieniem dla szatana. Przy końcu "Milenium" Nowe Jeruzalem pełne zbawionych ma zstąpić z Nieba na Ziemię, rozpoczynając Sąd Ostateczny. Ze względu na tę kwestię Adwentyści Dnia Siódmego nie zawsze są zaliczani do milenarystów.
  3. Millenarianism
  4. http://www.katechizm.opoka.org.pl/rkkkI-2-2.htm
  5. http://www.mmp-usa.net/arc_defense.html, "È imminente una nuova era di vita cristiana?" Il Segno del Soprannaturale, Udine, Italia, n. 30, p. 10, Oct. 1990; The Triumph of God's Kingdom…, Fr. Iannuzzi, p. 43

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Na górę strony