Przejdź do zawartości

Włodzimierz Zonn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

Włodzimierz Zonn
Ilustracja
Włodzimierz Zonn
Data i miejsce urodzenia

14 listopada 1905
Wilno

Data i miejsce śmierci

28 lutego 1975
Warszawa

prof. dr hab. nauk fizycznych
Specjalność: astronomia
Alma Mater

Uniwersytet Wileński

Doktorat

1935 – astronomia
Uniwersytet Wileński

Habilitacja

1948 – astrofizyka obserwacyjna
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Profesura

1962

Praca naukowa
Uczelnia

Uniwersytet Warszawski

Instytut

Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego

Okres zatrudn.

1938–1939, 1945–1975

Dyrektor
Instytut

Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego

Okres spraw.

1950–1975[1]

Prezes Zarządu
Stowarzyszenie

Polskie Towarzystwo Astronomiczne

Okres spraw.

1952–1955 i 1963–1973

Poprzednik

Eugeniusz Rybka (w 1952) i Antoni Opolski (w 1963)

Następca

Stefan Piotrowski (w 1956) i Jerzy Stodółkiewicz (w 1973)

Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Medal 10-lecia Polski Ludowej
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Włodzimierz Zonn

Włodzimierz Zonn (ur. 14 listopada 1905 w Wilnie, zm. 28 lutego 1975 w Warszawie) – polski astronom, specjalista w zakresie astrofizyki gwiazdowej, wieloletni dyrektor Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego i prezes Polskiego Towarzystwa Astronomicznego, współtwórca warszawskiej szkoły astronomicznej i popularyzator astronomii.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie i kariera

[edytuj | edytuj kod]

Włodzimierz Zonn urodził się w rodzinie kurlandzkich Niemców jako syn Karola (dyrektora węzła kolejowego[2]) i Elżbiety, z domu Ruppel[3]. Miał dwóch braci: Grzegorza (ur. 1900) i Aleksandra (ur. 1902)[4], który został księdzem katolickim[5] oraz siostrę Marię (1903–1937), romanistkę, żonę malarza Eugeniusza Briańskiego[4]. Uczęszczał do szkół w różnych miastach Rosji. Uczył się m.in. w rosyjskiej szkole kadetów w Pskowie[3]. Język polski przyswoił sobie w wieku 16 lat[6]. W 1924 zdał egzamin dojrzałości jako ekstern przed komisją Kuratorium Okręgu Szkolnego w Wilnie[5]. W latach 1925–1931 studiował na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Stefana Batorego (USB) w Wilnie. Przy przyjmowaniu na studia zadeklarował, że jest narodowości polskiej. Astronomii uczył go prof. Władysław Dziewulski[7][8]. W 1927 został zastępcą asystenta na USB (jeden etat dzielił z Wilhelminą Iwanowską i Jerzym Jacyną; od następnego roku każde z nich miało swoje zatrudnienie)[9]. Magisterium uzyskał w 1931, a doktorat obronił w 1935 na podstawie pracy Obserwacje fotograficzne zmiennych V, X, Z i RR Lacertae (opublikowanej w 1933 w Bulletin de l’Observatoire Astronomique de Vilno). W pracy tej wykorzystał obserwacje z astrografu Zeissa 15 cm[3][10]. Uczestniczył w wyprawie do Grecji na obserwacje całkowitego zaćmienia Słońca 19 czerwca 1936(inne języki), którą kierował Tadeusz Banachiewicz[11][10]. W wieczór przed zaćmieniem odkrył gwiazdę nową klasyczną CP Lac(inne języki). Był trzecim z dwunastu niezależnych odkrywców tej gwiazdy[12][13][14]. Od 1 września 1938 pracował w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego na stanowisku starszego asystenta i prowadził obserwacje w obserwatorium na szczycie Pop Iwan[6][5][10]. Poza obserwacjami naukowymi wykonał także zdjęcie Księżyca, które umieszczono na pocztówce[15][16].

W 1939 jako podporucznik rezerwy został zmobilizowany i walczył w kampanii wrześniowej[3]. Został wzięty przez Niemców do niewoli i po przejściu przez kilka obozów przejściowych, został osadzony w Oflagu VII A Murnau. Był uwięziony przez cały okres trwania II wojny światowej. W oflagu prowadził wykłady dokształcające z astronomii, matematyki i języka rosyjskiego[5][17]. Razem z malarzem Bohdanem Urbanowiczem był współzałożycielem obozowych liceów ogólnokształcącego i matematyczno-przyrodniczego[18]. Nie przyznał się do niemieckiego pochodzenia, co pozwoliłoby mu opuścić obóz[8]. Po oswobodzeniu z obozu przebywał krótko w Paryżu. We wrześniu 1945 powrócił do Warszawy i prowadził wykłady z astronomii ogólnej na Uniwersytecie Warszawskim (UW) oraz fizyki i matematyki na Politechnice[5]. W 1946 opublikował skrypt Astronomia ogólna, przygotowany podczas uwięzienia w oflagu. Wydanie ponowiono w 1949[5][3]. W 1947 otrzymał stypendium Instytutu Szwedzkiego, które umożliwiło mu staż w Obserwatorium Sztokholmskim w Saltsjöbaden pod kierunkiem Bertila Lindblada[3]. W Obserwatorium Sztokholmskim zebrał bogaty materiał spektroskopowy dla cefeid δ Cephei i η Aquilae, którego analiza posłużyła mu za podstawę pracy habilitacyjnej. Habilitował się w 1948 na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu na podstawie pracy pt. „O przesunięciach linij w widmie δ Cephei”[7][10][19]. W 1950 otrzymał docenturę na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie stanowisko profesora nadzwyczajnego[3][5]. Od 1950 jako dyrektor kierował Obserwatorium Astronomicznym UW (funkcję tę pełnił do śmierci w 1975[1]). W latach 1953 i 1960 był dziekanem Wydziału Matematyki-Fizyki-Chemii UW[17]. W latach 50. organizował seminarium statystyczne warszawsko-wrocławskie[17]. Od 1954 dodatkowo wykładał matematykę na Wydziale Architektury Wnętrz Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie[19]. W 1962 został powołany na stanowisko profesora zwyczajnego[3][5]. W roku akademickim 1962/63 przebywał na stażu naukowym w Berkeley, gdzie zajmował się zagadnieniami statystyki astronomicznej[17]. Był również prezesem Polskiego Towarzystwa Astronomicznego (16 grudnia 1952 – 16 grudnia 1955 i 19 września 1963 – 12 lutego 1973). Popierał zakup teleskopu systemu Schmidta-Cassegraina średnicy 90 cm do Obserwatorium Astronomicznego UMK w Piwnicach[20]. Od 1962 do 1972 przewodniczył Komitetowi Astronomii PAN[17]. W czerwcu 1968 wszedł w skład Komitetu Honorowego oraz Komitetu Przygotowawczego obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika[21].

Włodzimierz Zonn był obserwatorem gwiazd zmiennych i specjalistą w dziedzinie astronomii gwiazdowej (analizy rozmieszczenia, kinematyki gwiazd i materii międzygwiazdowej), a także w zakresie astronomii pozagalaktycznej i statystyki astronomicznej[22].

Przez całe życie zawodowe angażował się w popularyzację astronomii. W 1966 otrzymał Nagrodę „Problemów” za osiągnięcia w dziedzinie popularyzacji astronomii[23]. Zagrał dziekana w filmie Iluminacja (1973; reż. Krzysztof Zanussi)[24].

Zmarł z powodu nowotworu płuc[25]. On i jego żona Elwira Milewska-Zonn (1932–2001) są pochowani na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie (aleja 60, miejsce 79)[26][27].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy ożenił się z pochodzącą z wileńskiej żydowskiej rodziny kupieckiej Rachelą z domu Zarecką (1903–1948)[2][28][29]. Z tego małżeństwa miał córkę Lidię, montażystkę filmów dokumentalnych[30]. W 1949 ożenił się z Krystyną z domu Zgorzelską (1927–2006), więźniarką niemieckiego obozu koncentracyjnego Ravensbrück, studentką socjologii i romanistyki oraz autorką artykułów do „Więzi”[19][31][32]. Ich córką była Katarzyna Zonn-Pasternak (1952–2019), tłumaczka i redaktorka. Trzecią żoną Włodzimierza Zonna była Elwira Milewska-Zonn[27], współautorka kilku jego książek, tłumaczka języka rosyjskiego i ukraińskiego[33].

Formalnie był ewangelikiem, ale faktycznie agnostykiem, co nie przeszkadzało mu interesować się religią[5]. Miał lewicowe poglądy polityczne[2].

Działalność społeczno-polityczna

[edytuj | edytuj kod]

W 1932 wstąpił do loży masońskiej „Wolność Przywrócona”. Po 1961 był w loży „Kopernik”, która działała w głębokim utajnieniu. Używał imienia zakonnego Konstanty Wagner[34][25].

W latach 50. nie przyjął funkcji prezesa stowarzyszenia ateistów[35]. Wystąpił w obronie studentów w czasie wydarzeń marca 1968[22]. W 1974 podpisał List 15, w sprawie sytuacji Polaków w ZSRR, czym naraził się władzom Uniwersytetu Warszawskiego posłusznym Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Z tego powodu, rok później, gdy zmarł, na Bramie Głównej Uniwersytetu Warszawskiego nie umieszczono jego klepsydry ani czarnej flagi – wbrew obowiązującemu zwyczajowi[6].

Ordery i odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie

[edytuj | edytuj kod]

Od września 1983 Polskie Towarzystwo Astronomiczne wyróżnia wybitnych popularyzatorów astronomii, wręczając im numerowane medale im. Włodzimierza Zonna. Medal numer 0 wręczono wdowie po nim Elwirze Milewskiej-Zonn. Medalem numer 1 odznaczono Stanisława Brzostkiewicza[27].

Książki

[edytuj | edytuj kod]
  • 1946: Astronomia ogólna, Komisja Wydawnicza Koła Matematyczno-Fizycznego Słuchaczy UW, Warszawa,
  • 1949: O wszechświecie, Centralna Rada Związków Zawodowych w Polsce, Warszawa,
  • 1948: Budowa wszechświata, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa,
  • 1949: Wiadomości ogólne o słońcu, „Czytelnik”, Warszawa,
  • 1950: O gwiazdach i mgławicach, „Czytelnik”, Warszawa,
  • 1950: O planetach, kometach i słońcu, „Czytelnik”, Warszawa,
  • 1950: O zaćmieniach słońca i księżyca, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa[38]
  • 1950: O Słońcu na Ziemi, seria „Biblioteka Fizyczno-Astronomiczna”[39],
  • 1951: O budowie wszechświata, „Czytelnik”, Warszawa,
  • 1951: Współczesny obraz wszechświata. Jak powstała Ziemia, Zarząd Główny Polskiego Związku Niewidomych, Warszawa,
  • 1957: Astronomia gwiazdowa, wspólnie z Konradem Rudnickim, PWN, Warszawa,
  • 1958: Ewolucja gwiazd, PWN, Warszawa,
  • 1961: Materia międzygwiazdowa, wspólnie z Stanisławem Grzędzielskim, PWN, Warszawa,
  • 1965: Astronomia dziś i wczoraj PWN, Warszawa,
  • 1966: Astronomia, wspólnie z Elwirą Milewską, Nasza Księgarnia, Warszawa,
  • 1968: Kosmologia współczesna, tom 101 serii wydawniczej „Omega”, PWN, Warszawa,
  • 1970: Kwazary, nowe formacje kosmiczne, PWN, Warszawa,
  • 1970: Ziemia, wspólnie z Elwirą Milewską, grafiki Bohdan Butenko, Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”, Warszawa,
  • 1972: Rewolucja kopernikańska, Państwowe Wydawnictwo „Iskry”, Warszawa,
  • 1973: Niebo i kalendarz, wspólnie z Elwirą Milewską, ilustracje Bohdan Butenko, Biuro Wydawniczo-Propagandowe RSW „Prasa, Książka, Ruch”, Warszawa,
  • 1974: Astronomia z perspektywy czasu, „Wiedza Powszechna”, Warszawa,
  • 1975: Galaktyki i kwazary, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne[38].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b Jarosław Włodarczyk, Astronomia, [w:] Andrzej Kajetan Wróblewski (red.), Nauki ścisłe i przyrodnicze na Uniwersytecie Warszawskim, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2016, s. 41,43, ISBN 978-83-235-1791-7.
  2. ↑ a b c Wywiad z Lidią Zonn, Wywiad z kolekcji historii mówionej Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN (przeprowadzony przez Józefa Markiewicza 18 stycznia 2019, sygnatura: 586), Muzeum Historii Żydów Polskich Polin.
  3. ↑ a b c d e f g h Jarosław Włodarczyk, Giganci Nauki: Zonn Włodzimierz [online], gigancinauki.pl [dostęp 2023-06-09].
  4. ↑ a b Helena Głogowska, Eugeniusz Briański – ocalony i odnaleziony po latach, „Znad Wilii”, 3 (43), Wilno 2010, s. 33,37.
  5. ↑ a b c d e f g h i Józef Hurwic, Włodzimierz Zonn (1905–1975). Astronom i utalentowany publicysta naukowy, „Analecta”, 13/1-2 (25-26), 2004, s. 304, 306.
  6. ↑ a b c Andrzej Kajetan Wróblewski. Za pan brat z gwiazdami. „Wiedza i Życie”. 2019 (1), s. 71. Prószyński Media. ISSN 0137-8929. 
  7. ↑ a b Cecylia Iwaniszewska, Wspomnienia o moim uniwersytecie, Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia, 2014, s. 25, 79, ISBN 978-83-927097-1-8, OCLC 946323603.
  8. ↑ a b Józef Smak, Nowe opowiadania starego astronoma, Biblioteka Uranii, Warszawa: Polskie Towarzystwo Astronomiczne, 2013 (nr 31), s. 89–93, ISBN 978-83-938279-0-9 [dostęp 2025-07-11].
  9. ↑ Wilhelmina Iwanowska, Wileńskie korzenie. Astronomia i radioastronomia w Toruniu, [w:] Andrzej Tomczak (red.), Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Wspomnienia pracowników, 1995, s. 128, ISBN 83-231-0609-6.
  10. ↑ a b c d Wilhelmina Iwanowska, Włodzimierz Zonn – wspomnienia z czasów wileńskich (1925–1938), „Postępy Astronomii”, XXIII (2), 1975, s. 87–90.
  11. ↑ Eugeniusz Rybka, Całkowite zaćmienie Słońca 19 czerwca 1936, „Urania”, 1936 (4), s. 73.
  12. ↑ M. Mobberley, The BAA total solar eclipse expeditions of 1936, „Journal of the British Astronomical Association”, 126, luty 2016, s. 15–28, ISSN 0007-0297 [dostęp 2025-11-04] (ang.).
  13. ↑ Eugeniusz Rybka, Gwiazda Nowa w Jaszczurce (Nova Lacertae 1936), „Urania”, XIV (4), 1936, s. 72.
  14. ↑ Tadeusz Banachiewicz, Nova Lacertae (=Nova Cephei), [w:] International Astronomical Union Circulars, t. 599, 27 czerwca 1936.
  15. ↑ Leszek Rymarowicz, Filia Obserwatorium na Popie Iwanie, [w:] Jarosław Włodarczyk (red.), 200 lat Obserwatorium Astronomicznego UW, Wydanie 1, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2025, s. 118, ISBN 978-83-235-6679-3 [dostęp 2025-11-16].
  16. ↑ Księżyc w ostatniej kwadrze : zdjęcie dokonane astrografem o średnicy 33 cm : Obserwatorium L. O. P. P. im. Marszałka J. Piłsudskiego na Czarnohorze (2022 m), [w:] Polona, polona.pl [dostęp 2025-11-16].
  17. ↑ a b c d e f Stefan Piotrowski, Włodzimierz Zonn 1905–1975 okres warszawski, [w:] Wspomnienia o Włodzimierzu Zonnie, „Postępy Astronomii”, tom XXIII, zeszyt 2, Warszawa: Polskie Towarzystwo Astronomiczne, 1975, s. 94.
  18. ↑ Stefan Majchrowski: Za drutami Murnau. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970, s. 117, 120.
  19. ↑ a b c Akta osobowe. Włodziemierz Zonn, Archiwum Akt Nowych, s. 17, 101, 112, Zespół: Ministerstwo Edukacji Narodowej w Warszawie.
  20. ↑ Anna Plaskacz, Życie wśród gwiazd profesor Wilhelminy Iwanowskiej, 1997, s. 24, ISBN 83-86850-39-6.
  21. ↑ Uchwała Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu o obchodach 500 rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika, „Urania”, Rok XL, nr 3, Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii, marzec 1969, s. 84–85.
  22. ↑ a b Andrzej Sołtan, Zonn Włodzimierz, [w:] Michał Tomczak, Jarosław Włodarczyk (red.), Słownik biograficzny astronomów polskich, Słowniki Biograficzne Uczonych Polskich, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2025, s. 314–316, ISBN 978-83-7676-378-1.
  23. ↑ Józef Hurwic, Czasopismo „Problemy” w polskim życiu intelektualnym po drugiej wojnie światowej, „Analecta”, 8/2 (16), 1999, s. 20.
  24. ↑ Iluminacja (Iluminacja) [online], www.sfp.org.pl [dostęp 2025-11-16] (pol.).
  25. ↑ a b Konrad Rudnicki. Włodzimierz Zonn 14 XI 1905 — 28 II 1975. „Urania — Postępy Astronomii”. tom LXXVI nr 6/2005 (720), s. 256,257, 2005. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii. 
  26. ↑ śp. Włodzimierz Zonn [online], wawamlynarska.grobonet.com [dostęp 2023-06-19].
  27. ↑ a b c XXI Jubileuszowy Zjazd Polskiego Towarzystwa Astronomicznego. „Urania”. 12, s. 328, grudzień 1983. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii. 
  28. ↑ Lidia Zonn [online], sztetl.org.pl, 18 stycznia 2019 [dostęp 2023-06-09].
  29. ↑ Rachela Zonn, [w:] Centrum Badań nad Zagładą Żydów [online], new.getto.pl [dostęp 2023-06-12].
  30. ↑ Lidia Zonn w bazie filmpolski.pl
  31. ↑ Kolekcja Krystyny Zgorzelskiej-Zonn 1850 – 1966 [online], s. 2.
  32. ↑ Krzysztof Choiński, Krystyna, „Więź”, 569, marzec 2006, s. 158–160.
  33. ↑ Noty o autorach [online], www.podkowianskimagazyn.pl [dostęp 2025-12-01].
  34. ↑ Ludwik Hass, Masoneria polska XX wieku: losy, loże, ludzie: [słownik biograficzny wolnomularzy], Wyd. 2 (rozsz. i uzup.), Warszawa: Wydawnictwo „Kopia” Sp. z o.o., 1996, s. 279, ISBN 978-83-86290-16-1.
  35. ↑ Józef Smak, Od Centralnego Obserwatorium do Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika, [w:] Janusz Tazbir (red.), Uczeni i ich badania, Polska Akademia Nauk 1952-2002, Warszawa: Kancelaria Polskiej Akademii Nauk, 2002, s. 191, ISBN 978-83-917393-1-0 [dostęp 2025-06-30].
  36. ↑ M.P. z 1954 r. nr 108, poz. 1463 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie nauki”.
  37. ↑ M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400 strona 1635 - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/201 - na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego.
  38. ↑ a b Zonn, Włodzimierz (1905-1975). bn.org.pl. [dostęp 2025-12-02]. (pol.).
  39. ↑ Książka: O słońcu na ziemi. biblioNETka.pl. [dostęp 2015-11-12]. (pol.).

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Prezesi Polskiego Towarzystwa Astronomicznego
XX wiek
XXI wiek
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Włodzimierz_Zonn&oldid=78212003”