ATEX

ATEX (od fr. Atmosphères Explosibles) - dyrektywa Unii Europejskiej (akt prawny), definiująca wymagania zasadnicze, jakie musi spełniać każdy produkt, przeznaczony do stosowania w strefach zagrożonych wybuchem. Wymagania szczegółowe podane są w normach powiązanych z tą dyrektywą, natomiast wymagania, które nie są objęte ani dyrektywą ani normami mogą być przedmiotem regulacji wewnętrznych obowiązujących w poszczególnych krajach członkowskich. Regulacje te nie mogą jednak być sprzeczne z dyrektywą, oraz nie mogą zaostrzać jej wymagań. Ponieważ dyrektywa ATEX 94/9/WE wymaga znakowania CE, więc każdy produkt "ATEXowy", który został oznaczony symbolem Ex musiał wcześniej uzyskać od producenta znak CE i przejść procedurę oceny zgodności z obowiązkowym udziałem "strony trzeciej" (jednostki notyfikowanej).

Historia

Ponieważ niejednolite przepisy dotyczące bezpieczeństwa w poszczególnych krajach Unii Europejskiej stanowiły znaczne utrudnienia w swobodnym przepływie towarów pomiędzy państwami członkowskimi, postanowiono ujednolicić te przepisy. W przypadku urządzeń przeznaczonych do pracy w strefach zagrożonych wybuchem dnia 23 marca 1994 r. Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej wydały dyrektywę 94/9/EC ATEX95, która weszła w życie 1 lipca 2003 roku, oraz dyrektywę 99/92/EC ATEX137 - zwaną również ATEX USER (z 16 grudnia 1999 r.) dotyczącą minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa pracy, na stanowiskach, w których może wystąpić atmosfera wybuchowa. Pierwsza dyrektywa została wprowadzona do polskiego prawodawstwa rozporządzeniem już w 2003 roku (które weszło w życie wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej w dniu 1 maja 2004 r.), ale obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 22 grudnia 2005 r. obowiązuje od 1 stycznia 2006 r. Druga dyrektywa została wprowadzona przez Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej 29 maja 2003 r. (z późn. zm.) i zaczęła obowiązywać 25 lipca 2003 r. 31 października 2010 r. weszło w życie nowe, zmienione rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 8 lipca 2010 roku w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, związanych z możliwością wystąpienia atmosfery wybuchowej w miejscu pracy (Dz. U. Nr 138, poz. 931), które zastąpiło rozporządzenie z 2003r.

W II połowie 2011 roku w Radzie Unii Europejskiej rozpoczną się prace mające na celu ujednolicenie dyrektywy 94/9/WE z wymaganiami Nowych Ram Prawnych Decyzji 768/2008/WE.

Oznaczenia

1	Oznaczenie CE
2	Numer identyfikacyjny jednostki certyfikującej
3	Symbol wykonania przeciwwybuchowego
4	Grupa wybuchowości
5	Kategoria urządzenia
6	Rodzaj ochrony przeciwwybuchowej
7	Podgrupa wybuchowości
8	Klasa temperatur

Klasyfikacja stref zagrożonych wybuchem

Klasyfikacja ta została zdefiniowana w Załączniku nr I do dyrektywy 99/92/EC ATEX137 z dnia 16.12.1999 "O minimalnych wymaganiach zwiększających bezpieczeństwo i ochronę zdrowia pracowników potencjalnie narażonych przy pracy w obszarach z atmosferą wybuchową". Przestrzenie, w których występuje zagrożenie wybuchem zostały podzielone na strefy zagrożenia. Oznaczenie strefy zagrożenia informuje nas zarówno o rodzaju zagrożenia, jak i jego intensywności. Za zaklasyfikowanie przestrzeni do odpowiedniej strefy są odpowiedzialni: inwestor, projektant obiektu budowlanego oraz jego użytkownik końcowy.

Rodzaj zagrożenia	Opis zagrożenia	Oznaczenie strefy	Kategoria urządzenia	Występowanie atmosfery wybuchowej
G	Gazy, ciecze i ich opary	0	1	Ciągłe, zagrożenie utrzymuje się przez długi czas
		1	2	Sporadyczne, zagrożenie może się pojawić w normalnych warunkach
		2	3	Rzadkie, nie występuje w warunkach normalnej pracy, jeżeli wystąpi, to przez krótki okres
D	Palne pyły	20	1	Ciągłe, zagrożenie utrzymuje się przez długi czas
		21	2	Sporadyczne, zagrożenie może się pojawić w normalnych warunkach
		22	3	Rzadkie, nie występuje w warunkach normalnej pracy, jeżeli wystąpi, to przez krótki okres

Grupy urządzeń przeciwwybuchowych

Informacje ogólne

Grupa	Opis grupy	Podgrupa	Opis podgrupy
I	Urządzenia przeznaczone do pracy w podziemiach kopalnianych, oraz naziemnych częściach kopalń zagrożonych wybuchem	brak	Zagrożenie wybuchem metanu, lub pyłu węglowego
II	Urządzenia przeznaczone do pracy na powierzchni w obszarach zagrożonych wybuchem gazów, par, mgieł lub pyłów	A	Grupa propanowa (np. aceton, alkohol metylowy, alkohol etylowy)
		B	Grupa etylenowa (np. etylen, siarkowodór)
		C	Grupa wodorowa (np. acetylen, wodór hydrazyna}

Rodzaje zabezpieczeń mechanicznych

Klasyfikacja IP

Klasyfikacja IP określona przez normę EN 60529. Klasyfikacja ta określa stopień ochrony mechanicznej obudowy oraz sposób jej testowania. W klasyfikacji tej występują dwie cyfry: pierwsza z nich określa stopień ochrony obudowy przed wnikaniem ciał stałych, druga cieczy.

Klasyfikacja IK

Klasyfikacja IK określona przez normę EN 50102. Klasyfikacja ta określa stopień ochrony obudowy przed uderzeniami (udarami mechanicznymi)

Rodzaje zabezpieczeń elektrycznych

Informacje ogólne

Klasy temperatur

Informacje ogólne

Klasa temperatur	Maksymalna temperatura powierzchni [°C]	Temperatura zapłonu gazu [°C]
T1	450	>450
T2	300	300÷450
T3	200	200÷300
T4	135	135÷200
T5	100	100÷135
T6	85	85÷100

Jednostki notyfikowane i certyfikujące ATEX

Krajowe

• UDT-CERT
• ITG KOMAG
• Główny Instytut Górnictwa Kopalnia Doświadczalna "Barbara" Mikołów
• Prochem SA Warszawa
• OBAC - Ośrodek Badań Atestacji i Certyfikacji Sp. z o.o. Gliwice

Zagraniczne

• Fizyczno-Techniczny Instytut Doświadczalny (cz.Fyzikálně Technický Zkušební Ŭstav) (Czechy, Ostrava)
• FSA - Forschungsgesellschaft für angewandte Systemsicherheit und Arbeitsmedizin (Niemcy, Mannheim)

Linki zewnętrzne

• Atexnet.eu
• OBAC
• Ministerstwo Gospodarki w Warszawie (ATEX 94/9/WE)
• Ministerstwo Gospodarki w Warszawie (ATEX 99/92/WE)
• Ministerstwo Gospodarki w Warszawie - strona poświęcona dyrektywom nowego podejścia oraz zmianom dyrektyw wynikających z Nowych Ram Prawnych Decyzji 768/2008/WE, jakie są aktualnie przeprowadzane.
• ATEX - wytyczne wdrażania
• Dyrektywa 94/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 marca 1994 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich dotyczących urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem