Zaginione odcinki serialu Doktor Who

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Logo serialu z lat 1963–1967

Zaginione odcinki serialu Doktor Who – w latach 1967–1978 wiele starych materiałów magazynowanych przez BBC na taśmach i w wideotekach było dla oszczędności lub z braku miejsca wyrzucanych albo niszczonych. Taki los spotkał też wiele starych odcinków Doktora Who, głównie historie przygód dwóch pierwszych Doktorów (granych przez Williama Hartnella i Patricka Troughtona)[1]. Później utracone odcinki próbowano odzyskiwać – niektóre ocalały więc w wersji czarno-białej (jak pierwszy odcinek trzeciego Doktora z historii Invasion of the Dinosaurs), a niektóre jako kopie. W sumie w archiwach BBC brakuje 97 z 253 odcinków produkowanych przez pierwsze sześć lat[2][3].

W tym okresie podobny los spotkał nie tylko odcinki Doktora Who – brakuje także odcinków wielu innych seriali telewizyjnych różnych gatunków, produkowanych przez BBC. Inne seriale, których część odcinków zaginęła, to m.in. Armia tatuśka, Z-Cars, The Wednesday Play, Steptoe and Son, czy też Not Only... But Also. Ponadto, BBC nie było jedyną brytyjską stacją telewizyjną, w której istniał taki proceder. Lokalne oddziały stacji ITV również wyrzucały lub nadgrywały posiadane taśmy. W związku z tym wiele wczesnych odcinków serialu Rewolwer i melonik również uznaje się za zaginione[4].

Odzyskiwanie odcinków[edytuj | edytuj kod]

Gdy w 1978 roku zmieniła się polityka archiwizowania programów, BBC rozpoczęło poszukiwania wcześniej wyrzuconych odcinków Doktora Who. Udało się odzyskać kilka odcinków dzięki temu, że zachowały się one w archiwach krajów, które wcześniej zakupiły kopie do emisji; odcinki pozyskano także od osób, które kupiły je lub przechowywały. Kolorowe nagrania wideo robione przez fanów, nagrane na taśmach o szerokości 8 mm, również były przyjmowane. Ponadto, część materiałów odzyskano w formie klipów – fragmentów odcinków, emitowanych w innych programach, lub wyciętych z pierwotnego materiału przez cenzurę w innych krajach. Jednakże wszystkie zaginione odcinki przetrwały w wersji radiowej za sprawą słuchaczy nagrywających program bezpośrednio podczas emisji[5].

Jednym z najbardziej poszukiwanych odcinków jest część czwarta ostatniego odcinka z udziałem Williama Hartnella pt. The Tenth Planet (1966), którą kończy przemiana pierwszego Doktora w drugiego (granego przez Patricka Troughtona). Jedyna znana kopia fragmentów tego odcinka istnieje na niemych, słabej jakości taśmach o szerokości 8 mm. Jednym z ocalałych fragmentów jest kilkusekundowa scena regeneracji, pokazana w swoim czasie w programie dla dzieci Blue Peter[1][6].

W kwietniu 2006 roku Blue Peter rzucił wyzwanie fanom serialu: za znalezienie materiałów z zaginionymi odcinkami można było otrzymać nagrodę w postaci naturalnej wielkości modelu Daleka[7].

W grudniu 2012 roku, w związku z nadchodzącą 50. rocznicą powstania serialu, magazyn Radio Times ogłosił „polowanie” na zaginione odcinki Doktora Who[8]. Radio Times opublikował także własną listę zaginionych odcinków[9] i ustanowił specjalny adres e-mail, służący do kontaktu w tej sprawie[8].

Lista zaginionych i odzyskanych odcinków[edytuj | edytuj kod]

Kolorem   pomarańczowym  zaznaczono odcinki pierwotnie zaginione, które jednak udało się odzyskać w całości. Kolorem   turkusowym  zaznaczono odcinki, które są w całości zaginione.

Doktor Sezon Nr Tytuł odcinka Liczba części Numery odzyskanych części Suma odcinków
w archiwum
Uwagi
pierwszy
Doktor
1 004 Marco Polo 7 wszystkie zaginione
008 The Reign of Terror 6 1, 2, 3, 6 4 W maju 1982 roku kolekcjoner ofiarował BBC kopię szóstej części na 16mm taśmie[1]. Części 1-3 odnaleziono na Cyprze w 1985 roku[1].
2 014 The Crusade 4 1 2 Kopia części pierwszej tego odcinka (pt. The Lion) została odnaleziona w Nowej Zelandii w styczniu 1999[10]. Część trzecia tego odcinka przetrwała okres wymazywania – nigdy nie została usunięta z archiwum BBC[1].
017 The Time Meddler 4 1, 3, 4 wszystkie Część druga tego odcinka przetrwała okres wymazywania – nigdy nie została usunięta z archiwum BBC[1]. Ostatecznie odcinek został skompletowany w 1984 roku, gdy wszystkie części odnalezione zostały w archiwum telewizyjnym w Nigerii[1].
3 018 Galaxy 4 4 3 1 Część 3 odcinka została zwrócona BBC w 2011 roku przez fana serialu, który zakupił kopię tej części w latach 80. Fan nie był świadomy, że BBC nie posiada kopii tego odcinka w archiwum[11].
019 Mission to the Unknown 1 zaginiony
020 The Myth Makers 4 wszystkie zaginione
021 The Daleks' Master Plan 12 2, 5, 10 3 Część 5 oraz 10 odnalezione zostały w archiwum kościoła Mormonów na początku lat 80[1]. W styczniu 2004 część druga powróciła do BBC z rąk byłego pracownika BBC, po tym jak została przez niego „uratowana” przed wyrzuceniem na początku lat 70[12].
022 The Massacre of St Bartholomew's Eve 4 wszystkie zaginione
024 The Celestial Toymaker 4 4 1 Część czwarta została odnaleziona w 1984 roku w Australii, w archiwum stacji telewizyjnej ABC[1].
026 The Savages 4 wszystkie zaginione
027 The War Machines 4 4 wszystkie Pomimo posiadania wcześniej różnych kopii klipów i całej części drugiej (od 1980) ostatecznie odcinek skompletowano w 1984 roku, gdy wszystkie części odnaleziono w archiwum telewizyjnym w Nigerii[1].
4 028 The Smugglers 4 wszystkie zaginione
029 The Tenth Planet 4 3 Archiwum posiada części od 1 do 3. Część 4 jest uznana za zaginioną[1].
W sumie: 12 zaginionych lub niekompletnych odcinków 22 z 66 części istnieje
drugi
Doktor
4 030 The Power of the Daleks 6 wszystkie zaginione
031 The Highlanders 4 wszystkie zaginione
032 The Underwater Menace 4 2 2 Część 2 odcinka została zwrócona BBC w 2011 roku przez fana serialu[11]. Część trzecia tego odcinka przetrwała okres wymazywania – nigdy nie została usunięta z archiwum BBC[1].
033 The Moonbase 4 2 Archiwum posiada część drugą oraz czwartą. Część 1 oraz 3 są zaginione[1].
034 The Macra Terror 4 wszystkie zaginione
035 The Faceless Ones 6 3 2 Kopia części trzeciej, choć bardzo uszkodzona, znajdowała się w rękach osoby prywatnej.W 1987 trafiła z powrotem do BBC[1]. Wcześniej zachowana była wyłącznie pierwsza część tego odcinka – nigdy nie została wyrzucona z archiwum BBC[1].
036 The Evil of the Daleks 7 2 1 Kopia części drugiej znajdowała się w rękach osoby prywatnej, w 1987 trafiła z powrotem do BBC[1].
5 037 The Tomb of the Cybermen 4 wszystkie Wszystkie części tego odcinka odzyskano z archiwum w Hongkongu w 1993 roku[13].
038 The Abominable Snowmen 6 2 1 Część druga odcinka, za sprawą pasjonata filmów, powróciła do BBC w lutym 1982 roku na 16mm taśmie[1].
039 The Ice Warriors 6 1, 4, 5, 6 4 W kwietniu 1988 odnaleziono części 1, 4, 5 oraz 6 w BBC Enterprises, gdy podczas przenosin odkryto wcześniej zapomniany obszar archiwów[1].
040 The Enemy of the World 6 1, 2, 4, 5, 6 wszystkie Wszystkie części tego odcinka zostały odnalezione w nigeryjskim archiwum telewizji Jos, co ogłoszono 10 października 2013[3][14]. Wcześniej zachowana była wyłącznie trzecia część tego odcinka – nigdy nie została wyrzucona z archiwum BBC[1].
041 The Web of Fear 6 2, 4, 5, 6 5 Części 1-2 oraz 4-6 zostały odnalezione w nigeryjskim archiwum telewizji Jos, co ogłoszono 10 października 2013[3][14]. Wcześniej zachowana była wyłącznie pierwsza część tego odcinka, która została odnaleziona w Hongkongu lata wcześniej[1]. Część 3 nadal jest zaginiona.
042 Fury from the Deep 6 wszystkie zaginione
043 The Wheel in Space 6 3 2 Część trzecia została odnaleziona jako kopia na taśmie 16mm u osoby prywatnej w marcu 1983, a w listopadzie tegoż roku przekazana w ręce BBC[1]. Część 6 nigdy nie opuściła archiwum BBC[1].
6 044 The Dominators 5 3 wszystkie Trzecią część odzyskano, ponieważ kopię całego odcinka posiadał w swym archiwum Brytyjski Instytut Filmowy[1]. Pozostałe nigdy nie zostały wyrzucone z archiwum BBC[1].
046 The Invasion 8 6 Brakuje części 1 oraz 4. Pozostałe przetrwały okres wymazywania[1].
047 The Krotons 4 4 wszystkie Części 1-3 nie zostały wyrzucone z archiwum BBC[1]. Część czwartą odzyskano, ponieważ kopię całego odcinka posiadał w swym archiwum Brytyjski Instytut Filmowy[1].
049 The Space Pirates 6 1 Okres wymazywania przetrwała jedynie część 2 odcinka[1].
050 The War Games 10 1, 3, 4, 6, 7, 10 wszystkie Części 2, 5, 8 oraz 9 przetrwały okres wymazywania – nigdy nie zostały usunięte z archiwum BBC[1]. Pozostałe części odzyskano, ponieważ kopię całego odcinka posiadał w swym archiwum Brytyjski Instytut Filmowy[1].
W sumie: 14 zaginionych lub niekompletnych odcinków 55 z 108 części istnieje
Ogółem: 26 odcinków 77 części istnieje, 97 zaginionych

Odcinki trzeciego Doktora również spotkał podobny los. Brakowało dwóch części odcinków z 11. sezonu: 1. części Invasion of the Dinosaurs oraz 1. części Death to the Daleks. Dziesiąta seria również była wybrakowana: nie było części 1-3 oraz 6. odcinka Frontier in Space ani 3. części Planet of the Daleks. Z dziewiątej serii w archiwum pozostał nienaruszony jedynie odcinek Day of the Daleks, a oprócz niego części 4., 5. oraz 6. odcinka The Sea Devils, a także części 3-6 odcinka The Mutants. Z serii 8 zachowały się jedynie trzy części: 1. i 4. odcinka The Claws of Axos oraz 4. część odcinka The Daemons, a z siódmego sezonu zachowała się jedynie 1. część odcinka The Ambassadors of Death. Jednakże dzięki licznym, w większości czarno-białym kopiom, przechowywanym przez BBC Enterprises, fanów i zagraniczne stacje telewizyjne, udało się odzyskać wszystkie odcinki z sezonów 7-11[1].

Klipy[edytuj | edytuj kod]

Do 36 części z 97 zaginionych udało się z różnych źródeł odzyskać także pojedyncze klipy, zawierające od kilku do kilkunastu sekund materiału. Jedyne odcinki, do których nie zachował się żaden materiał to Marco Polo, Mission to the Unknown oraz The Massacre of St Bartholomew's Eve. Poniższa tabela przedstawia listę odzyskanych fragmentów wraz z ich źródłem i formatem[15][1]. W poniższej tabeli podano jedynie te klipy, które odnaleziono do niezachowanych części odcinków. Odcinki w całości zaginione zostały zaznaczone na   turkusowo .

Doktor Sezon Nr Odcinek Liczba części Odzyskane
Nr części Czas (mm:ss) Format Źródło Pochodzenie Łącznie (mm:ss)
pierwszy Doktor 1 008 The Reign of Terror 6 4 00:10 8mm osoba prywatna Australia 00:21
5 00:11
3 018 Galaxy 4 4 1 00:10 8mm osoba prywatna Australia 06:03
05:23 16 mm (telerecording) prywatny kolekcjoner Wielka Brytania
00:30 BBC; Wyemitowane w programie Whose Doctor Who, 3 kwietnia 1977
020 The Myth Makers 4 1 00:21 8mm osoba prywatna Australia 00:56
2 00:20
4 00:15
021 The Daleks' Master Plan 12 1 01:43 35 mm (insert) BBC; Przechowywane przez BBC Film Library Wielka Brytania 04:19
3 01:38 16 mm (telerecording) BBC; Wyemitowane w programie Blue Peter, 25 października 1971
4 00:58 BBC; Wyemitowane w programie Blue Peter, 5 listopada 1973
026 The Savages 4 3 00:03 8mm osoba prywatna Australia 00:44
4 00:41
4 028 The Smugglers 4 1 00:23 16 mm (telerecording) Archiwum narodowe Australia 00:47
3 00:24
4 00:03
029 The Tenth Planet 4 4 00:51 8mm osoba prywatna Australia 01:18
00:27 16 mm (telerecording) BBC; Wyemitowane w programie Blue Peter, 5 listopada 1973 Wielka Brytania
Łącznie 7 odcinków 14 minut 28 sekund
drugi Doktor 4 030 The Power of the Daleks 6 1 00:35 8mm osoba prywatna Australia 02:53
00:19 16 mm (telerecording) BBC; Wyemitowane jako część zwiastuna serialu na BBC1, 5 listopada 1966 Wielka Brytania
2 00:24 8mm osoba prywatna Australia
4 00:10 16 mm (telerecording) ABC; Wyemitowane w programie Perspectives:C for Computer, 29 maja 1974 Australia
00:21 16 mm (insert) BBC; Wyemitowane w programie Tomorrow's World[16] Wielka Brytania
5 00:18 16 mm (telerecording) ABC; Wyemitowane w programie Perspectives:C for Computer, 29 maja 1974 Australia
00:40 16 mm film BBC; Wyemitowane w programie Whicker's World, 27 stycznia 1968 Wielka Brytania
6 00:06 16 mm film BBC; Wyemitowane w programie Tom Tom, 26 listopada 1968 Wielka Brytania
031 The Highlanders 4 1 00:13 16 mm (telerecording) Archiwum narodowe Australia 00:13
032 The Underwater Menace 4 1 00:14 16 mm (telerecording) Archiwum narodowe Australia 00:17
4 00:03
034 The Macra Terror 4 2 00:26 16 mm (telerecording) Archiwum narodowe Australia 01:20
3 00:02
00:52 8mm osoba prywatna
035 The Faceless Ones 6 2 00:03 8mm osoba prywatna Australia 00:03
036 The Evil of the Daleks 7 7 00:03 16 mm film prywatny kolekcjoner Wielka Brytania 00:03
5 038 The Abominable Snowmen 6 4 00:08 16 mm film BBC; Wyemitowane w programie Late Night Line-Up, 25 listopada 1967 Wielka Brytania 00:08
042 Fury from the Deep 6 1 00:19 16 mm (telerecording) BBC; Wyemitowane jako część odcinka The War Games, 21 czerwca 1969 Wielka Brytania 02:15
2 00:54 Archiwum narodowe Australia
4 00:31
5 00:31
043 The Wheel in Space 6 1 00:04 16 mm (telerecording) BBC; Wyemitowane jako część odcinka The War Games, 21 czerwca 1969 Wielka Brytania 00:13
4 00:03 Archiwum narodowe Australia
5 00:06 prywatny kolekcjoner Nowa Zelandia
6 049 The Space Pirates 6 1 01:05 35 mm (insert) BBC; Przechowywane przez BBC Film Library Wielka Brytania 01:05
Łącznie 10 odcinków 8 minut 30 sekund
Doktorzy łącznie 17 odcinków 22 minut 58 sekund

Rekonstruowanie odcinków[edytuj | edytuj kod]

Do większości odcinków istnieje dokumentacja zdjęciowa, głównie za sprawą fotografa Johna Cury, który był zatrudniony w BBC do dokumentowania produkcji wielu najpopularniejszych programów telewizyjnych w latach 50 i 60[5]. Dokumentacja ta wykorzystywana jest do rekonstrukcji zaginionych odcinków serialu, zarówno przez BBC, jak i przez fanów. Amatorskie rekonstrukcje robione przez fanów są tolerowane przez BBC, jako że nie są tworzone dla zysku i w rzeczywistości przyczyniły się one do zwiększenia popularności serialu[17].

W BBC trwają prace nad dalszym rekonstruowaniem odcinków – postanowiono odtworzyć zachowane materiały na tyle, jak dalece jest to możliwe. Na początku lat 90. BBC udostępniło nagrania dźwięku do brakujących odcinków na kasetach, a później także na płytach kompaktowych. Oficjalne rekonstrukcje odcinków były również udostępniane przez BBC na VHS, płytach CD, później również na DVD.

Odcinki animowane[edytuj | edytuj kod]

W kilku przypadkach, by skompletować historie, w których brakowało jedynie pojedynczych odcinków, producenci zdecydowali się na zlecenie stworzenia czarno-białych animacji do wydania na DVD. W wyniku współpracy ze studiem animacji Cosgrove Hall zrekonstruowany został pierwszy i czwarty odcinek The Invasion (1968), któremu nadano formę animowaną – do zrekonstruowania użyto odzyskanych ścieżek dźwiękowych i notatek dotyczących produkcji oryginalnych odcinków[5]. Całość odcinka (łącznie z zachowanymi, odświeżonymi nagraniami pozostałych części tej historii) wydano na DVD 6 listopada 2006 roku[18]. Na tej samej zasadzie utworzono animowane wersje do innych zaginionych odcinków[19][20][21][22]. W czerwcu 2011 roku 2 Entertain ogłosiło, że została zlecona animowana rekonstrukcja części czwartej i piątej odcinka The Reign of Terror[23]. Za rekonstrukcję odpowiada Big Finnish[23] i firma Planet 55[24]. Firma Planet 55 została także zatrudniona do wykonania animowanej rekonstrukcji 4. części odcinka The Tenth Planet[25][26], oraz 1. i 3. części odcinka The Moonbase[27][28][29]. W lutym 2013 roku BBC Worldwide ogłosiło, że 2. i 3. część odcinka The Ice Warriors zostanie zanimowana przez Qurios Entertainment na potrzeby wydania odcinka na DVD[30].

We wrześniu 2016 roku ogłoszono, że zostaną zanimowane wszystkie części zaginionego odcinka The Power of the Daleks i zostaną one udostępnione do ściągnięcia za pośrednictwem BBC Store w dniu 5 listopada 2016 roku, dokładnie w 50. rocznicę wyemitowania tego odcinka w telewizji. Wydanie DVD pojawiło się na rynku 21 listopada 2016 roku[31].

Doktor Sezon Historia Odcinek Liczba odcinków Animator Wydanie DVD
Region 2
Ogółem Animowanych
pierwszy Doktor 1 008 The Reign of Terror 6 2 (4,5) Big Finish/Planet 55 28 stycznia 2013[19]
4 029 The Tenth Planet 4 1 (4) Planet 55 14 października 2013[21]
drugi Doktor 030 The Power of the Daleks 6 6 BBC Studios 21 listopada 2016[31]
033 The Moonbase 4 2 (1,3) Planet 55 20 stycznia 2014[32]
5 039 The Ice Warriors 6 2 (2,3) Qurios Entertainment 26 sierpnia 2013[22]
6 046 The Invasion 8 2 (1,4) Cosgrove Hall 6 listopada 2006[18]

Lost in Time[edytuj | edytuj kod]

1 listopada 2004 roku BBC wydało 3-płytowy zestaw DVD zatytułowany Doctor Who – Lost in Time[33]. Kolekcja ta zawiera zachowane odcinki i klipy z niekompletnych lub całkowicie zaginionych historii Doktora Who. W momencie publikacji tego zestawu zaginionych było 108 odcinków (od 2004 roku udało się odnaleźć 11 odcinków oraz kilka innych pojedynczych klipów).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af Richard Molesworth: BBC Archive Holdings (ang.). 1998. [dostęp 2016-05-13]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  2. BBC Classic Series – lista zaginionych odcinków (ang.). BBC. [dostęp 2016-05-13].
  3. a b c William Martin: 'Doctor Who' classic missing Second Doctor episodes revealed (ang.). cultbox.co.uk, 2013-10-10. [dostęp 2016-05-13].
  4. David Smith: Revealed: what the Avengers were really avenging. The Observer, 2 października 2005. [dostęp 2016-07-07]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  5. a b c 'Doctor Who': Restoring and Reconstructing Missing Episodes. bbc.co.uk. [dostęp 2016-06-25]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  6. Doctor Who story number 28. everything2.com. [dostęp 2016-06-25].
  7. Blue Peter – Missing Doctor Who tapes. BBC, kwiecień 2006. [dostęp 2016-06-25]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  8. a b Patrick Mulkern: The hunt for the lost classics of Doctor Who. Radio Times, 2012-12-08. [dostęp 2016-06-25]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  9. Patrick Mulkern: RT's checklist of missing Doctor Who episodes. Radio Times, 2012-12-08. [dostęp 2016-06-25]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  10. Moments in Time: The Lion rediscovered. doctorwhonews.net, 2015-01-03. [dostęp 2016-06-25].
  11. a b Doctor Who: two long-lost episodes uncovered. radiotimes.com, 2011-12-11. [dostęp 2016-06-25].
  12. BBC finds missing Dalek episode. BBC. [dostęp 2016-06-25].
  13. The Fourth Dimension. BBC. [dostęp 2016-06-25].
  14. a b Christopher Allen: Two "Missing" Doctor Who Adventures Found. BBC, 2013-10-11. [dostęp 2016-06-25].
  15. Introduction (ang.). The Doctor Who Clips List. [dostęp 2016-07-02].
  16. Power partially returns (ang.). BBC, 2005-09-21. [dostęp 2016-08-12]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  17. John Scott Lewiński: Fans Reconstruct Doctor Who‘s Trashed Past. wired.com, 2008-09-29. [dostęp 2016-06-25].
  18. a b Doctor Who – The Invasion (2 Disc Set). Amazon. [dostęp 2016-06-25].
  19. a b Doctor Who: The Reign of Terror. amazon.co.uk. [dostęp 2016-06-25].
  20. The Reign of Terror — animation update. doctorwhonews.net, 2011-06-21. [dostęp 2016-06-25].
  21. a b Doctor Who – The Tenth Planet. amazon.co.uk. [dostęp 2016-06-25].
  22. a b Doctor Who: The Ice Warriors. Amazon. [dostęp 2016-06-25].
  23. a b The Reign of Terror episodes to be animated (ang.). Doctor Who News. [dostęp 2016-06-25].
  24. EXCLUSIVE REIGN OF TERROR ANIMATION VIDEO CLIPS (ang.). doctorwho.tv, 2013-01-23. [dostęp 2016-06-25].
  25. Classic Doctor Who to be animated for DVD release. BBC Worldwide, 2013-02-16. [dostęp 2016-06-25].
  26. Adam Kirk: Australian fans preview animated The Tenth Planet. Doctor Who news, 2013-02-24. [dostęp 2016-06-25].
  27. Chuck Foster: DVD Update: Cybermen 'invade' Autumn. Doctor Who news, 2013-05-02. [dostęp 2016-06-25].
  28. Chuck Foster: DVD Update (ang.). Doctor Who news, 2013-08-30. [dostęp 2016-06-25].
  29. Chuck Foster: DVD: UK Autumn Schedule. Doctor Who news, 2013-08-18. [dostęp 2016-06-25].
  30. The Ice Warriors animated for DVD – exclusive first look (ang.). BBC Worldwide, 2013-02-28. [dostęp 2016-06-25].
  31. a b Huw Fullerton: "Lost" Doctor Who episode to be remade. Radio Times, 2016-09-07. [dostęp 2016-10-22]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  32. Doctor Who – The Moonbase. amazon.co.uk. [dostęp 2016-06-25].
  33. Doctor Who – Lost in Time DVD 1963 (ang.). Amazon. [dostęp 2016-08-12].