Zapalenie otrzewnej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zapalenie otrzewnej
peritonitis
ICD-10 K65
Zapalenie otrzewnej
K65.0 Ostre zapalenie otrzewnej
K65.8 Inne zapalenie otrzewnej
K65.9 Zapalenie otrzewnej, nieokreślone

Zapalenie otrzewnej (łac. peritonitis) – jest to zlokalizowany lub rozlany proces zapalny rozwijający się w otrzewnej w odpowiedzi na przedostanie się do jamy otrzewnej bakterii lub niezakażonego płynu ustrojowego. Zapalenie otrzewnej jest zaliczane do tzw. ostrego brzucha i stanowi zagrożenie życia chorego[1].

Etiopatogeneza[edytuj | edytuj kod]

Zapalenie otrzewnej może być spowodowane zakażeniem bakteryjnym lub czynnikami niezakaźnymi (jałowe, niebakteryjne zapalenie otrzewnej). Jałowe zapalenie otrzewnej jest skutkiem podrażnienia otrzewnej przez niezakażony płyn ustrojowy, którym może być wynaczyniona krew, żółć z uszkodzonych dróg żółciowych lub pęcherzyka żółciowego, enzymy proteolityczne z uszkodzonej trzustki w następstwie ostrego zapalenia trzustki[2]. Zakażenie może być skutkiem perforacji przewodu pokarmowego, przemieszczenia bakterii bez przedziurawienia przewodu pokarmowego w przebiegu niedrożności jelit, przebicia się do jamy otrzewnej ropnia, zakażenia dróg rodnych u kobiet (zapalenie narządów miednicy mniejszej), zakażenia zewnątrzpochodnego i zakażenia krwiopochodnego[3].

Zapalenie otrzewnej jest spowodowane[4][5][1]:

Najczęstszą przyczyną zapalenia otrzewnej jest perforacja przewodu pokarmowego. Zwykle początkowo zapalenie otrzewnej ma charakter chemiczny, ponieważ przedostająca się treść może nie zawierać dużej ilości bakterii. Jednak po kilku godzinach w wyniku namnożenia się bakterii zapalenie chemiczne przechodzi w zapalenie bakteryjne. Im dalej jest położone miejsce perforacji i im więcej bakterii zawiera przedostająca się treść, tym szybciej dochodzi do rozwoju zapalenia bakteryjnego. Zakażenie ma zwykle postać mieszaną, występują bakterie tlenowe i beztlenowe[3].

Ze względu na przebieg zapalenie otrzewnej może przybrać formę rozlanego zapalenia otrzewnej lub ograniczonego zakażenia otrzewnej[3].

Rozlane zapalenie otrzewnej[edytuj | edytuj kod]

W rozlanym zapaleniu otrzewnej proces zapalny ulega rozprzestrzenieniu. Dochodzi do ustania perystaltyki jelit i rozwoju się niedrożności porażennej, co sprzyja dalszemu przenikaniu bakterii i toksyn[6]. Z gromadzącego się płynu bakterie przedostają się do krążenia. Stan chorego znacznie pogarsza się, rozwija się sepsa i zespół niewydolności wielonarządowej (MODS). W wyniku zablokowania dużej ilości płynu w świetle jelita (trzecia przestrzeń) oraz wymiotów dochodzi do znacznego odwodnienia[7][8].

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Do objawów rozlanego zapalenia otrzewnej należy[8]:

Rozpoznanie[edytuj | edytuj kod]

Zapalenie otrzewnej jest rozpoznawane na podstawie badania klinicznego, badania dodatkowe w rozpoznaniu mają znaczenie pomocnicze[9]. Podstawowe badania laboratoryjne pomagają przede wszystkim ocenić stopień zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej oraz ocenić stopień dysfunkcji narządowej[10].

Badania radiologiczne, w tym RTG, USG i tomografia komputerowa, służą do oceny etiologii choroby[9]. Diagnostyczna paracenteza może pozwolić na szybką ocenę płynu z jamy brzusznej (płyn surowiczy, ropny, krwisty, żółciowy)[10].

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Leczenie jest ukierunkowane na przyczynę zapalenia otrzewnej, które zwykle wymaga doraźnej operacji. Konieczne jest szybkie przygotowanie do operacji przez wyrównanie gospodarki wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej oraz założenie sondy do żołądka celem odsysania treści żołądkowej. Konieczne jest monitorowanie ciśnienia, tętna, oddechu i diurezy. Podaje się antybiotyki o szerokim spektrum działania[9].

Zabieg polega na szerokim otwarciu jamy brzusznej, oczyszczeniu jamy otrzewnej z treści ropnej poprzez płukanie 0,9% roztworem soli fizjologicznej z dodatkiem środków antyseptycznych oraz usunięciu przyczyny zapalenia otrzewnej[11].

Ograniczone zapalenie otrzewnej[edytuj | edytuj kod]

W ograniczonym zapaleniu otrzewnej proces zapalny działa miejscowo na otrzewną ścienną. Objawy ogólne są mniej nasilone niż w rozlanym zapaleniu i objawy brzuszne są ograniczone do miejsca choroby. Ograniczone zapalenie otrzewnej może być następstwem ograniczenia procesu zapalnego przez wytworzenie zlepu przez sieć większą i pętle jelitowe, co skutkuje powstaniem nacieku zapalnego, który może ulec zakażeniu tworząc ropień[12].

Ropnie wewnątrzotrzewnowe[edytuj | edytuj kod]

Ropnie wewnątrzotrzewnowe mogą być następstwem rozlanego lub ograniczonego zapalenia otrzewnej[13].

Ropień okołowyrostkowy

Jest najczęściej występującym ropniem w jamie brzusznej[14]. Pojawia się 5–7 dni od zapalenia wyrostka robaczkowego lub appendektomii. Zwykle jest zlokalizowany w prawym dole biodrowym, jednak w związku z różnym położeniem wyrostka robaczkowego może znajdować się w innych lokalizacjach[15].

Może wywoływać gorączkę 38-40 °C, często z dreszczami, nudności, wymioty, wzdęcia i wyczuwalny guz w prawym dole biodrowym[16]. Stwierdza się leukocytozę 15000/mm³ i znacznie przyspieszone tętno[17]. Ropień może pęknąć do jamy otrzewnej wywołując rozlane zapalenie otrzewnej, może się wchłonąć i pozostawiając niewielkie ognisko z którego szerzy się zakażenie[16].

Ropień zatoki Douglasa

Ropień zatoki Douglasa jest częstym następstwem chorób otrzewnej[14]. Ropień objawia się gorączką z dreszczami, wymiotami i uczuciem parcia na stolec z oddawaniem niewielkich ilości płynnego stolca. Badanie przez odbyt jest bardzo bolesne, wyczuwa się chełbotanie ropnia[16].

Ropień podprzeponowy

Zwykle są położone po prawej stronie. Towarzysz mu wysoka gorączka, ból w nadbrzuszu i dolnej części klatki piersiowej. W badaniu fizykalnym stwierdza się bolesność uciskową łuku żebrowego. W RTG klatki piersiowej stwierdza się wyższe ustawienie przepony po stronie ropnia i wysięk w opłucnej[16].

Ropień międzypętlowy

Ropień pomiędzy pętlami jelita może powstać w każdej lokalizacji w jamie brzusznej. Występuje wysoka gorączka, dreszcze, leukocytoza oraz bolesny uciskowo guz. Ropień może się opróżnić do światła jelita. Może także być powodem rozlanego zapalenia otrzewnej[16].

Rozpoznanie[edytuj | edytuj kod]

Rozpoznanie jest ustalane na podstawie obrazu klinicznego. W badaniu palpacyjnym stwierdza się bolesny opór. RTG jamy brzusznej może wykazać poziomy płynów w jamie brzusznej oraz uniesienie kopuły przepony. Ultrasonografia może wykazać obecność zbiorników płynu z pęcherzykami gazu otoczonych nieregularną torebką. Pomocna w wykrywaniu ropni jest tomografia komputerowa, rozpoznanie ułatwia podanie kontrastu do przewodu pokarmowego[15].

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Leczenie ropnia wewnątrzbrzusznego polega na jego opróżnieniu. Treść ropnia jest odsysana, jama ropnia jest opróżniana z tkanek martwiczych i wielokrotnie płukana. W części przypadków możliwe jest zastosowanie przezskórnego zabiegu małoinwazyjnego pod kontrolą USG lub TK[18].

Przypisy

  1. a b Noszczyk 2007 ↓, s. 971.
  2. Kruś i Skrzypek-Fakhoury 2007 ↓, s. 416-417.
  3. a b c Noszczyk 2007 ↓, s. 972.
  4. Fibak 2010 ↓, s. 404-405.
  5. Kruś i Skrzypek-Fakhoury 2007 ↓, s. 417.
  6. Noszczyk 2009 ↓, s. 442.
  7. Fibak 2010 ↓, s. 406.
  8. a b Noszczyk 2007 ↓, s. 973.
  9. a b c Noszczyk 2009 ↓, s. 448.
  10. a b Fibak 2010 ↓, s. 407.
  11. Fibak 2010 ↓, s. 407-408.
  12. Noszczyk 2007 ↓, s. 975.
  13. Noszczyk 2009 ↓, s. 449.
  14. a b Fibak 2010 ↓, s. 409.
  15. a b Noszczyk 2009 ↓, s. 450.
  16. a b c d e Noszczyk 2007 ↓, s. 976.
  17. Noszczyk 2009 ↓, s. 384.
  18. Noszczyk 2007 ↓, s. 977.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Kruś, Ewa Skrzypek-Fakhoury: Patomorfologia kliniczna. Warszawa: PZWL, 2007. ISBN 978-83-200-3283-3.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.