Zhao Yuanren

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Spacer.gif To jest biografia osoby noszącej chińskie nazwisko Zhao.
Zhao Yuanren
Ilustracja
Nazwisko chińskie
Pismo uproszczone 赵元任
Pismo tradycyjne 趙元任
Hanyu pinyin Zhào Yuánrèn
Wade-Giles Chao Yüan-jen
Wymowa (IPA) [ʈʂâu ɥɛ̌nɻə̂n]

Zhao Yuanren (chiń. upr. 赵元任; pinyin Zhào Yuánrèn, znany również jako Yuen Ren Chao, zgodnie z zasadami angielskiego zapisu transkrypcyjnego; ur. 3 listopada 1892 w Tiencinie, zm. 25 lutego 1982 w Cambridge) – chiński językoznawca, pisarz oraz kompozytor.

Znany głównie z opracowania transkrypcji języka mandaryńskiego Gwoyeu Romatzyh oraz pięciostopniowej skali używanej do oznaczania wysokości tonów w językach świata. Zajmował się głównie badaniem fonologii oraz gramatyki języka chińskiego. Często określany mianem „ojca współczesnego chińskiego językoznawstwa”.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Zhao Yuanrena pochodziła z miasta Changzhou. Ojciec był urzędnikiem państwowym, matka – artystką. Zhao Yuanren od najmłodszych lat wykazywał talent muzyczny oraz językowy. Posiadał szczególną łatwość w uczeniu się dialektów języka chińskiego. Z powodzeniem uczył się również języków europejskich (angielski, niemiecki, francuski i łaciński). Później stał się poliglotą władającym w różnym stopniu trzydziestoma trzema językami (m.in. kilkoma dialektami chińskiego, angielskim, niemieckim, francuskim, hiszpańskim i japońskim[1]).

W 1910 roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych w ramach stypendium, aby studiować na Cornell University. W 1914 roku uzyskał tamże stopień bakałarza matematyki oraz magistra filozofii. Następnie studiował na Harvard University, otrzymując w 1918 roku stopień naukowy doktora filozofii. Zhao był także osobistym tłumaczem Bertranda Russella podczas jego wizyty w Chinach 1920 roku. Zhao wykładał w tym czasie chwilowo na Uniwersytecie Tsinghua w Pekinie. W 1921 roku Zhao wyjechał z powrotem do USA, aby nauczać na Harvard University. W 1925 roku ponownie wrócił do Chin, aby wykładać na Uniwersytecie Tsinghua. W 1938 roku Zhao wyjechał na stałe do USA. W 1945 roku objął funkcję prezydenta stowarzyszenia Linguistic Society of America[2]. W 1954 roku przyjął obywatelstwo amerykańskie. W latach 1947–1960 wykładał na University of California w Berkeley. W 1973 roku na zaproszenie rządu chińskiego pojechał do Pekinu, gdzie spotkał się m.in. z ówczesnym premierem Zhou Enlaiem. Ponownie do Chin wyjechał raz jeszcze w 1981 roku, przebywając tam na przełomie maja i czerwca.

Działalność naukowa[edytuj | edytuj kod]

Zhao Yuanren opracował transkrypcję języka mandaryńskiego Gwoyeu Romatzyh[3], a także pięciostopniową skalę do oznaczania wysokości tonów w językach świata. Prowadził badania nad fonologią i gramatyką języka chińskiego.

W 1921 roku udzielił swojego głosu do nagrania wzoru wymowy standardowego języka mandaryńskiego, zatwierdzonego przez ówczesną chińską „Komisję ds. Ujednolicenia Wymowy Języka Państwowego” (chiń. 读音统一会; Duyin Tongyihui). Opracował system Tongzi (通字; ang. General Chinese), umożliwiający zapis – pismem łacińskimwymowy znaków chińskich w różnych dialektach języka chińskiego oraz w językach ich używających (np. koreański, japoński). Często określany mianem „ojca współczesnego chińskiego językoznawstwa”[4].

Działalność artystyczna[edytuj | edytuj kod]

Zhao Yuanren skomponował kilka piosenek oraz pierwszy w historii utwór fortepianowy napisany przez Chińczyka, Heping Jinxing Qu (和平进行曲)[5]. W 1926 roku napisał melodię do wiersza Liu Bannonga pt. Jiào wǒ rúhé bù xiǎng tā (教我如何不想她; pol. Powiedz, jak mam ją zapomnieć). Piosenka ta stała się później przebojem w całych Chinach na początku lat 30. XX wieku.

Sam Zhao również był poetą, napisał m.in. poemat pt. „O Shi Shi, który jadał lwy” używając w nim jedynie słowa „shi” w różnych tonach.

Zajmował się także tłumaczeniami powieści z języka angielskiego na język chiński. Z bardziej znanych dzieł przetłumaczył między innymi „Alicję w Krainie Czarów” oraz „Jabberwocky” autorstwa Lewisa Carrolla.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W 1920 roku ożenił się z chińską lekarką Yang Buwei (楊步偉; ur. 1889, zm. 1981), z którą miał cztery córki.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 赵元任相册 (chiń.). news.tsinghua.edu.cn. [dostęp 2011-01-17].
  2. Chinese linguist, phonologist, composer and author, Yuen Ren Chao (ang.). content.cdlib.org. [dostęp 2011-01-18].
  3. Chinese languages (ang.). britannica.com. [dostęp 2011-01-17].
  4. Li Fang-Kuei Society for Chinese Linguistics (ang.). [dostęp 2011-01-19].
  5. Don Michael Randel: The Harvard dictionary of music. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2003, s. 264. ISBN 0-674-01163-5. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]