Przejdź do zawartości

Zjawisko Matyldy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Zjawisko Matyldy, efekt Matyldy – termin opisujący przypadki pomijania udziału naukowczyń w pracy badawczo-naukowej i przypisywania ich osiągnięć naukowcom mężczyznom.

W 1993 historyczka nauki Margaret Rossiter zwróciła uwagę[1] na fakt, że dysproporcje między osiągnięciami kobiet i mężczyzn na polu nauki wynikać mogą z faktu dyskryminowania kobiet i ich pracy przez naukowców mężczyzn i że można je porównać do dysproporcji między sławnymi i nieznanymi naukowcami, które miały wynikać z efektu św. Mateusza. Wysunęła więc hipotezę istnienia zjawiska, które nazwała „zjawiskiem Matyldy”[2], od imienia amerykańskiej działaczki na rzecz praw kobiet Matildy Gage, która jako pierwsza w końcu XIX wieku zauważyła dyskryminację naukowych osiągnięć kobiet[1].

Zjawisko przyjmowało czasem groteskowe formy. Przykładem jest anorexia scholastica, nieuleczalna choroba psychiczna opisana i propagowana przez wielu lekarzy oraz psychologów na przełomie XIX i XX wieku, mająca dotykać jedynie kobiety nadmiernie się edukujące[3].

Według jednego z badań kobiety w środowiskach akademickich są znacznie bardziej niż mężczyźni narażone na różne formy molestowania seksualnego, na przykład komentarze z podtekstem seksualnym lub niechciany kontakt, szczególnie ze strony swoich przełożonych płci męskiej. Być może jest to jedną z przyczyn, dla których kobiety niechętnie kontynuują karierę naukową[4].

Badania zjawiska[edytuj | edytuj kod]

W 2012 dwie badaczki z Radboud University Nijmegen wykazały, że w Holandii płeć ma wpływ na ocenę kandydatów na profesorów w związku z przywilejami, jakie mają naukowcy mężczyźni[5], podobną sytuację zaobserwowały w tym samym roku dwie badaczki we Włoszech[6] i potwierdziły badania w Szwajcarii oraz w Hiszpanii, gdzie zwrócono też uwagę, iż media rzadziej kontaktują się z naukowczyniami[7][8], .

Według jednego z badań mężczyźni w Stanach Zjednoczonych otrzymują współcześnie więcej nagród naukowych, niż wynikałoby to z ich statusu, przy czym różnica na niekorzyść kobiet była znacznie większa w latach dziewięćdziesiątych[9].

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

Wśród przykładów zjawiska Matyldy wymienia się[10]:

  • Trotula – włoska lekarka żyjąca na przełomie XI i XII wieku. Napisała dzieła, które po jej śmierci zaczęto publikować jako dzieła napisane przez mężczyzn, a następnie zakwestionowano samo istnienie Trotuli.
  • Jacqueline Felice de Almania – włoska lekarka praktykująca medycynę w Paryżu w XIV wieku, której sąd zakazał leczenia ludzi ze względu na jej płeć, choć istniały dowody przemawiające za tym, że jest jednym z najlepszych lekarzy w mieście
  • Rosalind Franklin – niektóre współczesne podręczniki pomijają jej zasługi w odkryciu helikalnej struktury DNA (nie dostała ona Nagrody Nobla, gdyż zmarła 4 lata przed jej wręczeniem Crickowi i Watsonowi)
  • Mary Whiton CalkinsUniwersytet Harvarda odmówił nadania jej tytułu doktora, mimo że spełniała wszystkie ku temu warunki
  • Karen Horney – została wyrzucona z Nowojorskiego Instytutu Psychoanalizy, gdyż sprzeciwiała się sposobowi, w jaki psychoanaliza dyskryminowała kobiety, sprowadzając ich role społeczne do pracy w domu[11]
  • Cecilia Payne-Gaposchkin – na podstawie własnych obserwacji założyła, że głównym pierwiastkiem wchodzącym w skład gwiazd jest wodór. Twierdzenie to odrzucano do 1929, kiedy to jej główny adwersarz – Henry Norris Russell – opublikował pracę na ten temat.

Jako przykłady faworyzacji mężczyzn przez komisję noblowską podaje się:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Olga Woźniak, Piotr Cieśliński, Dlaczego kobiety dostały tak mało Nagród Nobla? To zapewne efekt Matyldy [online], wyborcza.pl [dostęp 2016-10-07].
  2. Margaret W. Rossiter, The Matthew/Matilda Effect in Science, „Social Studies of Science” (23), London: Sage Publ., 1993, s. 325–341, ISBN 0306-3127 (ang.).
  3. Ina Zweiniger-Bargielowska: Managing the Body: Beauty, Health, and Fitness in Britain 1880-1939. Oxford University Press, 2010, s. 141. ISBN 978-0-19-928052-0.
  4. Kathryn B. H. Clancy, Robin G. Nelson, Julienne N. Rutherford, Katie Hinde. Survey of Academic Field Experiences (SAFE): Trainees Report Harassment and Assault. „PLOS ONE”, 2014. DOI: 10.1371/journal.pone.0102172. 
  5. Marieke van den Brink, Yvonne Benschop. Gender practices in the construction of academic excellence: Sheep with five legs. „Organization”. 19 (4). s. 507–524. DOI: 10.1177/1350508411414293. (ang.). 
  6. Andrea Cerroni, Zenia Simonella. Ethos and symbolic violence among women of science: An empirical study. „Social Science Information”. 51 (2). s. 165–182. DOI: 10.1177/0539018412437102. (ang.). 
  7. María Luisa Jiménez-Rodrigo1, Emilia Martínez-Morante, María del Mar García-Calvente, Carlos Álvarez-Dardet. Through gender parity in scientific publications. „Journal of Epidemiology & Community Health”. 62, s. 474-475, 2008. DOI: 10.1136/jech.2008.074294. (ang.). 
  8. Fabienne Crettaz von Roten. Gender Differences in Scientists’ Public Outreach and Engagement Activities. „Science Communication”. 33 (1), s. 52–75, 2011. DOI: 10.1177/1075547010378658. (ang.). 
  9. Anne E. Lincoln, Stephanie Pincus, Janet Bandows Koster, Phoebe S. Leboy. The Matilda Effect in science: Awards and prizes in the US, 1990s and 2000s. „Social Studies of Science”. 42 (2), s. 307-320, 2012. DOI: 10.1177/0306312711435830. (ang.). 
  10. Margaret W. Rossiter, The Matthew/Matilda Effect in Science, „Social Studies of Science” (23), London: Sage Publ., 1993, s. 327–331, ISBN 0306-3127 (ang.).
  11. Rathus Spencer A.: Psychologia współczesna. Gdańsk: 2004, s. 486. ISBN 83-89120-94-1.
  12. Wolf prize goes to particle theorists - physicsworld.com [online], physicsworld.com [dostęp 2017-11-15] (ang.).
  13. np. Paul Irwingb, Geoff Derc, Timothy Batesa. Brother–sister differences in the g factor in intelligence: Analysis of full, opposite-sex siblings from the NLSY1979. „Intelligence”. 35 (5), s. 451–456, 2007. DOI: 10.1016/j.intell.2006.09.003. 
  14. S. Jocelyn Bell Burnell: Little Green Men, White Dwarfs or Pulsars?. [w:] Cosmic Search Magazine [on-line]. [dostęp 2011-02-28]. (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]