Wilhelmina Iwanowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wilhelmina Iwanowska
Data i miejsce urodzenia

2 września 1905
Wilno

Data i miejsce śmierci

16 maja 1999
Toruń

profesor nauk fizycznych
Specjalność: astrofizyka
Alma Mater

Uniwersytet Wileński

Doktorat

1933

Habilitacja

1937

Profesura

1945

Polska Akademia Nauk
Status

członek rzeczywisty

Doktor honoris causa
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu2 października 1973
Nauczyciel akademicki
Uczelnia

Uniwersytet Wileński
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski

Wilhelmina Iwanowska (ur. 2 września 1905 w Wilnie, zm. 16 maja 1999 w Toruniu) – polska astronom, profesor w Instytucie Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ukończyła studia na Wydziale Astronomii Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. W 1933 roku obroniła pracę doktorską z astronomii. Staż podoktorski odbyła w Obserwatorium Sztokholmskim w latach 1934/35 pod kierunkiem prof. Lindblada. W 1937 roku uzyskała habilitację[1]. Od 1927 pracowała w Obserwatorium Astronomicznym USB kierowanym przez Władysława Dziewulskiego[potrzebny przypis]. Była członkiem zarządu Oddziału Wileńskiego Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego[2].

Po zajęciu Wileńszczyzny przez Armię Czerwoną i przekazaniu jej pod okupację litewską wraz z kolegami i koleżankami uciekła przed prześladowaniami komunistów do Łodzi. Tutaj miała czekać na przydział od władz do jednego z uniwersytetów w kraju, jednak wraz z grupą polskich naukowców z wileńskiego uniwersytetu, na czele z profesorem Władysławem Dziewulskim, postanowili, że będą kontynuować uniwersytet, ale w Toruniu. Została jedną z założycielek Uniwersytetu Mikołaja Kopernika oraz toruńskiej szkoły astronomii i radioastronomii[potrzebny przypis].

Brała udział w badaniach na temat między innymi ruchu gwiazd w przestrzeni, fotometrii fotograficznej, gwiazd zmiennych, widm gwiazdowych oraz ewolucji galaktyk. Jej największym osiągnięciem było ustalenie nowej skali odległości we Wszechświecie[1]. Była zapraszana na wykłady na europejskich i na amerykańskich uniwersytetach. Od listopada 1948 roku do maja 1949 prof. Iwanowska przebywała na stażu naukowym w USA w kilku tamtejszych obserwatoriach, zrezygnowała jednak z kontynuowania kariery naukowej w Stanach i powróciła do kraju. Została też wiceprezesem Międzynarodowej Unii Astronomicznej (byłą pierwszą kobietą w zarządzie IAU) oraz członkiem korespondentem (od 1956) i członkiem rzeczywistym (od 1976) Polskiej Akademii Nauk[3]. Była założycielką Toruńskiego Centrum Astronomicznego PAN w Piwnicach k. Torunia[1]. Toruńskim obserwatorium kierowała od grudnia 1952 roku aż do przejścia na emeryturę w październiku 1976[1]. Na jej prośbę, za pośrednictwem prof. Lindblada, prof. Harlow Shapley, dyrektor obserwatorium harwardzkiego, zgodził się przekazać na 100 lat 20-cm teleskop Henry'ego Drapera. Przybył on do Piwnic w 1947 roku, a pierwszych obserwacji dokonano w roku 1949. W czasie wykładów w USA pozyskała fundusze na zakup największego polskiego radioteleskopu[4]. W 1962 roku w obserwatorium UMK zainstalowano do dziś największy w Polsce teleskop optyczny o średnicy lustra 90 cm[1].

W czerwcu 1968 roku weszła w skład Komitetu Honorowego oraz Komitetu Przygotowawczego obchodów 500 rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika[5].

Profesor Iwanowska wypromowała 19 doktorów, a 8 z nich uzyskało tytuł naukowy profesora. Wszystkich wysyłała na staże podoktorskie. Była doktorem honoris causa 3 uniwersytetów: w Winnipeg w Kanadzie, w Leicester w Anglii i UMK.

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Otrzymała tytuł doktora honoris causa trzech uczelni wyższych:

Otrzymała honorowe obywatelstwo miasta Winnipeg, a 31 lipca 1997 roku również Torunia.

Postanowieniem prezydenta Lecha Wałęsy z dnia 4 maja 1995 roku, w uznaniu wybitnych osiągnięć naukowych w dziedzinie astronomii, została odznaczona Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[7].

Na cześć Wilhelminy Iwanowskiej nazwano jedną z ulic Torunia w dzielnicy Podgórz i planetoidę (198820) Iwanowska[8].

W 2018 roku została patronką nowego programu wyjazdowego dla doktorantów[4], organizowanego przez NAWA Narodową Agencję Wymiany Akademickiej[9].

Grób prof. Wilhelminy Iwanowskiej na cmentarzu św. Jerzego

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Wiadomości - Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej - Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, www.fizyka.umk.pl [dostęp 2020-03-02].
  2. Część II. Sprawozdania oddziałów i kół Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, [w:] Sprawozdanie z działalności Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Krakowie za okres od 1 IV 1937 do 31 XII 1937 oraz finansowe za rok 1937, Kraków 1938, s. 87 (pol.).
  3. Członkowie PAN: Skorowidz
  4. a b NAWA Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej, www.facebook.com [dostęp 2020-03-02] (pol.).
  5. "Urania", miesięcznik Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii, nr 3, marzec 1969, str. 84-85
  6. Doktorzy honoris causa UMK. umk.pl. [dostęp 2011-02-25].
  7. M.P. z 1995 r. nr 33, poz. 382
  8. Krzysztof Kanawka: Nowe nazwy planetoid – Iwanowska, Sierpc i LechMankiewicz. kosmonauta.net, 10 lipca 2012. [dostęp 2012-07-26].
  9. Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej - Stypendia dla studentów z polski i zagranicy, programy i wymiany naukowe - NAWA, nawa.gov.pl [dostęp 2020-03-02].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]