Willa Theodora Sixta w Bielsku-Białej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Willa Theodora Sixta
Symbol zabytku nr rej. A-706/94 z 15 września 1994[1]
Ilustracja
Widok od strony ulicy 3 Maja
Państwo

 Polska

Miejscowość

Bielsko-Biała

Adres

Mickiewicza 24

Typ budynku

willa

Styl architektoniczny

neorenesans

Architekt

Carl Korn

Kondygnacje

2 + poddasze i wieża

Ukończenie budowy

1883

Pierwszy właściciel

Theodor Sixt

Obecny właściciel

miasto Bielsko-Biała

Położenie na mapie Bielska-Białej
Mapa konturowa Bielska-Białej, w centrum znajduje się punkt z opisem „Willa Theodora Sixta”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Willa Theodora Sixta”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Willa Theodora Sixta”
Ziemia49°49′32,6″N 19°02′39,7″E/49,825722 19,044361

Willa Theodora Sixta – budynek położony w Bielsku-Białej na Dolnym Przedmieściu przy ulicy Adama Mickiewicza 24. Wzniesiony został w 1883 roku w stylu neorenesansowym według projektu Carla Korna jako willa przedsiębiorcy Theodora Sixta (1834–1897). Od roku 2020 jest użytkowany przez Galerię Bielską BWA oraz Miejski Ośrodek Opieki Społecznej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Willa powstała w 1883 roku dla przedsiębiorcy i filantropa Theodora Karla Sixta oraz jego żony, Johanne Emilie z domu Weich[2]. Autorem projektu był Carl Korn, czołowy bielski architekt tego okresu, którego dom własny w formie neorenesansowego pałacu miejskiego powstawał równolegle po drugiej stronie ulicy (obecny adres: Mickiewicza 21)[3]. Jako inspiracja dla willi Sixta wymieniana jest Villa Wartholtz w Reichenau an der Rax, rezydencja arcyksięcia Karola Ludwika[4].

Willa (po lewej) w okresie międzywojennym

W 1887 roku Johanne zmarła. Dwa lata później do willi wprowadziła się druga żona Sixta, 21-letnia wówczas Anne Marianne z domu Zipser. Theodor Sixt zmarł bezpotomnie w 1897 roku. Swój dom zapisał w testamencie miastu Bielsku z zastrzeżeniem, że nie może być sprzedana i ma być zawsze określana jako „willa Sixta”. Żonie zezwolił na pozostanie w willi tylko do czasu ponownego zamążpójścia. Gdy to w 1904 roku nastąpiło, władze miejskie przejęły obiekt i wynajęły go fabrykantowi i lokalnemu politykowi, Gustavowi Josephy'emu. Mieszkał on tu wraz z żoną i piątką dzieci do swej śmierci w roku 1918, prowadził też jako deputowany do Sejmu Krajowego w Opawie biuro poselskie. Później willa mieściła prokuraturę i kancelarie adwokackie, a w latach 30. mieszkał w niej burmistrz Wiktor Przybyła[2][5]. Projekt adaptacji wnętrz na potrzeby rodziny Josephy'ego przygotowała wiedeńska pracownia Alexandra Neumanna, plany przebudowy z 1935 pochodzą z bielskiego biura spadkobierców Carla Korna[4].

Willa jako rektorat ATH (2008)

Po II wojnie światowej willa pełniła różne funkcje publiczne, a wnętrza podlegały dalszym przekształceniom. Mieściły się tu m.in. biura Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, Wydział Kultury i Sztuki bielskiego magistratu oraz Galeria Fotografii B&B. W latach 2002–2012 służyła jako rektorat Akademii Techniczno-Humanistycznej[4]. Decyzją z dnia 15 września 1994 willę wpisano do rejestru zabytków[6]. W 2003 roku dobudowano nowe wejście główne w postaci wysuniętego ryzalitu z tarasem na dachu i potrójnymi drzwiami przy zachowaniu stylistyki analogicznej do reszty obiektu[4]. W 2009 roku przed wejściem umieszczono rzeźbę „Kompas dla Bielska-Białej” autorstwa Sławomira Brzoski[7].

W latach 2017–2020 zrealizowany został – dofinansowany w ramach unijnego projektu Rewitalizacja Willi Teodora Sixta w Bielsku-Białej – remont generalny budynku pod kierunkiem Stanisława Niemczyka[8][4]. Po jego zakończeniu uzyskał on nowe, dwojakie przeznaczenie. Kilka pomieszczeń w południowej części i na I piętrze użytkuje Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, który prowadzi tu klub seniora i dalszą działalność z zakresu aktywizacji społecznej[9][7]. W pozostałych z kolei – włącznie z tzw. salą rautową na parterze – ma swoją drugą siedzibę Galeria Bielska BWA. Prezentowana jest tu m.in. ekspozycja stała wybranych prac z kolekcji sztuki współczesnej[10][11].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Willa usytuowana jest w obrębie niewielkiej narożnej działki pomiędzy ulicami Adama Mickiewicza, Jarosława Dąbrowskiego i 3 Maja. Z pierwotnego ogrodu zachował się starodrzew: dąb burgundzki, lipy, klony, a także miłorząb dwuklapowy, który ma status pomnika przyrody[4][12]. W 2021 roku założony został przy willi ogród różany z pergolą[11]. W południowo-wschodnim rogu działki znajduje się budynek dawnej wozowni[13].

Budynek murowany z cegły, na planie krótkiego prostokąta. Reprezentuje styl neorenesansowy. Ma dwie kondygnacje, bryła urozmaicona została narożnymi ryzalitami, dachem mansardowym, a także kwadratową wieżą w narożniku południowo-zachodnim zwieńczoną dachem czterospadowym z pinaklem. Elewacja frontowa została skierowana ku zachodowi, w stronę ulicy Mickiewicza. Jest dodatkowo zaakcentowana parterowym ryzalitem z potrójnym wejściem głównym w przyziemiu oraz umieszczonym na piętrze tarasem zamkniętym balustradą z balasami. W elewację wschodnią od strony ulicy 3 Maja wkomponowano dwukondygnacyjną trójarkadową loggię, murowaną na parterze i żeliwną na piętrze. Wszystkie elewacje są otynkowane, posiadają wyodrębnioną, boniowaną strefę cokołową, podziały horyzontalne w postaci gzymsów międzykondygnacyjnych i wieńczącego, a także ozdobne opaski i zwieńczenia otworów okiennych. Dekoracyjnym boniowaniem ozdobione są również naroża poszczególnych ryzalitów[13].

Układ wnętrz składa się z trzech traktów, kilkukrotnie przekształcanych w związku ze zmieniającą się funkcją obiektu. Na parterze znajduje się m.in. ulokowana centralnie sala z sufitem zdobionym fasetą i dekoracją płycinową. W narożniku południowo-zachodnim zlokalizowana jest dwubiegowa klatka schodowa z żeliwną balustradą. Na piętrze zachowała się sala kominkowa z sufitem dekorowanym sztukateriami[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021.
  2. a b Agata Smalcerz: Dla Johanne i Anny. Przewodnik po wystawie. Galeria Bielska BWA. [dostęp 2022-02-15].
  3. Ewa Chojecka: Miasto jako dzieło sztuki. Architektura i urbanistyka Bielska-Białej do 1939 roku. Bielsko-Biała: Urząd Miasta Bielsko-Biała, 1994, s. 53. ISBN 83-901390-0-6.
  4. a b c d e f Agata Smalcerz. Sixt Wam. „Relacje Interpretacje”. 57 (1), s. 29–32, marzec 2020. [dostęp 2022-02-15]. 
  5. Rewitalizacja zabytkowej Willi Teodora Sixta przy ulicy Mickiewicza 24 w miejscowości Bielsko-Biała. Modernizacja Roku & Budowa XXI wieku. [dostęp 2022-02-15].
  6. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2022-02-13].
  7. a b Teodor Sixt byłby dumny. Urząd Miejski w Bielsku-Białej, 2020-03-11. [dostęp 2022-02-15].
  8. Rewitalizacja Willi Teodora Sixta w Bielsku-Białej. Urząd Miejski w Bielsku-Białej. [dostęp 2022-02-15].
  9. Ośrodki wsparcia. seniorzybielsko.pl. [dostęp 2022-02-15].
  10. Willa Sixta. Galeria Bielska BWA. [dostęp 2022-02-15].
  11. a b Zwiedzanie Willi Sixta dla seniorów. Urząd Miejski w Bielsku-Białej, 2021-11-03. [dostęp 2022-02-15].
  12. Formularz danych dla pomnika przyrody. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2022-02-15].
  13. a b c Willa Teodora Sixta. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2022-02-15].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]